Bom là vũ khí có vỏ cứng chứa thuốc nổ, thường thả từ máy bay hoặc đặt sẵn để gây nổ. Trên mạng và trong giới bán hàng online, “bom” còn là tiếng lóng: bom hàng (viết cả “boom hàng”) nghĩa là đặt mua rồi không nhận, không trả tiền, để người bán và shipper chịu thiệt. Ai hỏi “bị bom là gì” thì thường đang nói tới nghĩa thứ hai này.
| Nghĩa gốc | Vũ khí nổ, thả từ máy bay hoặc gài sẵn |
| Nghĩa lóng | Đặt hàng rồi bỏ, không nhận, không thanh toán (bom hàng) |
| Gốc từ | Mượn từ tiếng Pháp bombe |
| Từ cùng nghĩa lóng | Bùng hàng, boom hàng |
| Sắc thái | Nghĩa lóng mang ý chê trách, dùng trong mua bán và giao nhận |
Chữ bom đi từ tiếng Pháp vào tiếng Việt ra sao?
Tiếng Việt mượn chữ này từ tiếng Pháp bombe, giống nhiều từ khác cùng thời như ga (gare) hay xăng (essence). Từ điển ghi nghĩa chính là loại vũ khí có vỏ kim loại, bên trong chứa chất nổ hoặc chất cháy, thường được ném, thả từ máy bay. Đi kèm thường là loại từ “quả” hoặc “trái”: quả bom, trái bom.
Với người Việt, chữ bom gắn với ký ức chiến tranh rất nặng nề. Văn học thời chống Mỹ có cả những bài thơ lấy hố bom làm hình ảnh trung tâm, như bài thơ của Lâm Thị Mỹ Dạ mà học sinh hay phải viết bài phân tích Khoảng trời, hố bom. Từ nghĩa này mới nảy ra các cách nói ví von: “bom nổ chậm” cho một rủi ro chưa bùng ra, “phim bom tấn” cho bộ phim đầu tư lớn, gây tiếng vang.
Ít người biết là trong từ điển còn ghi một chữ bom khác, đồng âm nhưng khác gốc: ở vài địa phương, “trái bom” là quả táo tây, mượn từ tiếng Pháp pomme. Nghĩa này nay khá hiếm gặp.
Bom hàng, boom hàng: nghĩa lóng của dân bán online
Từ khi mua sắm qua các sàn online và mạng xã hội thành thói quen, chữ bom có thêm một nghĩa mới. Bom hàng là khi người mua đặt đơn, thường là đơn trả tiền khi nhận (COD), nhưng tới lúc shipper giao thì không nghe máy, đổi ý, từ chối nhận hoặc kiếm cớ trả lại. Các đơn vị giao vận và báo chí gọi cùng hiện tượng này là “bùng hàng”; nhiều trang viết “boom hàng” theo kiểu chữ tiếng Anh.
Từ đó chữ bom dùng được như một động từ: “bom đơn”, “bị khách bom”, “bom shop”. Người bị bom là người bán và shipper. Họ mất phí vận chuyển hai chiều, mất thời gian, có khi phải ôm luôn món hàng không trả lại được, như đồ ăn đã nấu. Một số sàn còn trừ điểm uy tín của shop khi tỉ lệ đơn hoàn quá cao.
Lý do khách bỏ đơn không phải lúc nào cũng là cố tình. Có người đặt theo cảm hứng rồi hết muốn, có người ghi sai địa chỉ, có đơn giao quá chậm nên khách đã mua chỗ khác. Nhưng cũng có kiểu đặt cho vui, đặt nhiều shop cùng lúc rồi chọn một, khiến người bán rất bức xúc. Chuyện này nhiều tới mức thành đề tài ảnh chế, video hài trên mạng.
Ngoài chuyện mua bán, trong lời nói thân mật, chữ “bom” đôi khi được dùng rộng hơn cho chuyện hẹn rồi lặn mất, gần với “bùng kèo”, “cho leo cây”. Cách dùng này không phổ biến bằng bom hàng, nên khi viết cần đặt trong ngữ cảnh rõ ràng.
