Lại mặt là tục vợ chồng mới cưới cùng nhau trở về thăm nhà vợ ít ngày sau hôm đón dâu, mang theo lễ vật để thắp hương gia tiên và chào bố mẹ vợ. Nghi thức này thường được gọi đầy đủ là lễ lại mặt; có nơi gọi theo ngày tổ chức là nhị hỷ hoặc tứ hỷ. Đây là nghi lễ khép lại chuỗi lễ cưới truyền thống của người Việt.
| Nghĩa | Vợ chồng mới cưới về thăm nhà vợ sau ngày đón dâu, theo tục cưới cổ truyền |
| Gốc từ | Từ thuần Việt: “lại” (trở lại) + “mặt” (gặp mặt) |
| Thời điểm | Thường 1–3 ngày sau ngày cưới; tên gọi nhị hỷ, tứ hỷ gắn với ngày thứ hai, thứ tư |
| Người đi | Cô dâu, chú rể; nhiều nhà có thêm vài người thân bên nội |
Lại mặt: trở lại để gặp mặt
Theo từ điển tiếng Việt, lại mặt là động từ, nói về vợ chồng mới cưới đưa nhau về thăm nhà vợ ngay sau hôm đón dâu, theo tục lệ cưới xin cổ truyền; kèm ví dụ lễ lại mặt. Nghĩa là từ này vừa chỉ hành động (về lại mặt, đi lại mặt), vừa làm tên cho cả buổi lễ.
Hai tiếng đều thuần Việt và rất dễ hiểu: lại là quay trở lại, mặt là gặp mặt, ra mắt. Cô gái vừa rời nhà về làm dâu nay quay lại cho bố mẹ thấy mặt; chàng rể quay lại cũng là để ra mắt lần đầu với tư cách con trong nhà. Cách gọi giản dị mà gói đủ ý.
Trong khẩu ngữ, người ta quen nói: “Mai hai đứa về lại mặt”, “Cưới xong thứ Hai thì lại mặt”. Không nên nhầm với cụm lật mặt (trở mặt, thay đổi thái độ) dù đọc nhanh nghe hơi giống.
Vì sao có tục về nhà vợ sau cưới?
Xưa kia, con gái đi lấy chồng được coi là đã thuộc về nhà chồng, việc về thăm nhà mẹ đẻ không tự do như bây giờ. Mấy ngày sau đám cưới là dịp đầu tiên, và có khi hiếm hoi, cô dâu được chính thức quay về nhà mình. Lễ lại mặt vì thế mang mấy lớp ý:
- Nhà trai tỏ lòng biết ơn nhà gái đã sinh thành, nuôi dạy người con dâu.
- Chú rể thắp hương báo với tổ tiên bên vợ rằng mình đã thành người trong họ.
- Bố mẹ vợ được yên lòng khi thấy con gái mấy ngày làm dâu vẫn khỏe, vẫn vui.
Bài viết về phong tục cưới hỏi xưa trên báo Pháp luật Việt Nam cho biết sau hôn lễ hai hoặc bốn ngày, vợ chồng dắt nhau về nhà vợ làm lễ lại mặt, còn gọi là nhị hỷ hay tứ hỷ. “Hỷ” là chữ vui, chữ mừng; tên gọi theo số ngày cho thấy lễ này được xem như phần tiếp nối của niềm vui cưới, chứ không phải một cuộc thăm hỏi thường.
Một buổi lại mặt diễn ra ra sao?
Chọn ngày. Phổ biến nhất là một đến ba ngày sau đám cưới. Nhiều gia đình vẫn xem ngày, nhưng cũng nhiều nhà chỉ cần hai bên thống nhất là được. Nếu bận việc phải lùi lại thì nên báo trước để nhà gái chuẩn bị, và không để quá xa ngày cưới.
Lễ vật. Ngày trước, nhà trai sửa một mâm lễ khá đủ đầy để cúng gia tiên nhà gái: trầu cau, rượu, xôi, gà hoặc thịt. Bây giờ phần nhiều gọn hơn: hộp bánh, giỏ hoa quả, chai rượu, thêm chút quà cho bố mẹ vợ. Lễ nhiều hay ít tùy điều kiện, quan trọng là có lời cảm ơn và nén hương.
Trình tự. Đôi vợ chồng mang lễ đến, đặt lên bàn thờ nhà gái và thắp hương. Bố mẹ vợ hoặc người lớn trong nhà khấn báo tổ tiên. Sau đó nhà gái làm bữa cơm thân mật đãi con gái, con rể; có nhà mời thêm họ hàng gần. Buổi lễ thường xong trong ngày, hai vợ chồng lại về nhà chồng.
Mỗi vùng, mỗi nhà một khác về số người đi theo, cách bày mâm hay việc nhà gái gửi quà ngược lại cho thông gia. Khi chưa rõ, cách tốt nhất là hỏi thẳng người lớn hai bên trước ngày cưới.
Lại mặt nằm ở đâu trong chuỗi lễ cưới?
| Lễ | Diễn ra khi nào | Ai sang nhà ai |
|---|---|---|
| Dạm ngõ | Trước cưới nhiều tháng hoặc vài tuần | Nhà trai sang nhà gái ngỏ ý |
| Ăn hỏi (nạp tài) | Trước cưới, thường vài ngày đến vài tuần | Nhà trai mang tráp lễ sang nhà gái |
| Vu quy / rước dâu | Ngày cưới | Nhà trai đến đón cô dâu về nhà mình |
| Lại mặt | 1–3 ngày sau cưới | Đôi vợ chồng mới quay về nhà vợ |
Ba lễ đầu đều do nhà trai đứng ra, đông người, có nghi thức trao nhận. Lại mặt thì nhỏ và riêng tư hơn hẳn: nhân vật chính chỉ là hai vợ chồng trẻ. Nếu cần đọc lại từng bước trước đó, có bài về buổi gặp đầu tiên của hai nhà khi bàn chuyện cưới và bài về ngày cô dâu rời nhà về nhà chồng.
Một chi tiết hay bị bỏ quên: ở ba lễ trước, chú rể đứng phía nhà trai, đi sau người lớn; đến buổi lại mặt, anh mới là khách chính được nhà vợ mời ngồi mâm. Có thể xem đây mới là lần ra mắt thật sự của chàng rể, và chữ “mặt” trong tên lễ vì thế rất đắt.
Lại mặt sau cưới: ngày giờ, lễ vật và người đi
Lễ lại mặt là sau cưới mấy ngày?
Thường từ một đến ba ngày sau ngày cưới. Tên gọi nhị hỷ ứng với ngày thứ hai, tứ hỷ ứng với ngày thứ tư tính từ hôm cưới; các nguồn ghi không hoàn toàn giống nhau, nên nhiều nhà chỉ cần chọn ngày hai bên cùng thuận.
Lại mặt cần chuẩn bị những gì?
Theo lệ cũ là trầu cau, rượu, xôi, gà hoặc thịt để cúng gia tiên nhà gái. Hiện phần đông gia đình giản lược còn bánh kẹo, hoa quả, rượu và ít quà biếu bố mẹ vợ. Nhà gái lo bữa cơm đón con gái, con rể.
Lễ lại mặt có bắt buộc không?
Không có quy định nào bắt buộc, đây là phong tục. Nhiều cặp đôi ở xa, cưới xong phải đi làm ngay vẫn có thể gọi về xin phép rồi về thăm sau. Điều bố mẹ vợ để ý thường là tấm lòng của con rể hơn là ngày giờ.
Nhà trai có đi theo đôi vợ chồng không?
Tùy nơi. Theo nghĩa gốc, người đi chủ yếu là hai vợ chồng. Có gia đình cử thêm bố mẹ chồng hoặc vài người thân đi cùng cho trọng thị; khi đó nhà gái nên được báo trước để chuẩn bị cơm nước.