Bệnh VIP là cách nói khẩu ngữ, chê thói tự coi mình là khách quý: lúc nào cũng đòi được ưu tiên, được phục vụ riêng, được nể hơn người khác, và khó chịu ra mặt khi bị đối xử như mọi người. Cụm từ này không phải tên một căn bệnh. Gần nghĩa với nó là “bệnh ngôi sao”, vốn hay dùng cho người nổi tiếng.
| Nghĩa ngắn | Thói tự cho mình đặc biệt, đòi đặc quyền và sự chiều chuộng |
| Gốc từ | VIP: viết tắt tiếng Anh very important person; “bệnh” theo lối nói chê thói xấu |
| Loại từ | Cụm danh từ, khẩu ngữ; hay đi với “mắc”, “bị”, “nổi” |
| Sắc thái | Chê, nhiều khi pha giọng trêu |
Bệnh VIP: khi khách quý thành thói đòi hỏi
VIP là chữ viết tắt của very important person, người rất quan trọng. Từ điển tiếng Anh giảng đó là người nổi tiếng hoặc có địa vị, được đối xử theo cách đặc biệt. Người Việt gặp chữ này hằng ngày: phòng chờ VIP ở sân bay, vé VIP ở sân khấu, thẻ VIP của khách quen, phòng VIP ở quán karaoke. Ở mọi chỗ ấy, VIP đi kèm một lời hứa: bạn sẽ được hơn người khác một chút.
Chữ “bệnh” trong khẩu ngữ tiếng Việt từ lâu đã được dùng để gọi một thói xấu dai dẳng, như bệnh sĩ, bệnh lười, bệnh thành tích. Ghép hai chữ lại, bệnh VIP là khi cái lời hứa “hơn người khác một chút” bị mang ra khỏi phòng chờ sân bay, áp vào mọi chỗ trong đời: đi ăn phải được bàn đẹp, đi họp phải được nói trước, vào nhóm chat phải được trả lời ngay.
Điểm mấu chốt nằm ở chữ “đòi”. Người được mời vào phòng VIP không có lỗi gì. Người mắc bệnh VIP là người tự xếp mình vào hàng ấy và bắt người xung quanh phải công nhận.
Bệnh VIP, bệnh ngôi sao, chảnh và tự cao
Báo chí Việt Nam dùng cụm bệnh ngôi sao đã lâu, chủ yếu cho người trong làng giải trí, thể thao: đi trễ, bỏ ngang buổi diễn, đòi nhiều điều kiện khó chiều, coi nhẹ đồng nghiệp đi trước. Các bài báo cũng nhận xét lối hành xử ấy đã lan ra mạng xã hội, ở cả những người chỉ có nhiều lượt theo dõi. Có bài báo gọi những người tự đôn mình lên hàng VIP ở nơi làm việc là “ngôi sao văn phòng”. Bệnh VIP vì thế gần như là anh em với bệnh ngôi sao, chỉ khác là ai cũng có thể mắc, không cần nổi tiếng.
| Cách nói | Nhấn vào | Hay dùng cho |
|---|---|---|
| Bệnh VIP | Đòi được ưu tiên, phục vụ riêng | Bất kỳ ai: khách hàng, bạn bè, đồng nghiệp |
| Bệnh ngôi sao | Kiêu căng, khó chiều vì được chú ý | Người nổi tiếng, người có nhiều người theo dõi |
| Chảnh | Làm cao, tỏ vẻ hơn người qua thái độ | Cách nói, cách nhìn, cách trả lời |
| Tự cao | Đánh giá mình quá cao trong suy nghĩ | Tính cách, có khi không lộ ra hành động |
Tự cao là chuyện bên trong đầu, xem thêm ở bài thói đánh giá mình cao hơn người. Bệnh VIP là chuyện lộ ra ngoài, ở những yêu cầu cụ thể. Một người có thể rất tự tin mà vẫn xếp hàng vui vẻ; người mắc bệnh VIP thì khó chịu ngay khi phải xếp hàng. Với kiểu khách hay to tiếng đòi gặp người quản lý, mạng xã hội còn có một biệt danh riêng, kể ở bài biệt danh của vị khách khó chiều.
Bệnh VIP trong câu nói hằng ngày
- Ở quán cà phê: “Đến sau mà đòi pha trước, đúng là bệnh VIP nặng.”
- Trong nhóm lớp: “Nhắn có hai phút chưa ai rep đã dỗi, cậu bị bệnh VIP à?”
- Ở công sở: “Anh ấy làm tốt, chỉ mỗi cái bệnh VIP, họp nào cũng muốn được phát biểu đầu tiên.”
- Khi đi du lịch chung: “Cả đoàn ở phòng thường, riêng bạn ấy đòi đổi phòng hướng biển, chẳng ai muốn đi cùng nữa vì bệnh VIP.”
- Tự trêu mình: “Hôm nay mình hơi bệnh VIP, ai pha giúp cốc trà với.”
Câu cuối cho thấy cụm từ này không phải lúc nào cũng nặng nề. Bạn bè thân dùng nó để trêu nhau, kiểu nói đùa rằng mình đang được chiều. Nhưng gắn nhãn này cho người lạ hay đồng nghiệp trước mặt người khác thì dễ thành chê bai công khai.
Một biểu hiện đáng để ý là cách cư xử với người phục vụ: người mắc bệnh VIP thường lịch sự với cấp trên nhưng nặng lời với nhân viên quán, tài xế, bảo vệ. Đó cũng là chỗ dễ nhận ra nhất.
Viết văn thì thay bệnh VIP bằng gì?
Bệnh VIP là lời nói miệng, không hợp với bài văn, biên bản hay email công việc. Có thể thay bằng:
- thói đòi được ưu tiên, thói tự cho mình đặc biệt;
- thái độ kẻ cả, kiêu căng, hách dịch (khi có quyền và dùng quyền ấy với người khác);
- thiếu tôn trọng người phục vụ, nếu muốn nói đúng vào hành vi.
Lời khuyên hữu ích nhất khi dùng cụm này là đừng ghép nó vào tên một người cụ thể trên mạng. Viết “người mắc bệnh VIP thường…” là bàn chuyện chung; viết “X mắc bệnh VIP” là đang gán nhãn cho một con người.
Bệnh VIP, bệnh ngôi sao và vài câu tự soi mình
Bệnh ngôi sao là gì?
Là cách báo chí và người dùng mạng gọi thái độ kiêu căng, khó chiều của người nổi tiếng hoặc người được chú ý: đi trễ, đòi đãi ngộ riêng, coi thường người làm cùng. Nó gần nghĩa với bệnh VIP nhưng hay gắn với giới giải trí, thể thao.
Bệnh VIP có phải là một căn bệnh thật?
Không. Chữ “bệnh” ở đây là cách ví von, giống bệnh sĩ hay bệnh lười, để chỉ một thói quen xấu đã thành nếp. Nó không phải chẩn đoán y khoa nào.
Làm sao biết mình có đang mắc bệnh VIP?
Thử để ý cảm giác khi phải chờ, phải xếp hàng hay bị trả lời chậm. Nếu lần nào cũng thấy bực vì “lẽ ra mình phải được trước”, hoặc đối xử với người phục vụ khác hẳn với người mình nể, thì đó là dấu hiệu nên chỉnh lại.
Mắc bệnh VIP nghĩa là gì trong tình bạn?
Thường là người luôn muốn được bạn chiều theo: chọn quán theo ý mình, hẹn giờ theo lịch mình, giận khi bị nhắn muộn. Tình bạn kiểu một bên luôn là khách quý thì bên kia sớm muộn cũng mệt.