Tự đánh giá: Cây tre Việt Nam lớp 4 (trang 47, 48, 49) – Cánh diều

a) Tre, nứa, trúc, mai, vầu, mấy chục loại khác nhau, nhưng cùng một mầm non măng mọc thