Tóm tắt Ca Huế trên sông Hương (Hà Ánh Minh) ngắn gọn, đầy đủ – 8 mẫu hay nhất

Xứ Huế giàu điệu hò, điệu lí gắn với mọi công việc của người dân. Một đêm trăng, tác giả ngồi thuyền rồng giữa sông Hương, lắng nghe dàn nhạc cổ truyền và các ca công trẻ trình diễn ca Huế cho tới gần sáng. Ca Huế bắt nguồn từ cả nhạc dân gian lẫn nhạc cung đình, nhiều cung bậc vui buồn, là một thú thưởng thức thanh nhã của đất cố đô.

Mở đầu bài kí, Hà Ánh Minh điểm qua các điệu hò của Huế: hò đánh cá, hò cấy cày, hò gặt hái, hò giã gạo, ru em, bài chòi cùng những điệu lí (lí hoài xuân, lí con sáo…). Câu hò nào cũng chứa trọn một tâm tình và nỗi khát khao của con người nơi đây. Phần sau kể về một đêm tác giả thưởng thức ca Huế giữa dòng Hương. Người viết xuống một chiếc thuyền rồng lộng lẫy, trong khoang có dàn nhạc gồm nhiều loại đàn, sáo và cặp sanh, các ca công nam nữ mặc áo dài truyền thống. Khi trăng lên, tiếng hòa tấu mở màn đêm diễn; về khuya, những khúc điệu Nam buồn thương vang lên. Gà gáy, chuông chùa Thiên Mụ đã điểm mà lời ca vẫn chưa dứt, khiến người nghe như quên cả thời gian.

Phần 1 (từ đầu đến “lí hoài nam”) – Huế, cái nôi của các làn điệu dân ca. Người Huế hò trong lúc đánh cá, cấy lúa, gặt hái, trồng cây, nuôi tằm. Mỗi câu hò, dài hay ngắn, đều gói một ý tình đầy đủ; tiếng địa phương được dùng khéo léo, nhất là khi hò đối đáp. Có điệu buồn như hò đưa linh, có điệu rộn ràng như giã vôi, giã gạo, nàng vung, bài chòi; hò nện, hò lơ, hò ô lại gần với dân ca Nghệ Tĩnh. Bên cạnh hò còn có nhiều điệu lí.

Phần 2 (phần còn lại) – Một đêm ca Huế trên dòng Hương. Thành phố lên đèn, sương phủ trắng mặt sông, tác giả bước xuống chiếc thuyền rồng xưa kia có lẽ dành cho vua chúa. Trong khoang là dàn nhạc dân tộc gồm tì bà, đàn tranh, đàn nguyệt, đàn bầu, nhị, sáo; các ca công còn trẻ, ăn mặc trang nhã. Trăng lên, bốn bản hòa tấu mở đầu đêm ca, ngón đàn điêu luyện khiến lòng người xao xuyến. Tác giả giải thích ca Huế kết hợp nhạc dân gian với nhạc cung đình, chia thành điệu Nam và điệu Bắc. Về khuya, các ca nhi hát những khúc buồn như nam ai, nam bình; lời ca gợi tình người, tình quê. Đến khi gà gáy, chuông chùa vang lên, khoang thuyền vẫn đầy tiếng hát.

Huế không chỉ có cảnh đẹp mà còn là vùng đất của những điệu hò. Người dân hò khi chài lưới trên sông, trên biển, khi cày cấy, gặt lúa, trồng cây hay nuôi tằm. Câu hò dù dài hay ngắn cũng gửi gắm trọn một tâm tình, lời lẽ đậm chất địa phương, đặc biệt tài tình trong lối hò đối đáp. Kho điệu hò ấy rất đa dạng: hò đưa linh, bài thai, chèo cạn nghe buồn bã; giã điệp, giã vôi, ru em, hò giã gạo, bài tiệm, bài chòi, nàng vung thì náo nức, đậm tình người; xay lúa, hò nện, hò ô, hò lơ lại có nét gần dân ca Nghệ Tĩnh. Tất cả nói lên khát vọng và nỗi chờ mong da diết của tâm hồn Huế. Ngoài hò, Huế còn nhiều điệu lí: lí hoài nam, lí hoài xuân, lí con sáo.

