Từ đồng nghĩa với béo (nói về người, con vật) là mập, to béo, béo tốt, phốp pháp, đẫy đà; với trẻ nhỏ có mũm mĩm, bụ bẫm. Trái nghĩa với béo là gầy, ốm, gầy gò, gầy còm. Khi béo tả đất trồng, từ cùng nghĩa là màu mỡ, còn phía ngược là bạc màu, cằn cỗi.
| Đồng nghĩa | mập, to béo, béo tốt, phốp pháp, đẫy đà, mũm mĩm, bụ bẫm; (đất) màu mỡ |
| Trái nghĩa | gầy, ốm, gầy gò, gầy còm; (đất) bạc màu, cằn cỗi |
| Ba cách dùng | (1) người, vật nhiều mỡ; (2) thức ăn nhiều chất béo; (3) đất màu mỡ |
Mập, phốp pháp, mũm mĩm: béo kiểu nào?
| Từ | Sắc thái | Hay tả |
|---|---|---|
| mập | trung tính, phổ biến ở miền Nam | người, con vật |
| béo tốt | béo và khỏe, có ý khen | trẻ con, lợn gà |
| phốp pháp | béo, da dẻ hồng hào | người trung niên |
| đẫy đà | người đầy đặn, chắc thịt | dáng người |
| mũm mĩm, bụ bẫm | béo tròn, đáng yêu | em bé, má phúng phính |
| màu mỡ | chỉ dùng cho nghĩa (3) | ruộng, đất bãi |
Béo phì nặng hơn béo một bậc, là bệnh, nên không xếp cùng nhóm. Ục ịch là lời chê. Với món ăn, béo đi cùng béo ngậy, ngậy: “nước dùng béo ngậy”.
Riêng chữ mũm mĩm, với các bạn tả em bé như bụ bẫm, tròn trĩnh, phúng phính, được bàn kỹ ở đồng nghĩa, trái nghĩa với mũm mĩm.
Gầy, ốm, gầy còm: phía ngược của béo theo mức độ
Gầy là trái nghĩa trực tiếp, từ điển ghi hẳn cặp béo – gầy. Ốm mang nghĩa gầy ở miền Nam; ở miền Bắc ốm lại là bị bệnh. Gầy gò, gầy còm là gầy nhiều, trông thiếu sức. Đất béo thì đối với đất bạc màu, cằn cỗi.
Cặp gầy – béo còn làm nên tiếng cười trong truyện cười đổi bò gầy lấy bò béo. Cách xếp trái nghĩa theo mức độ có ở bài nói về từ trái nghĩa.
Đặt câu với béo, mũm mĩm, gầy gò
- Nghỉ hè về quê, cu Tí béo ra trông thấy.
- Em bé nhà bên mũm mĩm, má phúng phính như hai cái bánh bao.
- Sau trận ốm dài, ông nội gầy gò hẳn đi.
- Bãi ngô ven sông tốt nhờ đất phù sa màu mỡ.
Béo và những từ gần nó: câu hỏi hay gặp
Trái nghĩa với béo là từ nào?
Gầy; nặng hơn có gầy gò, gầy còm. Với đất là bạc màu, cằn cỗi.
Béo và mập có khác nhau không?
Nghĩa như nhau; mập dùng nhiều ở miền Nam.
Khen người đầy đặn mà không nói béo thì dùng từ gì?
Đầy đặn, đẫy đà, có da có thịt; với trẻ nhỏ thì mũm mĩm, bụ bẫm.