Vietsub là phụ đề tiếng Việt chạy ở mép dưới khung hình phim, video, chương trình nước ngoài, trong khi tiếng gốc vẫn giữ nguyên. Từ này ghép “Việt” với “sub”, dạng rút gọn của subtitle (phụ đề). Phim vietsub vì thế là phim nghe tiếng Hàn, tiếng Trung, tiếng Anh… nhưng đọc lời thoại bằng tiếng Việt, khác với phim thuyết minh hay lồng tiếng.
| Nghĩa | Phụ đề tiếng Việt cho nội dung nước ngoài |
| Gốc từ | “Việt” + “sub” (subtitle, phụ đề trong tiếng Anh) |
| Loại từ | Danh từ; cũng dùng như tính từ: “bản vietsub”, “phim vietsub” |
| Từ cùng họ | engsub, raw, hardsub, softsub, fansub |
Vietsub: chữ Việt ghép với chữ sub
Trong tiếng Anh, subtitle nghĩa là dòng chữ dịch lời thoại xuất hiện dưới màn hình; dân mạng gọi tắt là sub. Người Việt ghép tên ngôn ngữ vào trước để chỉ phụ đề bằng tiếng gì: vietsub là phụ đề tiếng Việt, engsub là phụ đề tiếng Anh. Đây là cách ghép của người dùng mạng Việt, tra từ điển tiếng Anh sẽ không thấy chữ “vietsub”.
Từ này đi lên cùng phong trào xem phim Hàn, phim Hoa ngữ và anime trên mạng. Khi một bộ phim mới chiếu ở nước ngoài, người xem Việt chờ bản có phụ đề, nên câu hỏi “có vietsub chưa?” trở thành câu cửa miệng dưới các bài đăng giới thiệu phim. Từ đó “vietsub” thoát khỏi nghĩa kỹ thuật, thành một từ thông dụng như bao từ mượn khác.
Cũng nên phân biệt sub trong vietsub với sub trong “sub kênh” (subscribe, đăng ký theo dõi). Cùng ba chữ cái nhưng hai gốc khác nhau; ngữ cảnh phim ảnh gần như luôn là phụ đề.
Vietsub, thuyết minh và lồng tiếng khác gì nhau?
| Hình thức | Tiếng gốc | Người xem nhận gì | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Vietsub | Giữ nguyên | Chữ tiếng Việt trên màn hình | Người thích nghe giọng diễn viên thật, người học ngoại ngữ |
| Thuyết minh | Vặn nhỏ, vẫn nghe loáng thoáng | Một giọng đọc tiếng Việt kể lời thoại | Người lớn tuổi, người vừa xem vừa làm việc khác |
| Lồng tiếng | Thay hẳn | Diễn viên lồng tiếng Việt cho từng nhân vật | Trẻ nhỏ, phim hoạt hình chiếu rạp |
Vietsub là cách rẻ và nhanh nhất để đưa phim nước ngoài tới người Việt, nhưng buộc người xem vừa nhìn hình vừa đọc chữ. Ai đọc chậm sẽ thấy mệt với những cảnh thoại dồn dập.
Trong vietsub lại có hai kiểu kỹ thuật. Hardsub là phụ đề “in cứng” vào hình, không tắt được. Softsub là phụ đề nằm trong tệp riêng hoặc trong ứng dụng, có thể bật tắt, đổi ngôn ngữ; các nền tảng xem phim có bản quyền thường dùng kiểu này.
Ở Nhật, lồng tiếng anime là cả một nghề có tên riêng: nghề seiyuu.
Vietsub trong bình luận, tin nhắn và tiêu đề video
- Bình luận dưới trailer: “Bao giờ có vietsub vậy ad, hóng quá.”
- Nhắn bạn: “Tập mới ra rồi đó, nhưng mới có engsub, chờ mai có vietsub rồi cày luôn.”
- Tiêu đề video ca nhạc: “[Vietsub + Pinyin] Bài hát chủ đề phim…”, nghĩa là có cả lời dịch và phiên âm.
- Khen người dịch: “Vietsub nhóm này dịch mượt, giữ được cả chơi chữ.”
- Chê bản dịch: “Bản vietsub này lệch thời gian, nhân vật nói xong mới hiện chữ.”
Khi viết văn bản trang trọng, báo cáo hay bài luận, nên thay bằng “phụ đề tiếng Việt” hoặc “bản có phụ đề tiếng Việt”. Chữ “vietsub” vẫn hợp trong bình luận, tin nhắn và tiêu đề video.
Engsub, raw, fansub và mấy chữ đi kèm
Engsub là phụ đề tiếng Anh, thường có trước vietsub vì nhiều nền tảng quốc tế làm sẵn. Raw là bản gốc chưa có phụ đề. Fansub là phụ đề do người hâm mộ tự dịch, tự canh thời gian, khác với phụ đề chính thức do đơn vị phát hành thuê dịch giả làm.
Nhiều nhóm fansub làm vì yêu phim, nhưng việc dịch và phát tán phim chưa có bản quyền vẫn là vấn đề pháp lý. Chuyện này giống với tranh cãi quanh việc đăng lại nội dung người khác khi chưa xin phép. Cùng nhóm từ phim ảnh còn có video tóm tắt nhanh một bộ phim và dòng phim hoạt hình Nhật hay đi kèm vietsub.
Một mẹo nhỏ: thấy chữ “vietsub” kèm số tập và tên phim lạ trên một trang không rõ nguồn, nhiều khả năng đó là bản phát tán trái phép, đi kèm quảng cáo đáng ngờ hoặc mã độc. Xem trên nền tảng chính thức vừa an toàn vừa có phụ đề được biên tập cẩn thận hơn.
Bật phụ đề tiếng Việt: mấy chuyện người xem phim muốn rõ
Phim vietsub là gì?
Là phim giữ nguyên tiếng gốc và có phụ đề tiếng Việt. Bạn nghe giọng diễn viên nước ngoài và đọc lời thoại đã dịch ở dưới màn hình.
Vietsub và thuyết minh cái nào tốt hơn?
Không có cái nào tốt hơn tuyệt đối. Vietsub giữ được giọng thật và cảm xúc của diễn viên; thuyết minh nhàn hơn vì không phải đọc. Tùy thói quen và hoàn cảnh xem mà chọn.
Engsub là gì, khác vietsub chỗ nào?
Engsub là phụ đề tiếng Anh. Hai loại chỉ khác ngôn ngữ của dòng chữ; nhiều người học tiếng Anh cố ý xem engsub để luyện đọc nhanh.
Vietsub nghĩa là gì trong tiêu đề bài hát?
Là video có kèm lời dịch tiếng Việt của bài hát, đôi khi kèm cả lời gốc hoặc phiên âm. Người xem vừa nghe nhạc vừa hiểu ca từ nói gì.