Soạn bài Thiên trường vãn vọng – Ngữ văn 8 Kết nối tri thức

Em rất thích ngắm hoàng hôn bởi đó là khoảnh khắc yên bình, đẹp đẽ và hạnh phúc kết thúc một ngày dài với bao điều thú vị. Nếu như bình minh là thời điểm tinh túy nhất thì hoàng hôn lại là thời khắc đất trời kết tinh, mọi nét đẹp lộng lẫy. Không gian đất trời vào thời điểm này có màu sắc kỳ ảo riêng, khác hẳn những lúc bình thường. Khi bình minh lên, bầu trời dường như trong hơn, thì hoàng hôn buông xuống lại là lúc không gian mang những mảng màu đậm.

– Biện pháp tu từ điệp ngữ: Thôn (hậu) – thôn (tiền); Bán (vô) – bán (hữu)

– Hình thức tiểu đối:

• Thôn hậu >< thôn tiền
• Bán vô >< bán hữu

– Hình ảnh con người: Mục đồng.

– Hình ảnh thiên nhiên: bóng chiều, đồng.

– Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt

– Các yếu tố cơ bản trong bài thơ giúp em nhận biết thể thơ:

• Bài thơ có 4 câu, mỗi câu có 7 chữ.
• Về luật thơ: luật trắc.
• Hiệp vần: chữ cuối câu 1, 2, 4 (yên – biên – điển)

– Cảnh vật ở hai câu thơ đầu được tái hiện vào khoảng thời gian: Cảnh vật ở hai câu thơ đầu được tái hiện vào buổi hoàng hôn.

– Chỉ ra mối liên hệ giữa thời gian và các hình ảnh được miêu tả:

• Khung cảnh đặc trưng của buổi chiều muộn nơi làng quê: trước thôn, sau thôn “mờ mờ như khói phủ”. “Khói” ở đây có thể là làn sương mỏng nhẹ buông xuống lúc hoàng hôn; cũng có thể là sương pha cùng khói lam chiều tỏa ra những mái rạ trong thôn.
• Cảnh hoàng hôn mờ ảo, nơi thì nắng nhạt dần, nơi thì nắng đã tắt khiến cho bóng chiều bảng lảng “nửa như có, nửa như không”. Thời gian vô tình đã được “hữu hình hóa” qua sự biến đổi tinh tế của cảnh vật.

⇒ Các thôn xóm đã chìm dần trong sương khói như mơ như thực. (Khi chiều xuống thường có lớp sương bao quanh giống như làn khói). Một khung cảnh làng quê thật thanh bình và êm ả, nên thơ.

Những hình ảnh: tiếng sáo của trẻ chăn trâu văng vắng, từng đôi cò trắng đang xòe cánh đậu xuống đồng ở hai câu thơ cuối gợi lên một bức tranh cuộc sống yên bình.

Bài thơ tái hiện cảnh vật và cuộc sống của con người trong nhiều khoảng không gian. Chỉ ra những khoảng không đó theo trình tự được miêu tả trong bài thơ:

– Không gian thôn xóm lúc chiều tà: Trước xóm sau thôn tựa khói lồng. Vùng quê trong thôn phía trước và sau đều chìm trong làn sương mờ mờ như khói phủ. Khói sương chiều. Khói làm chiều vấn vương, nhẹ bay trên những mái nhà gianh sau lũy tre làng. Chính không gian đó làm cho cảnh vật hiện lên trong miền quê trở nên huyền ảo, cho thấy cảm giác nhẹ nhàng, thanh thoát.

– Không gian cánh đồng: “Mục đồng sáo vẳng, trâu về hết/ Cò trắng từng đôi liệng xuống đồng”. Hình ảnh “cò trắng từng đôi liệng xuống đồng” gợi vẻ đẹp yên bình, tiêu biểu cho làng quê Việt Nam.

Qua bức tranh thiên nhiên và cuộc sống được tái hiện trong bài thơ, tác giả đã bộc lộ cảm xúc, tâm trạng:

– Ta hình dung tác giả như đang đắm chìm mơ màng trong không gian buổi chiều tà dung dị quyến rũ ấy. Trong lòng trào dâng một tình yêu tha thiết đối với xóm làng quê hương đất nước thân thương.

Theo em, qua bức tranh thiên nhiên và cuộc sống được tái hiện trong bài thơ, tác giả đã bộc lộ cảm xúc, tâm trạng:

– Dường như nhà thơ đang chìm đắm say sưa trong cảnh vật, ngắm nhìn, thưởng thức nét đẹp của xóm thôn mà vui mừng với cuộc sống của xã tắc bình yên.

– Tình cảm của tác giả đối với quê hương được bộc lộ kín đáo: thể hiện là một nhà vua rất gần gũi với dân chúng, rất yêu dân, yêu chuộng sự thanh bình.

Câu kết: Bạch lộ song song phi hạ điền (Cò trắng từng đôi liệng xuống đồng).

Cảnh vùng quê yên bình và thơ mộng biết bào. Trong bóng chiều chập chờn, hư ảo, mấy đứa trẻ thong dong cưỡi trâu trở về. Tiếng sáo cất lên trầm bổng, ngọt ngào, quyến rũ, mấy cánh cò trắng chao liệng rồi hạ xuống cánh đồng. Hình ảnh “cò trắng từng đôi liệng xuống đồng” gợi vẻ đẹp yên bình, tiêu biểu cho làng quê Việt Nam. Làm cho không gian được mở ra, trở nên thoáng đãng, cao rộng, trong sạch, yên ả. Qua đó còn cho thấy sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên, đem lại cảm giác thân quen, gần gũi. Dường như có một tình yêu quê hương, đất nước thiết tha, không có sự gắn bó máu thịt với làng quê, thì không thể viết được những câu thơ như thế.

Tác giả của bài thơ là một vị vua có tâm hồn thi sĩ. Độc bài thơ, ta thấy hoàn toàn không có sự ngăn cách nào giữa một đế vương với một người nông dân thuần phác (cảnh được nhìn và miêu tả ở những nét gần gũi và dân dã nhất). Điều đó, cho thấy, nhà vua rất gần dân chúng, rất yêu dân, yêu chuộng sự thanh bình. Phải chăng vì các vị vua Trần rất thân dân, yêu dân như con mà mà mỗi khi đứng trước họa xâm lăng (nhất là trong ba lần quân Nguyên – Mông xâm lược nước ta) nhà Trần đều lãnh đạo nhân dân chống xâm lược thành công.

Nói khác đi, qua bài thơ Thiên Trường vãn vọng, vua Trần Nhân Tông đã bộc lộ tình yêu quê hương, tình yêu nhân dân, yêu đời trong sáng. Điều đó cũng chứng tỏ, ở thời đại nhà Trần, dân tộc ta, nhân dân ta sống rất cao đẹp. Bài thơ của nhà Trần Nhân Tông góp thêm một vầng sáng nữa vào “Hào khí Đông Á” của nhà văn đời Trần.