Mỹ nữ là người con gái đẹp, một từ Hán Việt (美女) vốn thuộc lớp từ cũ, hay gặp trong sách văn chương và truyện cổ như “cung tần mỹ nữ”. Ngày nay chữ này sống lại trong lời khen, tít báo giải trí và phim cổ trang. Từ điển ghi chính thức là mĩ nữ; viết mỹ nữ cũng được chấp nhận và phổ biến hơn trên mạng.
| Nghĩa | Người con gái đẹp, người phụ nữ có nhan sắc |
| Gốc từ | Hán Việt 美女: mỹ (đẹp) + nữ (con gái, đàn bà) |
| Loại từ | Danh từ; từ điển ghi là từ cũ, dùng trong văn chương |
| Sắc thái | Khen, trang trọng hoặc hơi đùa tùy ngữ cảnh |
| Đối giới | Mỹ nam (người con trai đẹp) |
Mỹ nữ, lời khen mượn từ sách cũ
Trong từ điển, mỹ nữ chỉ có một nghĩa: người con gái đẹp. Cái đáng nói là nhãn đi kèm, “từ cũ, văn chương”. Người Việt xưa gặp chữ này chủ yếu trên trang sách: vua chúa có “cung tần mỹ nữ” đầy hậu cung, sử sách kể chuyện dâng mỹ nữ để cầu hòa, thơ cổ Trung Hoa có cả bài lấy chữ này làm nhan đề.
Đời thường bây giờ, người ta dùng nó nhẹ nhàng hơn nhiều. Vài cách gặp quen thuộc:
- Lời khen nửa đùa nửa thật: Hôm nay diện váy mới, đúng chuẩn mỹ nữ rồi nhé!
- Tít báo, bài giới thiệu: dàn mỹ nữ phim cổ trang, mỹ nữ làng bóng chuyền.
- Kể chuyện trong truyện, phim: Bên cạnh vị vua là ba nghìn mỹ nữ nơi hậu cung.
Trong tiếng Trung hiện đại, chữ tương ứng còn được dùng như một lời gọi xã giao với phụ nữ nói chung, kiểu “người đẹp ơi”. Tiếng Việt chưa đi xa đến vậy: gọi người lạ là “mỹ nữ” vẫn nghe như trêu, nên chỉ hợp với bạn bè thân.
Mỹ nữ giữa mỹ nhân, giai nhân và hot girl
| Từ | Nét riêng | Hay gặp ở đâu |
|---|---|---|
| Mỹ nữ | Nhấn vào nhan sắc của người con gái | Truyện cổ, phim cổ trang, lời khen, báo giải trí |
| Mỹ nhân | Người đẹp; nghe cổ điển, trang trọng hơn | “Tứ đại mỹ nhân”, tiêu đề phim |
| Giai nhân | Người đẹp, thường đi với tài tử; thiên về văn chương | “Tài tử giai nhân”, thơ cũ |
| Hồng nhan | Má hồng, chỉ người đẹp, thường gợi số phận long đong | “Hồng nhan bạc phận” |
| Người đẹp | Từ thuần, trung tính, dùng được mọi nơi | Thi hoa hậu, lời gọi thân mật |
| Hot girl | Cô gái trẻ xinh, được chú ý trên mạng | Mạng xã hội |
Mỹ nữ và mỹ nhân gần như thay được cho nhau, chỉ khác chút sắc thái: mỹ nhân nghe sang và cổ hơn. Giai nhân thì mang theo cả một khung cảnh văn chương xưa với chàng tài tử, cuộc gặp gỡ, câu thơ đề tặng, điều mà bài chữ giai nhân trong văn chương xưa kể khá kĩ. Đầu kia là cách gọi hot girl của mạng xã hội, rất đời, gắn với lượt theo dõi hơn là với sách vở.
Chữ 美 và chữ 女 ghép lại
Mỹ (美) đọc là mĩ hoặc mỹ, nghĩa là đẹp, rồi mở ra nghĩa tốt, khen ngợi. Chữ này nằm trong bộ dương (羊, con dê), phần dưới là chữ đại (大). Cùng gốc có mỹ thuật, mỹ mãn, thẩm mỹ, hoàn mỹ.
Nữ (女) là con gái, đàn bà, có trong phụ nữ, thiếu nữ, nữ sinh. Ghép lại, 美女 là người con gái đẹp, nghĩa trong suốt, không có tầng nghĩa ẩn.
Chuyện viết mỹ hay mĩ khiến nhiều người phân vân. Hai cách đều có trong sách báo. Từ điển xếp mục từ chính là mĩ nữ, sách giáo khoa cũng viết i ngắn (môn học vẫn ghi là Mĩ thuật). Bài chuyện chọn y hay i trong chữ mỹ miều giải thích vì sao cả hai đều không sai.
Mỹ nữ trong thơ văn, từ Thúy Kiều đến chim sa cá lặn
Văn chương phương Đông thích tả mỹ nữ bằng thiên nhiên. Nguyễn Du giới thiệu Thúy Kiều:
Làn thu thủy, nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.
Mắt trong như nước mùa thu, mày thanh như dáng núi mùa xuân, đẹp đến mức hoa và liễu phải ghen. Câu tiếp theo dùng thêm thành ngữ “nghiêng nước nghiêng thành”, cách nói xưa về sắc đẹp làm xiêu lòng cả một thành, một nước. Cả đoạn có trong văn bản đoạn trích Chị em Thúy Kiều.
Sách cổ Trung Hoa thì dồn sắc đẹp vào bốn mỹ nhân nổi tiếng, mỗi người gắn với một hình ảnh: cá lặn, nhạn sa, trăng khuất, hoa thẹn. Điển tích từng người có ở bài điển tích chim sa cá lặn. Điều đáng để ý: gần như mỹ nữ nào trong sử sách cũng có số phận buồn, như thể vẻ đẹp luôn phải trả giá.
Gọi một người là mỹ nữ thế nào cho hợp?
Mỹ nữ nghĩa là gì khi dùng để khen bạn bè?
Là lời khen người con gái xinh, thường kèm chút đùa vui: “Mỹ nữ của lớp mình hôm nay đi học muộn à?”. Giữa bạn thân, câu này nghe vui tai; với người mới quen, nên dùng “bạn” hay gọi tên cho tự nhiên.
Mỹ nữ và mỹ nhân khác nhau thế nào?
Nghĩa gần như trùng nhau, đều là người đẹp. Mỹ nhân mang màu cổ điển hơn, hay đi trong cụm cố định như “tứ đại mỹ nhân”; mỹ nữ thì dễ dùng trong lời khen đời thường và tít báo.
Mỹ nữ tiếng Anh là gì?
Có thể dịch là beauty, beautiful woman hoặc a beauty.
Viết mỹ nữ hay mĩ nữ mới đúng?
Cả hai đều đúng. Từ điển và sách giáo khoa ưu tiên mĩ nữ; báo chí và mạng xã hội dùng mỹ nữ nhiều hơn. Trong một bài viết, chọn một cách rồi giữ nhất quán là được.
Chỉ một lưu ý khi viết văn: “cung tần mỹ nữ” là cụm có sẵn, đừng đảo thành “mỹ nữ cung tần”, nghe sẽ lạc giọng ngay.