Một đêm, khi đèn thành phố bật sáng lấp lánh và màn sương làm cảnh vật nhòa đi, tác giả mang tâm thế của một lữ khách ưa phiêu lãng bước xuống thuyền rồng. Mũi thuyền có khoảng trống rộng để ngồi hóng gió, ngắm trăng; giữa thuyền là sàn gỗ nhẵn, mui vòm trang trí đẹp; quanh thân chạm hình rồng, đầu rồng ở mũi như sắp bay lên. Dàn nhạc trong khoang có tì bà, đàn tranh, nhị, đàn nguyệt, đàn tam, thêm sáo, đàn bầu và cặp sanh giữ nhịp. Ca công đều trẻ: các anh mặc áo the, quần ống rộng, đội khăn xếp; các chị mặc áo dài, đội khăn đóng. Tác giả nhắc rằng Huế là quê hương của chiếc áo dài, những chiếc áo đầu tiên còn được giữ ở Bảo tàng Mĩ thuật cung đình Huế.

Trăng lên, gió nhẹ, sóng gợn, thuyền chòng chành, người nghe hồi hộp chờ đợi. Rồi dàn nhạc cất lên bốn bản hòa tấu (kim tiền, lưu thủy, long hổ, xuân phong) để mở màn. Nhạc công dùng đủ các ngón nhấn, mổ, vỗ, búng, phi, rãi…, tiếng đàn khi chậm khi nhanh làm rung động lòng người. Tác giả cho biết ca Huế được nuôi dưỡng bởi cả nhạc dân gian lẫn nhạc cung đình nên mang dáng dấp nhạc thính phòng, gồm hai dòng lớn là điệu Nam, điệu Bắc với hơn sáu mươi tác phẩm.

Khuya hơn, bóng chùa Thiên Mụ mờ mờ bên kia sông, tháp Phước Duyên sáng ánh trăng. Các ca nhi hát những khúc điệu Nam buồn thương như nam bình, nam ai, tương tư khúc, quả phụ; có bản như tứ đại cảnh thì không vui cũng không buồn. Lời ca chậm rãi, trong sáng, ngợi ca tình người và quê hương. Khi gà bên làng Thọ Cương đã gáy, chuông chùa Thiên Mụ đã điểm canh, khoang thuyền vẫn rộn tiếng đàn tiếng hát, như thể không gian lắng lại và thời gian thôi trôi.

Trước khi kể về đêm diễn, tác giả giới thiệu vốn dân ca Huế: hò gắn với lao động, mỗi câu hò một ý tình, kèm nhiều điệu lí quen thuộc. Đêm nghe ca bắt đầu lúc thành phố vừa lên đèn và sương bắt đầu dày. Người viết lên thuyền rồng, ngắm chiếc thuyền chạm rồng lộng lẫy, dàn nhạc đủ loại đàn và các ca công trẻ trong trang phục áo dài. Lúc trăng lên, gió dịu, sông gợn sóng, mọi người nóng lòng chờ đợi. Tiếp theo, bốn bản hòa tấu vang lên mở đầu, ngón đàn biến hóa làm lòng người xao động; tác giả nói thêm về nguồn gốc dân gian và cung đình của ca Huế. Lúc về khuya, bóng chùa Thiên Mụ và ngọn tháp Phước Duyên hiện ra mờ ảo dưới trăng, các ca nhi chuyển sang những khúc điệu Nam man mác. Cuối cùng, gà gáy, chuông chùa báo canh mà lời ca vẫn còn đầy khoang thuyền, người nghe chìm trong cảm giác thời gian như đứng lại.

