Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Bắc Kỳ là gì? Nguồn gốc tên gọi, phạm vi và khác Bắc Bộ ra sao?

Cập nhật 03/06/2025·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Bắc Kỳ ra đời từ năm nào?
  • Chữ kỳ trong Bắc Kỳ nghĩa là gì?
  • Bắc Kỳ dưới thời Pháp thuộc
  • Bắc Kỳ, Bắc Bộ, Đàng Ngoài và Tonkin

Bắc Kỳ là tên gọi vùng đất phía bắc Việt Nam, tính từ Ninh Bình trở ra, dưới triều Nguyễn và trong thời Pháp thuộc. Cùng với Trung Kỳ và Nam Kỳ, đây là một trong ba “kỳ” của đất nước thời ấy; người Pháp gọi xứ này là Tonkin. Từ năm 1945, tên Bắc Kỳ được thay bằng Bắc Bộ, nên hỏi Bắc Kỳ là ở đâu thì câu trả lời gần nhất là miền Bắc ngày nay.

Nghĩa ngắn Tên cũ của miền Bắc Việt Nam (khoảng 1834–1945)
Chữ Hán 北圻: bắc là phương bắc, kỳ là cõi, vùng đất có ranh giới
Loại từ Danh từ riêng, địa danh lịch sử
Tên tương ứng Tonkin (tiếng Pháp), Bắc Bộ, miền Bắc
Sắc thái Trung tính khi nói về lịch sử, địa lý
Bắc Kỳ là gì
Bắc Kỳ là gì? Tên cũ của miền Bắc Việt Nam

Bắc Kỳ ra đời từ năm nào?

Đầu thời Nguyễn, vua Gia Long đặt Bắc Thành, một đơn vị lớn do quan Tổng trấn đứng đầu, cai quản các trấn phía bắc. Vua Minh Mạng muốn triều đình nắm trực tiếp các địa phương nên năm 1831 bỏ Bắc Thành, đổi trấn thành tỉnh. Đến năm 1834, cả nước được chia thành ba vùng lớn: Bắc Kỳ, Trung Kỳ (quanh kinh đô Huế) và Nam Kỳ. Phần đất từ Ninh Bình trở ra, trước thuộc Bắc Thành, từ đó mang tên Bắc Kỳ.

Vậy Bắc Kỳ ban đầu là một cách gọi trong hệ thống hành chính của chính triều Nguyễn, không phải do người Pháp đặt ra như nhiều người vẫn tưởng.

Chữ kỳ trong Bắc Kỳ nghĩa là gì?

Chữ kỳ ở đây viết là 圻, nghĩa gốc là đường ranh giới, rồi chỉ cả vùng đất nằm trong ranh giới ấy. “Bắc Kỳ” vì thế có thể hiểu là “cõi phía bắc”, “Nam Kỳ” là “cõi phía nam”. Chữ này khác hoàn toàn với kỳ trong “kỳ thi”, “kỳ lạ” hay “kỳ thị”; chúng chỉ trùng âm.

Khi viết, “Bắc Kỳ” là danh từ riêng nên viết hoa cả hai chữ. Một số văn bản cũ viết “Bắc kỳ” hoặc “Bắc-kỳ”; đó là thói quen chính tả của thời trước.

Bắc Kỳ dưới thời Pháp thuộc

Sau khi chiếm Nam Kỳ, Pháp đánh ra Bắc. Với hòa ước Patenôtre năm 1884, triều Nguyễn chấp nhận sự bảo hộ của Pháp. Từ đây ba kỳ bị cai trị theo ba chế độ khác nhau: Nam Kỳ là thuộc địa, Trung Kỳ là xứ bảo hộ còn để triều đình Huế giữ một phần quyền, còn Bắc Kỳ là xứ bảo hộ mà quyền thực tế nằm trong tay viên Thống sứ người Pháp đặt ở Hà Nội.

Từ năm 1887, Bắc Kỳ cùng các xứ khác bị gộp vào Liên bang Đông Dương do một viên Toàn quyền đứng đầu. Vì thế khi đọc văn bản, sách báo giai đoạn này, ta hay gặp chữ Bắc Kỳ trong tên các cơ quan, công sở thời ấy, đặt cạnh tên Pháp là Tonkin.

Bắc Kỳ, Bắc Bộ, Đàng Ngoài và Tonkin

Tên gọi Thời kỳ dùng Ghi chú
Đàng Ngoài Thế kỷ 17–18 Vùng do chúa Trịnh cai quản, đối với Đàng Trong của chúa Nguyễn; rộng hơn Bắc Kỳ về phía nam
Bắc Thành 1802–1831 Đơn vị hành chính đầu thời Nguyễn
Bắc Kỳ 1834–1945 Tên triều Nguyễn đặt, được giữ suốt thời Pháp thuộc
Tonkin Người phương Tây dùng Đọc trại từ “Đông Kinh”, tên Hà Nội thời Lê
Bắc Bộ, miền Bắc Từ 1945 đến nay Cách gọi hiện hành trong sách vở, báo chí

Cái tên Tonkin có lịch sử thú vị riêng. Các thương nhân, giáo sĩ phương Tây thế kỷ 17 nghe người Việt gọi kinh thành là Đông Kinh, ghi lại thành Tonquin, Tongking, rồi dùng luôn cho cả xứ Đàng Ngoài. Đến thế kỷ 19, người Pháp dùng Tonkin để chỉ riêng Bắc Kỳ.

Khi một địa danh bị dùng sai mục đích

Ngoài nghĩa lịch sử, chữ này đôi khi bị dùng như lời gọi miệt thị người gốc Bắc. Đó là cách nói mang tính định kiến vùng miền, dễ gây tổn thương và không nên dùng, cả ngoài đời lẫn trên mạng. Muốn chỉ quê quán, cứ nói “người miền Bắc”, “người Hà Nội”, “người Nam Định” là đủ rõ và lịch sự.

Cũng nên nhớ người Kinh ở phương Nam phần lớn có tổ tiên từ ngoài Bắc vào khai khẩn từ thế kỷ 17–18. Mỗi vùng có giọng nói, từ ngữ địa phương riêng, nhưng gốc gác thì chung nhiều hơn là khác.

Kiểu gọi người theo mã biển số xe, như dân 36 cho người Thanh Hóa, cũng là một câu trêu mang màu định kiến nên tránh khi chưa thân.

Bắc Kỳ trên bản đồ và trong sách sử

Bắc Kỳ là ở đâu?

Là vùng đất từ Ninh Bình trở ra phía bắc, gồm đồng bằng sông Hồng và vùng núi phía bắc. Hà Nội là trung tâm của Bắc Kỳ thời Pháp thuộc. Hiện vùng này tương ứng với miền Bắc, hay Bắc Bộ.

Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ là gì?

Là ba vùng lớn mà vua Minh Mạng chia đất nước năm 1834, về sau được người Pháp giữ tên nhưng cai trị theo ba chế độ khác nhau. Từ năm 1945, ba tên này lần lượt được thay bằng Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ.

Vì sao người Pháp gọi Bắc Kỳ là Tonkin?

Tonkin là cách người phương Tây ghi lại âm “Đông Kinh”, tên kinh thành Thăng Long thời Lê. Ban đầu họ dùng nó cho cả Đàng Ngoài, về sau thu hẹp lại để chỉ Bắc Kỳ.

Gọi người miền Bắc là Bắc Kỳ có được không?

Không nên. Trong giao tiếp, cách gọi này thường mang ý chê bai, phân biệt vùng miền. Dùng “người miền Bắc” hoặc nêu đúng tỉnh, thành sẽ chính xác và tôn trọng hơn.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5