Tương kính như tân là thành ngữ gốc Hán (相敬如賓) chỉ vợ chồng đối đãi với nhau bằng sự kính trọng, lễ độ như đối với khách quý. Hiểu sát từng chữ: tương là lẫn nhau, kính là tôn trọng, như là giống như, tân là khách. Câu này hay xuất hiện trong lời chúc cưới, với ý mong đôi vợ chồng sống với nhau lâu mà không suồng sã, coi thường nhau.
| Nghĩa ngắn | Vợ chồng kính trọng nhau như kính khách |
| Chữ Hán | 相敬如賓 (giản thể 相敬如宾) |
| Nguồn gốc | Chuyện vợ chồng Ký Khuyết chép trong sách Tả truyện |
| Sắc thái | Trang trọng, khen ngợi; hay dùng trong lời chúc, văn viết |
Tương kính như tân và bữa cơm ngoài đồng
Câu thành ngữ bắt đầu từ một cảnh rất đời thường. Sách Tả truyện, phần chép năm thứ 33 đời Lỗ Hi công, kể rằng có lần quan đại phu nước Tấn là Cữu Quý (tức Tư Thần) đi sứ qua đất Ký. Ông thấy một người đàn ông đang làm cỏ ngoài ruộng, người vợ mang cơm ra tận nơi. Hai vợ chồng đưa cơm, nhận cơm cung kính như chủ nhà tiếp khách.
Người làm ruộng ấy là Ký Khuyết, còn gọi là Khước Khuyết, con của một vị quan từng có tội với vua Tấn nên phải sống như dân thường. Cữu Quý đưa ông về triều, tâu với Tấn Văn công rằng người biết kính người khác ắt là người có đức, đáng giao việc trị dân. Văn công lo vì cha của Ký Khuyết từng mắc tội, Cữu Quý đáp rằng tội của cha không nên đổ lên con. Ký Khuyết được dùng làm quan ở Hạ quân, về sau thành một tướng có tiếng của nước Tấn.
Đáng chú ý, chữ trong Tả truyện là “tương đãi như tân”, tức đối đãi nhau như khách. Dạng bốn chữ “tương kính như tân” là cách nói được dùng quen về sau và trở thành thành ngữ cố định.
Bốn chữ ghép lại thành ý gì?
Ghép bốn chữ Hán Việt lại, nghĩa đen là “kính nhau như khách”. Nghĩa dùng thì rộng hơn một chút:
- Vợ chồng giữ lễ với nhau: nói năng nhã nhặn, không quát tháo, không coi việc của người kia là đương nhiên.
- Tôn trọng ý kiến, công sức và khoảng riêng của nhau, kể cả khi đã sống chung lâu năm.
- Ở mức rộng hơn, đôi khi dùng cho những người cộng sự lâu năm vẫn giữ phép lịch sự với nhau, nhưng cách dùng này ít gặp.
Ví dụ: Ông bà tôi lấy nhau hơn năm mươi năm, đến giờ vẫn gọi nhau “ông nó”, “bà nó”, hỏi han nhỏ nhẹ, đúng là tương kính như tân. Chữ “kính” ở đây gần với cách hiểu trong bài giải nghĩa chữ tôn trọng 尊重: coi người kia là một con người có giá trị riêng, không phải phần phụ của mình.
Kính như khách có làm vợ chồng xa cách?
Đây là cách hiểu sai hay gặp. “Như khách” không có nghĩa là khách sáo, giữ khoảng cách, nói chuyện với nhau như hai người lạ. Cái được nhấn là sự kính: người ta thường cẩn trọng với khách, không nỡ nói lời nặng, không để khách phải làm việc một mình. Thành ngữ muốn giữ đúng sự cẩn trọng ấy trong một mối quan hệ vốn rất dễ trở nên suồng sã.
Khi viết đoạn nghị luận về hạnh phúc gia đình, có thể dùng câu này làm luận điểm: tình yêu cần đi cùng sự tôn trọng mới bền. Những lời ông bà dặn về đạo vợ chồng, gom ở trang ca dao tục ngữ về tình nghĩa vợ chồng, là nguồn dẫn chứng rất gần gũi.
Những câu cùng ý và trái ý
| Câu | Quan hệ với tương kính như tân | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cử án tề mi (舉案齊眉) | Gần nghĩa | Nâng mâm cơm ngang mày dâng chồng; nhấn vào sự kính trọng của người vợ |
| Thuận vợ thuận chồng, tát bể Đông cũng cạn | Cùng hướng | Nhấn vào sự đồng lòng hơn là lễ độ |
| Bách niên giai lão | Hay đi chung trong lời chúc | Chúc sống với nhau đến trăm tuổi |
| Chồng chúa vợ tôi | Trái nghĩa | Một bên áp đặt, bên kia cam chịu |
| Cơm không lành, canh không ngọt | Trái nghĩa | Vợ chồng xích mích, bất hòa |
Khác biệt đáng nhớ: tương kính như tân là kính lẫn nhau, hai chiều. Câu này không đòi người vợ phải nhún nhường một phía, và đó chính là chỗ nó còn hợp với quan niệm hôn nhân bình đẳng. Câu chúc cưới đi kèm thường gặp là bách niên giai lão 百年偕老.
Tương kính như tân trong lời chúc và đời thường
Tương kính như tân nghĩa là gì?
Nghĩa là vợ chồng kính trọng nhau như kính khách quý. Câu khen những cặp vợ chồng sống lâu với nhau mà vẫn giữ lời ăn tiếng nói nhã nhặn, biết nhường nhịn.
Có nên dùng tương kính như tân để chúc cưới?
Nên, nhất là trên thiệp, câu đối hoặc lời phát biểu trang trọng. Có thể ghép: “Chúc hai bạn tương kính như tân, bách niên giai lão.” Nói với bạn bè thân thì nên giải thích nghĩa đi kèm cho tự nhiên.
Tương kính như tân tiếng Trung viết thế nào?
Chữ phồn thể là 相敬如賓, giản thể là 相敬如宾, đọc theo bính âm là xiāng jìng rú bīn.
Có thể dùng tương kính như tân cho bạn bè được không?
Có thể dùng vui hoặc theo nghĩa mở rộng cho tình bạn, tình đồng nghiệp lâu năm, nhưng cách dùng chuẩn vẫn là nói về vợ chồng. Trong bài văn, nên giữ nghĩa gốc để tránh bị xem là dùng sai.