Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Xá kén là gì? Củ địa liền, gốc tên sa khương và món mì gà xá kén

Cập nhật 17/10/2025·MMavrick Nguyễn·6 phút đọc
Nội dung chính
  • Xá kén là củ gì?
  • Cái tên đi từ sa khương mà ra
  • Mì gà xá kén và chén sốt dầu hành
  • Xá kén khác gừng, riềng ở chỗ nào?

Xá kén là tên dân gian của củ địa liền, một loại củ họ gừng có mùi thơm the, được người Hoa ở Sài Gòn dùng làm sốt chấm cho mì gà, gà luộc. Có nơi gọi là xá kiếng, sa cương hay sa khương. Vì thế hỏi củ xá kén là củ gì thì câu trả lời ngắn nhất là: củ địa liền.

Nghĩa ngắn Củ địa liền, gia vị họ gừng, vị cay nhẹ, thơm the
Tên khác Xá kiếng, sa cương, sa khương, thiền liền, tam nại, sơn nại
Tên khoa học Kaempferia galanga, họ Gừng
Hay gặp ở Mì gà xá kén, gà chấm xá kiếng của người Hoa; món gia cầm vùng Tây Bắc
xá kén là gì
xá kén là gì? Củ địa liền, gừng cát của người Hoa

Xá kén là củ gì?

Nghe tên, nhiều người tưởng có dính tới kén tằm hay tính kén chọn. Thật ra chẳng liên quan gì. Xá kén là một danh từ chỉ thực vật: củ của cây địa liền, loài thân thảo sống lâu năm, cùng họ với gừng, nghệ, riềng. Nếm thử thấy hơi giống gừng nhưng không nồng bằng, mùi thơm và để lại cảm giác tê nhẹ trên đầu lưỡi.

Trong sách thuốc, cùng củ này được gọi là địa liền và xếp vào nhóm dược liệu. Trong bếp người Hoa ở Chợ Lớn, nó lại mang cái tên xá kén hoặc xá kiếng. Ở Tây Bắc, đồng bào dùng củ này để ướp gia cầm từ lâu. Ba cách gọi, một củ.

Nếu gặp trên thực đơn “mì gà xá kén”, hãy hiểu là mì gà ăn kèm chén sốt làm từ củ này, không phải một loại mì riêng.

Cái tên đi từ sa khương mà ra

Trong tiếng Hán, củ này được gọi là 沙薑, đọc theo âm Hán Việt là sa khương: sa là cát, khương là gừng, tức “gừng cát”. Tiếng Anh cũng dịch sát như vậy là sand ginger. Báo Dân Việt khi viết về quán gà chấm xá kiếng ở quận 11 đã giải thích rằng xá kiếng, xá kén chính là cách gọi bắt nguồn từ sa khương.

Vì sao “sa khương” lại thành “xá kén”? Món ăn đến tay người Sài Gòn qua bếp của người Hoa, và cái tên đi theo lối đọc của họ chứ không theo âm Hán Việt trong sách. Cùng một chữ Hán, mỗi phương ngữ đọc một kiểu, như bài phân biệt Quan thoại với tiếng Quảng Đông có kể. Qua nhiều miệng, “xá kiếng” lại mòn thêm một chút thành “xá kén”. Chuyện tên món đổi âm khi đi qua cộng đồng người Hoa không hiếm, giống như tiếng gọi ní của người miền Tây cũng có gốc từ tiếng Hoa.

Còn tên chính thức trong thực vật học tiếng Việt là địa liền; thiền liền, tam nại, sơn nại là các tên khác ghi trong tài liệu dược liệu.

Mì gà xá kén và chén sốt dầu hành

Món đưa chữ xá kén lên mạng xã hội là mì gà xá kén, một món quen của cộng đồng người Việt gốc Hoa ở TP.HCM. Báo Tuổi Trẻ từng viết về cả một con hẻm trên đường Lạc Long Quân có hơn chục quán bán món này.

Điểm nhấn không nằm ở sợi mì mà ở chén sốt. Củ xá kén gọt vỏ, xay nhuyễn cùng hành tím, đầu hành, nêm muối, rồi chế dầu thật nóng lên cho dậy mùi. Lúc ăn, gắp miếng gà luộc chấm vào sốt, có người pha thêm chút nước tương. Vị the của xá kén làm thịt gà bớt ngấy, giống cách ta ăn gà với gừng nhưng mùi thanh hơn.

Xá kén khác gừng, riềng ở chỗ nào?

Củ Hình dáng Mùi vị Hay dùng
Xá kén (địa liền) Củ nhỏ, mọc sát đất Thơm the, cay nhẹ, hơi tê lưỡi Sốt chấm gà, ướp vịt, gia cầm
Gừng Củ to, nhiều nhánh, vỏ vàng nâu Cay nồng, ấm Kho cá, pha trà, gỏi, mứt
Riềng Củ to, cứng, nhiều xơ, vỏ có khoanh Cay hắc, thơm mạnh Món giả cầy, chả cá

Chỗ dễ nhầm là cái tên khoa học: Kaempferia galanga nghe na ná galangal, tên tiếng Anh của riềng, nên đọc công thức nước ngoài cần để ý hình củ. Ngoài củ tươi, một số công thức mì gà còn dùng thêm bột sa cương để nêm.

Về cách viết, “xá kén” và “xá kiếng” đều đang được báo chí và quán ăn dùng. Gặp chữ “sa cương” trên bao bì cũng đừng ngạc nhiên: đó là cùng một gốc sa khương, chỉ đọc khác đi.

Củ xá kén ngoài chợ và trong gian bếp

Củ xá kén là củ gì, mua ở đâu?

Là củ địa liền. Ở Sài Gòn, người bán gia vị của người Hoa thường gọi là xá kén hoặc xá kiếng; ở nơi khác, hỏi theo tên địa liền sẽ dễ tìm hơn.

Xá kiếng và xá kén có phải một thứ không?

Có. Đây là hai cách gọi của cùng một củ, đều được cho là bắt nguồn từ sa khương 沙薑 (gừng cát). Quán ăn và bài báo dùng lẫn cả hai tên.

Mì gà xá kén là gì?

Là mì trứng ăn với gà luộc, kèm chén sốt xá kén xay với hành và dầu nóng. Món này gắn với bếp người Hoa ở Sài Gòn.

Xá kén tiếng Anh là gì?

Thường gọi là sand ginger hoặc aromatic ginger; ở một số nước Đông Nam Á còn có tên kencur.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5