Ca Huế trên sông Hương của Hà Ánh Minh là văn bản đọc kết nối chủ điểm ở Bài 2 (chủ đề Vẻ đẹp cổ điển), sách Ngữ văn 8 Kết nối tri thức tập một (trang 46–48). Văn bản đưa người đọc lên một con thuyền rồng giữa đêm sông Hương để nghe những khúc ca xứ Huế. Bài viết tổng hợp nội dung văn bản, thông tin tác giả, xuất xứ, thể loại, cách chia đoạn, những điểm đặc sắc về nội dung lẫn nghệ thuật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Ca Huế trên sông Hương
Phần đầu văn bản giới thiệu kho dân ca phong phú của xứ Huế. Câu hò theo người Huế ra sông, ra biển đánh cá, theo họ xuống đồng cày cấy, lên nương trồng cây, vào nhà nuôi tằm. Câu hò nào, ngắn hay dài, cũng gói ghém trọn một ý tình; những câu hò đối đáp cho thấy tài dùng chữ của người dân. Tác giả kể tên hàng loạt điệu hò, điệu hát gắn với từng công việc, từ giã gạo, ru em đến bài chòi, bài tiệm, cùng những điệu lí quen thuộc. Theo người viết, hò Huế bộc lộ khát vọng và nỗi mong chờ tha thiết của tâm hồn Huế.
Phần sau là đêm nghe ca Huế. Khi phố xá đã sáng đèn và màn sương buông dày, người viết bước xuống chiếc thuyền rồng được trang trí lộng lẫy như thuyền vua chúa xưa. Dàn nhạc trong khoang có đàn tranh, đàn nguyệt, tì bà, nhị, đàn tam, thêm đàn bầu, cây sáo và đôi sanh giữ nhịp. Những ca công nam nữ đều trẻ tuổi, trang phục áo dài. Trăng vừa lên, bốn bản nhạc hòa tấu mở đầu đêm diễn; ngón đàn điêu luyện của nhạc công khiến tiếng đàn khi chậm khi mau, lay động lòng người.
Theo người viết, ca Huế bắt rễ từ hai nguồn là âm nhạc của dân gian và âm nhạc chốn cung đình, nên vừa mang thần thái thính phòng trang trọng, vừa có hai dòng lớn là điệu Bắc và điệu Nam. Càng về khuya, khi chùa Thiên Mụ và tháp Phước Duyên chìm trong ánh trăng, người hát lại cất lên những bản điệu Nam buồn man mác, xen những bản không vui không buồn. Dù đã nghe tiếng gà từ làng Thọ Cương và tiếng chuông chùa báo canh, ấy vậy mà trong thuyền vẫn đầy lời ca, tiếng nhạc. Kết thúc là hai câu ngắn diễn tả cảm giác thời gian như dừng lại: “Không gian như lắng đọng. Thời gian như ngừng lại.”
Văn bản còn trong thời hạn bảo hộ nên bài chỉ trích một câu ngắn. Toàn văn và lời giải câu hỏi có tại Soạn bài Ca Huế trên sông Hương.
Thông tin tác giả Hà Ánh Minh
Theo sách Ngữ văn 8 Kết nối tri thức, tác giả văn bản là Hà Ánh Minh; bài viết được đăng trên báo Người Hà Nội. Ngoài thông tin này, tiểu sử của tác giả hầu như không được các tài liệu học tập công bố, và một số trang tham khảo còn ghi lệch tên (Hà Minh Ánh, Minh Hương). Khi làm bài, em nên ghi đúng theo sách giáo khoa: Hà Ánh Minh.
Qua chính văn bản, có thể thấy người viết là người am hiểu sâu sắc âm nhạc truyền thống Huế: gọi đúng tên từng điệu hò, điệu lí, từng nhạc cụ, từng bản nhạc và cả những kĩ thuật ngón đàn. Lối viết vừa cung cấp hiểu biết vừa giàu cảm xúc, cho thấy một tâm hồn gắn bó, trân trọng văn hóa cố đô.
