Từ đồng nghĩa với nhân văn (theo nghĩa tư tưởng quý trọng con người) là nhân bản; nhân đạo và tình người gần nghĩa. Phía ngược lại có phản nhân văn, trái trực tiếp, cùng phi nhân tính và vô nhân đạo dùng theo ngữ cảnh. Nghĩa trong “khoa học nhân văn” thì không có từ thay.
| Đồng nghĩa | nhân bản; gần nghĩa: nhân đạo, tình người |
| Trái nghĩa | phản nhân văn; theo ngữ cảnh: phi nhân tính, vô nhân đạo |
| Nghĩa | thuộc về văn hóa, con người; chủ nghĩa nhân văn nói tắt; xem hai lớp nghĩa của chữ nhân văn |
Nhân bản, nhân đạo, tình người: thay nhân văn trong câu nghị luận
| Từ | Sắc thái | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| nhân bản | đồng nghĩa, hơi cũ, nhấn vào lấy con người làm gốc | giá trị nhân bản của truyện cổ tích |
| nhân đạo | gần nghĩa, nghiêng về thương xót, bênh vực người khổ | tiếng nói nhân đạo của Truyện Kiều |
| tình người | gần nghĩa, giọng mộc, hợp văn biểu cảm | chút tình người giữa nạn đói |
Nhân bản còn nghĩa đồng âm là sao ra nhiều bản, như “nhân bản tài liệu”. Khoa học nhân văn cũng không đổi thành khoa học nhân đạo được. Chỗ khác nhau giữa ba chữ nhân được tách riêng ở nhân đạo khác nhân văn, nhân ái ở đâu.
Phản nhân văn, vô nhân đạo: phía ngược lại
- phản nhân văn: chống lại các giá trị vì con người, cặp trực tiếp;
- phi nhân tính: mất hết tính người, nặng hơn, thường nói về hành vi;
- vô nhân đạo: vốn trái với nhân đạo, đứng thay được khi câu nói về sự tàn nhẫn.
Từ chỉ lòng thương người và từ ngược lại có ở các từ cùng nhóm với nhân ái.
Câu ví dụ có nhân văn và các từ thay thế
- Cái kết của truyện mang ý nghĩa nhân văn sâu xa.
- Truyện cổ tích gửi gắm niềm tin nhân bản rằng người hiền gặp lành.
- Nhà văn đứng về phía người nghèo bằng cái nhìn nhân đạo.
- Bắt trẻ em lao động nặng là việc làm vô nhân đạo.
- Bài báo phê phán một trò chơi mang màu sắc phản nhân văn.
Hỏi gọn về chữ nhân văn
Đồng nghĩa với nhân văn là từ nào?
Nhân bản; nhân đạo, tình người gần nghĩa. Viết “giá trị nhân văn” nhiều lần thì xen giá trị nhân bản, tiếng nói nhân đạo.
Trái nghĩa với nhân văn là gì?
Phản nhân văn. Phi nhân tính và vô nhân đạo chỉ đứng thay theo ngữ cảnh.