Quê tôi xứ Huế có biết bao điệu hò: người ta hò khi kéo lưới, khi cấy, khi gặt, khi giã gạo, ru con. Câu hò nào cũng chất chứa một nỗi niềm, lại thêm những điệu lí ngọt ngào. Đêm ấy, khi đèn phố lấp lánh và sương trắng giăng mờ, tôi bước xuống một chiếc thuyền rồng mà ngày xưa chắc chỉ vua chúa mới được ngồi. Trong khoang, dàn nhạc đã sẵn tì bà, đàn tranh, đàn nguyệt, đàn bầu, sáo; những ca công trẻ mặc áo dài, khăn đóng, khăn xếp trông thật duyên dáng. Trăng lên, thuyền bồng bềnh, tôi nằm chờ mà lòng rộn ràng. Bốn bản hòa tấu mở màn, tiếng đàn lúc thưa lúc dồn khiến tôi xao xuyến. Tôi nghĩ đến nguồn gốc của ca Huế, nơi gặp gỡ của dòng nhạc dân gian với nhạc cung đình. Về khuya, nhìn bóng chùa Thiên Mụ, ngọn tháp Phước Duyên dưới trăng, tôi nghe những khúc nam ai, nam bình buồn da diết. Gà làng Thọ Cương đã gáy, chuông chùa đã điểm, vậy mà tiếng hát vẫn chưa ngừng, tôi tưởng như thời gian đã dừng lại.

Cách tóm tắt này hợp khi em cần ghi nhớ nhanh để trả lời câu hỏi đọc hiểu:

• Huế có tiếng về những điệu hò gắn liền với lao động (đánh cá, cày cấy, trồng cây, gặt hái, nuôi tằm) và nhiều điệu lí.
• Mỗi câu hò chứa đựng trọn vẹn một tâm tình, nói lên khát vọng, nỗi mong chờ của con người Huế.
• Đêm ca diễn ra trên chiếc thuyền rồng giữa dòng Hương, lúc phố lên đèn, sương mờ, trăng sáng.
• Dàn nhạc dân tộc phong phú; ca công trẻ, trang phục áo dài truyền thống; ngón đàn điêu luyện.
• Ca Huế có hai nguồn: dòng dân gian và dòng cung đình; gồm điệu Nam, điệu Bắc với hơn sáu mươi tác phẩm.
• Về khuya, các khúc điệu Nam buồn thương cất lên; tới khi gà gáy, chuông chùa điểm canh, lời ca vẫn chưa dứt.
• Qua đó, tác giả bày tỏ tình yêu và niềm tự hào về một di sản văn hóa đặc sắc của cố đô.

Bài kí đưa người đọc đi từ những câu hò mộc mạc trên ruộng đồng, sông nước xứ Huế tới một đêm ca trang trọng trên dòng Hương. Sau phần giới thiệu các điệu hò, điệu lí, tác giả kể lại cảm nhận của mình khi ngồi thuyền rồng nghe hát: cảnh đêm mờ sương, trăng sáng, chiếc thuyền chạm rồng, dàn nhạc cổ truyền, những ca công trẻ áo dài khăn đóng, các bản hòa tấu mở màn và những khúc điệu Nam da diết lúc về khuya. Theo tác giả, ca Huế mang cả hơi thở dân gian lẫn vẻ uy nghi cung đình nên vừa gần gũi vừa trang nghiêm. Đêm ca kéo dài tới lúc gà gáy, chuông chùa Thiên Mụ vang lên. Qua những trang viết ấy, Hà Ánh Minh cho thấy ca Huế là nét đẹp văn hóa cổ điển cần được nâng niu, gìn giữ.

Kết luận

Khi tóm tắt Ca Huế trên sông Hương, em nên giữ đủ hai phần của văn bản: phần giới thiệu các điệu hò, điệu lí của Huế và phần kể lại đêm tác giả nghe hát giữa dòng sông. Ở phần sau, hãy đi theo mốc thời gian (lên đèn, trăng lên, về khuya, gà gáy) và nhắc tới ba yếu tố quan trọng: không gian thuyền rồng trên sông, dàn nhạc cùng người biểu diễn, nguồn gốc và các cung bậc của ca Huế. Bản tóm tắt ngắn chỉ cần 3 – 4 câu; bản chi tiết có thể thêm tên bản nhạc, nhạc cụ và cảnh chùa Thiên Mụ cùng ngọn tháp Phước Duyên dưới trăng.

Xem thêm:

• Soạn bài Ca Huế trên sông Hương (Kết nối tri thức)
• Soạn bài Thiên Trường vãn vọng
• Ngữ văn 8 Kết nối tri thức