Đài thọ là nhận trả, gánh các khoản chi phí cho một việc hay cho người khác, ví dụ “cơ quan đài thọ tiền ăn ở”, “ban tổ chức đài thọ vé máy bay”. Đây là động từ, hay gặp trong thông báo, hợp đồng, thư mời. Hiểu đài thọ nghĩa là gì cũng là hiểu câu hỏi then chốt: ai bỏ tiền ra.
| Nghĩa | Nhận trả, chịu các khoản chi phí cho việc gì, cho ai |
| Loại từ | Động từ |
| Hay đi với | chi phí, tiền ăn ở, vé đi lại, học phí, toàn bộ, một phần |
| Sắc thái | Trang trọng, dùng nhiều trong văn bản hành chính |
Đài thọ nghĩa là ai trả tiền?
Từ điển tiếng Việt giải nghĩa đài thọ gọn trong một ý: nhận trả các khoản chi phí cho việc gì. Wiktionary tiếng Việt diễn đạt gần như thế, coi đài thọ là đứng ra chịu việc chi trả, kèm ví dụ cán bộ đi công tác được cơ quan lo toàn bộ tiền ăn ở. Hai nguồn khớp nhau ở chỗ quan trọng nhất: người đài thọ không phải người hưởng, mà là bên đứng ra gánh tiền.
Câu có đài thọ thường có ba vai. Bên trả tiền (công ty, nhà trường, ban tổ chức, gia đình). Khoản được trả (vé tàu, phòng khách sạn, học phí). Và người được hưởng. Ví dụ: “Nhà trường đài thọ chi phí đi lại cho đội tuyển học sinh giỏi.” Có khi người hưởng được đưa lên làm chủ ngữ, dùng với “được”: “Đội tuyển được đài thọ chi phí đi lại.”
Mức độ được nói rõ bằng chữ đi kèm: đài thọ toàn bộ, đài thọ một phần, đài thọ tối đa bao nhiêu. Đọc thư mời hay thông báo tuyển chọn, nên dừng lại ở chữ này, vì “đài thọ một phần” nghĩa là phần còn lại người tham gia phải tự lo.
Về mặt chữ, hai tiếng đài và thọ nghe giống từ Hán Việt, nhưng các từ điển phổ thông không chú chữ Hán cho từ này. Vì thế đừng suy diễn chữ thọ ở đây là sống lâu như trong trường thọ; nghĩa của đài thọ chỉ xoay quanh chuyện chi tiền.
Gần nghĩa và trái nghĩa với đài thọ
| Từ | Giống đài thọ ở đâu | Khác ở đâu |
|---|---|---|
| Chi trả | Đều là bỏ tiền ra | Chi trả trung tính, có thể trả cho chính mình; đài thọ thường là trả thay người khác |
| Tài trợ | Bên ngoài bỏ tiền giúp | Tài trợ thường cho một chương trình, sự kiện, có khi kèm quảng bá thương hiệu |
| Bao (khẩu ngữ) | “Hôm nay tớ bao” cũng là trả thay | Bao dùng khi nói chuyện thân mật, không vào văn bản |
| Chiêu đãi, khao | Mời và trả tiền cho người khác | Chỉ dùng cho ăn uống, tiệc tùng |
| Tự túc (trái nghĩa) | Cùng nói về chi phí | Người tham gia tự lo tiền, không ai trả thay |
Trong văn bản, cặp “đài thọ” và “tự túc” hay đứng cạnh nhau: “Ban tổ chức đài thọ ăn ở; chi phí đi lại do đại biểu tự túc.” Với chữ bao cấp thời tem phiếu, nhà nước lo phần lớn nhu cầu cho người dân, nhưng đó là cả một cơ chế kinh tế chứ không phải một lần trả tiền như đài thọ.
Đài thọ trên thư mời và hợp đồng
Ít ai nói “để tớ đài thọ ly trà sữa”, nghe như đang đọc công văn. Từ này sống chủ yếu trên giấy tờ:
- Thư mời hội thảo: “Ban tổ chức đài thọ chi phí ăn, nghỉ trong hai ngày diễn ra hội thảo.”
- Thông báo học bổng: “Học bổng đài thọ toàn bộ học phí và một phần sinh hoạt phí.”
- Quyết định cử người đi học, đi công tác xa theo phân công: “Chi phí đi lại do đơn vị đài thọ.”
- Thể lệ cuộc thi: “Thí sinh vào chung kết được đài thọ vé tàu khứ hồi.”
Còn khi một nhóm người góp tiền giúp người khác vì lòng tốt, không đổi lại gì, người ta dùng chữ khác hợp hơn như ủng hộ, giúp đỡ, hay làm thiện nguyện.
Đọc kỹ chữ đài thọ trước khi nhận lời
Đài thọ là gì trong thư mời?
Là bên gửi thư mời sẽ trả những khoản được kể ra, như vé đi lại, chỗ ở, ăn uống. Khoản nào không ghi thì thường người nhận lời phải tự lo, nên cần hỏi lại nếu chưa rõ.
Được đài thọ có phải là miễn phí không?
Với người hưởng thì gần như vậy, vì họ không phải bỏ tiền. Nhưng khoản đó vẫn có người trả: cơ quan, nhà tài trợ hay ban tổ chức. Nói “được đài thọ” là nhấn vào chuyện có người trả thay.
Đài thọ và tài trợ khác nhau thế nào?
Đài thọ là trả chi phí cho một việc cụ thể, thường cho người tham gia. Tài trợ là bỏ tiền hoặc hiện vật hỗ trợ cả một chương trình, sự kiện, và nhà tài trợ hay được nêu tên. Một nhà tài trợ có thể đài thọ vé máy bay cho khách mời.
Đài thọ một phần nghĩa là sao?
Là bên trả chỉ chịu một số khoản hoặc một mức tiền nhất định, phần vượt quá người tham gia tự túc. Thư mời ghi “đài thọ tối đa 2 đêm khách sạn” thì đêm thứ ba là tiền túi của bạn.