Đặt chữ bom vào câu cho đúng ngữ cảnh
Mỗi câu dưới đây là một hoàn cảnh khác nhau:
- Shop nhắn khách: “Đơn này shop đã gói rồi, bạn đừng bom giúp shop nhé, phí ship hai chiều shop chịu hết.”
- Shipper đăng nhóm tài xế: “Chạy ba cây số tới nơi thì khách tắt máy, lại thêm một đơn bom hàng.”
- Bình luận dưới bài đăng của một shop: “Khách quen thì không sao, khách lạ đặt đơn to mà bom là lỗ nặng.”
- Bạn bè nhắc nhau trước giờ hẹn: “Bảy giờ quán cũ, cấm bom như lần trước.”
- Câu văn bình thường, nghĩa gốc: “Hố bom năm xưa giờ đã thành ao thả cá.”
Nhìn vào ngữ cảnh là đủ phân biệt: có shop, đơn, shipper thì đó là nghĩa lóng; nói về chiến tranh, máy bay, chất nổ thì là nghĩa gốc.
Bom hàng, bùng kèo và lừa đảo khác nhau chỗ nào?
Ba cách nói này hay bị dùng lẫn, nhưng mức độ khác nhau khá xa.
| Bom hàng | Bùng kèo | Lừa đảo | |
|---|---|---|---|
| Chuyện gì xảy ra | Đặt mua rồi không nhận, không trả tiền | Hẹn gặp, hẹn làm gì đó rồi không tới | Cố ý dùng mánh khóe để chiếm tiền, tài sản |
| Người thiệt | Người bán, shipper | Người chờ hẹn | Nạn nhân bị mất tiền, mất tài sản |
| Mức độ | Thiếu trách nhiệm, gây thiệt hại nhỏ đến vừa | Thất hứa, làm mất lòng | Hành vi nghiêm trọng, có thể bị xử lý theo pháp luật |
Nếu ai đó cố tình đặt hàng hàng loạt để phá người bán, hoặc giả làm shop để nhận tiền cọc rồi biến mất, câu chuyện đã vượt khỏi chữ “bom” và gần với các chiêu scam lừa tiền trên mạng.
Viết bài trang trọng thì thay chữ bom bằng gì?
Trong bài văn, báo cáo hay đơn thư, nên dùng cách gọi đầy đủ: “khách hàng từ chối nhận hàng”, “đơn hàng bị hoàn do khách không nhận”, “người mua không thực hiện cam kết thanh toán”. Chữ “bom hàng” có thể để trong ngoặc kép khi cần nhắc cách gọi quen thuộc. Muốn tìm thêm các cách nói mạng tương tự, có thể xem bài tổng hợp những từ lóng tiếng Việt hay gặp.
Thắc mắc quanh chữ bom trên mạng
Bom hàng là gì?
Là việc người mua đặt đơn online rồi không nhận hàng, không trả tiền khi shipper giao tới. Người bán phải chịu phí vận chuyển và mất công đóng gói, còn shipper mất công chạy đơn.
Boom hàng và bom hàng có khác nhau không?
Không khác. “Boom hàng” chỉ là cách viết theo chữ tiếng Anh, nghĩa giống hệt “bom hàng” và “bùng hàng”. Khi viết tiếng Việt chuẩn, nên dùng “bom hàng” hoặc diễn đạt đầy đủ.
Bị bom nghĩa là gì?
Trong mua bán, “bị bom” là người bán hoặc shipper gặp khách đặt rồi không nhận đơn. Giữa bạn bè, câu này đôi khi dùng đùa khi bị cho leo cây, hẹn mà người kia không tới.
Bom trong tiếng Anh là gì?
Quả bom tiếng Anh là bomb, gần với chữ gốc tiếng Pháp. Còn hiện tượng bom hàng thì người bán hàng tiếng Anh thường mô tả là khách hủy đơn hoặc từ chối nhận hàng, không có chữ lóng tương đương hẳn.