Văn bản được đặt trong cùng chủ điểm với bài thơ Thiên Trường vãn vọng của Trần Nhân Tông; cả hai đều đưa người đọc chạm vào những giá trị cổ điển của văn hóa dân tộc.
Thông tin tác phẩm Ca Huế trên sông Hương
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi học sinh hay tìm khi học văn bản.
Xuất xứ, hoàn cảnh ra đời
Văn bản là một bài bút kí của Hà Ánh Minh, in trên báo Người Hà Nội, sau đó được tuyển vào sách giáo khoa. Văn bản từng có mặt trong Ngữ văn 7 chương trình cũ và nay được học ở Ngữ văn 8 Kết nối tri thức. Văn bản viết về ca Huế, loại hình nghệ thuật gắn liền với đời sống cố đô; đến năm 2003, Nhã nhạc cung đình Huế – một trong những nguồn hình thành ca Huế – được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: bút kí, mang nhiều yếu tố của văn bản thông tin về một hình thức nghệ thuật truyền thống.
- Phương thức biểu đạt: chủ yếu là thuyết minh, đan xen tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận.
Bố cục Ca Huế trên sông Hương có mấy phần?
- Phần 1 (từ đầu đến câu kể tên các điệu lí): Huế – quê hương của những làn điệu hò, hát gắn bó với lao động.
- Phần 2 (phần sau): một đêm thưởng thức ca Huế trên chiếc thuyền rồng thả trôi trên sông Hương: con thuyền, dàn nhạc, ca công, nguồn gốc và các làn điệu của ca Huế.
Ca Huế có gì đặc biệt về thời gian, không gian?
Ca Huế được trình diễn vào ban đêm, trên con thuyền rồng trôi giữa sông Hương, trong khung cảnh trăng thanh, gió nhẹ, xa xa là chùa Thiên Mụ và tháp Phước Duyên. Thời gian về khuya và không gian sông nước cổ kính khiến tiếng đàn, lời ca thêm sâu lắng, giúp người nghe dễ hòa mình vào âm nhạc.
Giá trị nội dung
- Giới thiệu vẻ đẹp phong phú, độc đáo của các điệu hò, điệu lí và đặc biệt là ca Huế – kết tinh từ nhạc dân gian và nhạc cung đình.
- Tái hiện một đêm thưởng thức ca Huế trên sông Hương thơ mộng, cho thấy thú chơi tao nhã của người Huế.
- Bộc lộ sự gắn bó và lòng tự hào mà tác giả dành cho văn hóa Huế, một di sản cần được gìn giữ và phát huy.
Giá trị nghệ thuật
- Nhiều chuỗi liệt kê (các làn điệu, nhạc cụ, bản nhạc, ngón đàn) đem lại lượng thông tin phong phú, chính xác.
- Câu văn ngắn, nhịp nhàng ở đoạn tả cảnh đêm tạo chất thơ, gợi không khí tĩnh lặng.
- Đan xen kể chuyện, miêu tả với những lời bộc bạch, bàn luận của người viết, khiến văn bản vừa giàu tri thức vừa giàu cảm xúc.
- Ngôn ngữ trang nhã, giàu hình ảnh và nhạc điệu.
Sơ đồ tư duy Ca Huế trên sông Hương
Sơ đồ dưới đây hệ thống sáu nhóm kiến thức cần nhớ.
Lời kết
Khi ôn Ca Huế trên sông Hương, em cần nhớ: tác giả Hà Ánh Minh, văn bản đăng trên báo Người Hà Nội; thể loại bút kí kết hợp thông tin và cảm xúc; bố cục hai phần; ca Huế hình thành từ nhạc dân gian và nhạc cung đình, gồm hai dòng điệu Bắc và điệu Nam; nghệ thuật nổi bật là phép liệt kê, những câu văn ngắn giàu nhạc tính và sự hòa quyện giữa thông tin với cảm xúc.
Xem thêm: