Mất búa, một câu chuyện ngụ ngôn thú vị, mở ra những bài học sâu sắc về cuộc sống. Những nhân vật trong truyện sẽ dẫn dắt bạn đến những suy ngẫm bất ngờ.
Mất búa
Có một anh chàng tiều phu làm mất cây búa, anh ta nghi ngờ cậu bé nhà hàng xóm ăn cắp. Cho nên mỗi cử chỉ đi đứng của cậu bé anh ta đều nghĩ rằng đó là cử chỉ ăn cắp. Nhìn thấy những biểu hiện trên nét mặt của cậu bé, anh ta cũng cho đó là nét mặt của kẻ ăn cắp. Nghe cậu bé nói chuyện cũng cho là giọng nói của kẻ ăn cắp. Nhất cử nhất động của cậu bé đều giống kẻ ăn cắp búa của anh ta.
Rồi một hôm sau, anh ta lên núi tìm thấy lại cây búa của mình bỏ quên trên gò đất. Từ đó, anh ta nhìn mọi cử chỉ và hành động của cậu bé nhà hàng xóm không giống kẻ ăn cắp như trước đây anh vẫn nghĩ nữa.
Cuộc kiểm nghiệm
Có một anh Vẹt sau khi học được vài ba tiếng Người thì lấy làm hãnh diện và tự phụ lắm. Anh ta tuyên bố:
– Ta biết nói tiếng Người. Từ nay các người sẽ không bao giờ nghe ta nói một lời nào bằng tiếng chim nữa !
– Ồ, ồ ! – Mấy chị chim Chìa Vôi thốt lên – Thông minh làm sao ! Anh ta chỉ nói bằng tiếng Người ! Anh ta khinh rẻ tiếng chim !
– Anh ta biết nói tiếng Người ư? – Bác Quạ già hỏi – Thì đã sao ! Thế càng tốt ! Nhưng như thế không có nghĩa là anh ta thông minh hơn tất cả những kẻ khác. Tôi cũng biết nói tiếng Người nhưng chưa bao giờ tôi cho mình là một nhà thông thái.
– Thế thì bác nói đi, nói với anh ta bằng tiếng Người đi ! Mấy chị chim Chìa Vôi năn nỉ – Chúng em cam đoan là anh ta chẳng bao giờ nói với bác bằng tiếng chim đâu. Đấy, rồi bác sẽ thấy !
– Nào, để tôi thử xem ! – Bác Quạ nói rồi nhảy sang cành cây, nơi anh Vẹt đang ngồi với vẻ quan trọng.
– Chào anh Vẹt ! – Bác Quạ cất tiếng chào và tự giới thiệu bằng tiếng Người rất rành rẽ – Tôi là Quạ !
– Vẹt là thằng ngu ! Vẹt là thằng ngu ! – Anh Vẹt cũng đáp lại bằng tiếng Người rất trịnh trọng – Vẹt là thằng ngu !
– Bác nghe thấy chưa ? – Mấy chị Chìa Vôi thán phục reo lên – Anh ta đã làm cho bác tin rồi chứ ? Anh ta nói toàn bằng tiếng Người, bác tin rồi chứ ?
– Vâng, tôi tin ! Và tôi công nhận là anh ta nói rất đúng !
Ý nghĩa truyện Mất búa
Khi đã nghi thì cái gì cũng thành bằng chứng
Anh tiều phu không có bằng chứng nào, chỉ có một mối nghi. Thế mà từ đó, dáng đi, nét mặt, giọng nói của cậu bé hàng xóm đều trở thành “dáng kẻ cắp”. Đến khi tìm thấy cây búa bỏ quên, cậu bé vẫn đi đứng, nói năng như cũ, nhưng anh lại thấy cậu chẳng có gì đáng ngờ. Thứ thay đổi không phải là cậu bé, mà là cái nhìn của người đang nghi.
Định kiến làm sai lệch cách ta nhìn người
Truyện chỉ vài câu nhưng chạm đúng một thói quen rất phổ biến: ta quyết định trước rồi đi tìm điều chứng minh cho quyết định đó. Trong trường học, ở công sở hay trên mạng xã hội, một lời đồn có thể khiến ta nhìn ai đó bằng con mắt khác hẳn. Bài học là hãy kiểm tra sự thật trước khi kết tội.
Truyện kèm theo: Cuộc kiểm nghiệm
Trang này còn in truyện “Cuộc kiểm nghiệm” về anh Vẹt học được vài câu tiếng người đã tự phụ. Cái hay là anh Vẹt chỉ nhắc lại như máy, nên câu tiếng người trịnh trọng nhất của anh lại là lời tự chê mình. Bác Quạ “công nhận anh ta nói rất đúng”, một câu châm biếm kín đáo dành cho người khoe chữ mà không hiểu điều mình nói.
Nguồn gốc truyện Mất búa
“Mất búa” là ngụ ngôn Trung Hoa cổ, chép trong sách Liệt Tử, thiên “Thuyết phù”: một người mất búa, nghi con nhà hàng xóm, thấy cậu bé làm gì cũng giống kẻ trộm; sau khi đào đất trong thung lũng tìm lại được búa, nhìn cậu bé lại không thấy gì khác thường. Bản tiếng Việt ở đây gọi nhân vật là anh tiều phu. Truyện “Cuộc kiểm nghiệm” đi kèm là ngụ ngôn hiện đại, chưa rõ tác giả.
Đọc thêm truyện ngụ ngôn về cái nhìn phiến diện: Thầy bói xem voi, Ếch ngồi đáy giếng; và truyện có nhân vật vẹt Vẹt và châu chấu.
Câu hỏi thường gặp
Truyện Mất búa muốn nói điều gì?
Khi đã có định kiến, ta dễ thấy mọi hành động của người khác đều xấu. Cần tìm hiểu sự thật trước khi nghi ngờ hay kết tội ai.
Vì sao anh tiều phu lại thấy cậu bé không còn giống kẻ trộm?
Vì anh đã tìm thấy cây búa mình bỏ quên. Mối nghi biến mất nên cái nhìn của anh trở lại bình thường, dù cậu bé vẫn như trước.