Kỹ tính là có thói quen thận trọng, làm gì cũng xem xét kỹ lưỡng đến từng chi tiết, nhiều khi kỹ hơn mức người khác thấy cần. Người kỹ tính để ý chuyện nhỏ: cái áo phải phẳng, con số phải khớp, đồ đạc phải đúng chỗ. Tùy hoàn cảnh, nói ai đó kỹ tính có thể là lời khen sự cẩn thận, cũng có thể là lời than “khó chiều”.
| Nghĩa ngắn | Cẩn thận, kỹ lưỡng quá mức thông thường, để ý từng chi tiết |
| Loại từ | Tính từ; “sự kỹ tính”, “tính kỹ” là cách danh từ hóa |
| Gần nghĩa | Cẩn thận, kỹ lưỡng, tỉ mỉ, cầu toàn |
| Trái nghĩa | Xuề xòa, dễ tính, qua loa, đại khái |
| Sắc thái | Trung tính, nghiêng về khen hay chê tùy ngữ cảnh |
Kỹ tính là kỹ ở chỗ nào?
Hình dung hai người cùng rửa một chồng bát. Người thứ nhất tráng qua, úp lên giá là xong. Người thứ hai lật từng cái lên soi dưới đèn, thấy một vệt mỡ là rửa lại, rồi xếp bát to dưới, bát nhỏ trên. Người thứ hai ấy là người kỹ tính.
Từ điển của Viện Ngôn ngữ học giảng từ này là có thói quen thận trọng và kĩ lưỡng một cách quá đáng, kèm ví dụ “ông ta rất kĩ tính”. Chữ “quá đáng” ở đây đáng chú ý: kỹ tính không chỉ là cẩn thận, mà là cẩn thận vượt qua mức mà số đông cho là đủ. Vì vậy cùng một hành động, người này thấy đáng khen, người kia thấy hơi thừa.
Từ này ghép từ “kỹ” (cẩn thận, chu đáo, không bỏ sót) và “tính” (tính nết). Nó nói về một nếp tính cách, không phải một hành động lẻ. Rửa kỹ một lần chưa đủ để gọi là kỹ tính; phải lần nào cũng thế.
Chuyện viết kỹ tính với chữ y hay chữ i có bài riêng: kỹ tính hay kĩ tính, viết thế nào.
- Trong bếp: Mẹ kỹ tính chuyện đi chợ, cá phải còn bơi, rau phải hái trong buổi sáng.
- Ở cơ quan: Chị trưởng phòng kỹ tính đến mức đọc lại từng dấu phẩy trong công văn.
- Khi mua hàng: Khách kỹ tính thường hỏi kỹ nguồn gốc, xem tem nhãn và đọc hết phần đánh giá.
- Lời trách nhẹ: “Con đừng kỹ tính quá, bạn tặng gì cũng là quý.”
Kỹ tính là tốt hay xấu?
Câu hỏi này hay xuất hiện trong bài nghị luận về tính cách. Câu trả lời công bằng nhất là: tùy liều lượng và tùy việc. Có thể triển khai thành ba ý.
- Mặt được: người kỹ tính ít mắc sai sót, nhất là trong những nghề không cho phép nhầm như kế toán, dược, xây dựng, biên tập. Sản phẩm qua tay họ thường chỉn chu.
- Mặt mất: khi kỹ quá đà, họ dễ chậm, dễ mệt, và dễ khiến người sống chung thấy bị soi xét. Kỹ tính đẩy lên đến mức không chấp nhận bất kỳ thiếu sót nào thì đã sang địa phận của cầu toàn đến mức tự làm khổ mình.
- Điểm cân bằng: kỹ với việc, rộng với người. Kiểm tra bản hợp đồng thật kỹ là cần; bắt cả nhà gấp khăn theo đúng một kiểu thì nên nghĩ lại.
Kỹ tính, khó tính, tỉ mỉ, cầu toàn
| Từ | Trọng tâm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Kỹ tính | Thói quen cẩn thận quá mức thông thường, chú ý chi tiết | Ông ấy kỹ tính, hóa đơn nào cũng cộng lại |
| Khó tính | Không dễ bằng lòng với người và việc; nặng về thái độ, cảm xúc | Bà cụ khó tính, ai nấu cũng chê |
| Tỉ mỉ | Kỹ đến từng chi tiết nhỏ trong một việc cụ thể; thường là khen | Bức tranh thêu rất tỉ mỉ |
| Cầu toàn | Đòi hỏi mọi thứ phải hoàn hảo, không chịu chỗ khuyết | Vì cầu toàn mà mãi chưa nộp bài |
| Xuề xòa | Dễ dãi, đơn giản, thế nào cũng xong | Anh ấy ăn mặc xuề xòa |
Cặp hay bị dùng lẫn nhất là kỹ tính và khó tính. Người kỹ tính khắt khe với cách làm; người khó tính khắt khe với cảm giác vừa ý của mình. Một người có thể rất kỹ tính mà vẫn dễ chịu, miễn là việc được làm cẩn thận. Ở chiều ngược lại, sự rộng rãi nếu thiếu chừng mực thì thành buông lỏng, như bài lúc nào dễ tính thành lỏng lẻo phân tích.
Một câu dùng đúng để nhớ: “Thợ may kỹ tính đo ba lần mới cắt một lần”, còn “thợ may khó tính” lại gợi hình một người hay cáu với khách.
Sống cạnh người kỹ tính: mấy điều đáng biết
Người kỹ tính là người như thế nào?
Là người làm gì cũng xem xét kỹ, để ý chi tiết, không thích qua loa. Họ hay kiểm tra lại việc đã làm, sắp xếp đồ đạc theo nếp riêng và khó chịu khi thấy sai sót nhỏ.
Kỹ tính và khó tính khác nhau thế nào?
Kỹ tính nói về cách làm việc: cẩn thận, chu đáo, đôi khi quá mức. Khó tính nói về thái độ: khó hài lòng, hay chê, khó chiều. Hai nét có thể đi cùng nhau nhưng không phải là một.
Kỹ tính tiếng Anh là gì?
Có thể dịch là meticulous (tỉ mỉ, kỹ lưỡng) khi muốn khen, hoặc fussy, picky khi muốn nói ai đó kỹ đến mức khó chiều.
Kỹ tính có phải là tật xấu cần sửa không?
Không nhất thiết. Nếu sự kỹ giúp công việc tốt hơn và không làm người xung quanh mệt mỏi thì đó là điểm mạnh. Chỉ khi nó khiến mình chậm trễ, căng thẳng hoặc hay xích mích thì mới nên nới lỏng bớt.