Giận cá chém thớt là thành ngữ chỉ chuyện bực tức một người (hay một việc) mà không làm gì được, bèn trút cơn giận lên người khác hoặc đồ vật chẳng dính dáng gì. Bị sếp mắng rồi về nhà quát con, thua game rồi đập bàn phím, đều là giận cá chém thớt. Câu này thường dùng để chê, hoặc để tự nhắc mình đừng làm khổ người vô can.
| Nghĩa ngắn | Giận người này nhưng trút lên người khác, vật khác không liên quan |
| Loại | Thành ngữ thuần Việt, bốn chữ, cấu trúc hai vế |
| Sắc thái | Phê phán, đôi khi tự giễu |
| Gần nghĩa | Trút giận, đổ cáu; tiếng Anh: kick the cat |
Giận cá chém thớt nghĩa là gì?
Từ điển tiếng Việt giảng thành ngữ này là cách ví trường hợp giận ai đó mà không làm gì được, bèn trút giận vào người khác. Ba yếu tố phải có đủ thì mới gọi đúng tên:
- Có một nguồn giận thật: người hay việc khiến mình bực.
- Không đụng được vào nguồn giận ấy: vì người đó ở vị trí cao hơn, vì việc đã xảy ra rồi, hoặc đơn giản là không dám.
- Cơn giận đổ sang chỗ khác: một người yếu thế hơn, một đồ vật, một con vật đang ở gần.
Thiếu ý thứ hai thì chỉ là nóng tính. Một người cáu với chính kẻ làm mình bực là phản ứng trực tiếp, chưa phải chém thớt. Cái đáng chê của thành ngữ nằm ở chỗ đối tượng bị trút giận hoàn toàn vô tội.
Câu này hay bị gọi là tục ngữ, nhưng xét cấu tạo thì nó là thành ngữ: một cụm ví von để gọi tên một kiểu hành xử, chưa phải câu trọn ý đúc kết kinh nghiệm. Muốn phân biệt kỹ hai loại này, xem cách nhận ra thành ngữ và tục ngữ.
Con cá, cái thớt và lưỡi dao trong bếp
Hình ảnh của thành ngữ lấy ngay từ gian bếp. Người làm cá, gặp con cá trơn tuột, giãy mãi không chịu nằm yên, càng làm càng bực. Bực con cá mà chẳng làm gì nó hơn được, lưỡi dao bổ xuống cứ thế phập vào thớt, nghe chát chúa.
Cái thớt có lỗi gì đâu. Nó chỉ nằm sẵn ở đó, ngay dưới con cá, nên lãnh đủ. Ông bà mình nhìn cảnh ấy và thấy giống hệt một kiểu người: ở ngoài bị chèn ép thì nín nhịn, về đến chỗ có người yếu hơn mới xả ra.
Cách ví này khéo ở chỗ nó gợi được cả cảm giác vô lý lẫn sự bất công. Con cá, thứ thật sự gây bực, thường vẫn nguyên; chỉ có cái thớt là thêm vết dao.
Những cách nói gần, và chỗ dễ dùng lẫn
| Cách nói | Giống và khác giận cá chém thớt |
|---|---|
| Trút giận, đổ cáu | Gần nghĩa nhưng trung tính hơn; không bắt buộc người hứng chịu phải vô can |
| Tức nước vỡ bờ | Khác hẳn: bị dồn ép quá thì phản kháng chính kẻ ép mình |
| Gây hấn thụ động | Giấu cơn giận, tỏ ra bằng lời mỉa, im lặng, làm chậm; chém thớt thì xả ra thẳng nhưng sai người |
| Ném đá giấu tay | Hại người mà giấu mặt, có tính toán; chém thớt thường bột phát |
Một số bài viết xếp giận cá chém thớt chung với kiểu giận ngầm, mỉa mai thay vì nói thẳng. Hai hành vi có thể đi cùng nhau, nhưng không trùng: người chém thớt thường quát tháo rõ ràng, chỉ có điều quát nhầm chỗ. Tâm lý học có tên riêng cho cơ chế này là chuyển dời (displacement): cảm xúc dành cho đối tượng A bị đẩy sang đối tượng B an toàn hơn.
Tiếng Anh có thành ngữ kick the cat (đá con mèo) và cụm take it out on someone, đều sát nghĩa với câu của mình.
Gặp giận cá chém thớt ở nhà, ở lớp, ở công ty
- Bị phạt vì đi muộn, anh ấy về quát nhân viên mới. Đúng là giận cá chém thớt.
- Đội nhà thua, cậu em ném luôn cái điều khiển ti vi. Chị gái lắc đầu: “Lại giận cá chém thớt rồi.”
- Mẹ xin lỗi con vì hôm qua mẹ mệt quá nên giận cá chém thớt, mắng con oan.
Câu ví dụ thứ ba cho thấy thành ngữ này không chỉ để chê người khác. Nhận ra mình vừa chém thớt và nói lời xin lỗi là cách dùng đẹp nhất của nó. Người hay bị chém thớt nhất trong nhà thường là trẻ con, nên đây cũng là chỗ gần với chuyện lời nói làm tổn thương người khác.
Thêm vài điều về câu chém thớt
Giận cá chém thớt là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ. Nó là một cụm cố định dùng để gọi tên một hành vi, không phải câu trọn vẹn đúc kết kinh nghiệm như tục ngữ. Nhiều trang vẫn gọi là tục ngữ theo thói quen.
Giận cá chém thớt tiếng Anh là gì?
Gần nhất là kick the cat hoặc take it out on someone. Ví dụ: Don’t take it out on me, I didn’t do anything (Đừng trút lên tôi, tôi có làm gì đâu).
Đặt câu với giận cá chém thớt thế nào cho tự nhiên?
Thành ngữ thường đứng làm vị ngữ hoặc lời nhận xét: “Cô ấy đang giận cá chém thớt đấy, đừng để bụng.” Cũng có thể dùng như một lời tự nhận: “Xin lỗi, nãy tôi giận cá chém thớt.”
Bị người khác giận cá chém thớt thì nên làm gì?
Lúc người kia đang nóng, cãi lại thường chỉ đổ thêm dầu. Đợi họ nguôi rồi nói rõ rằng mình không phải nguyên nhân, như vậy vừa giữ được hòa khí vừa không phải nhận phần lỗi không thuộc về mình.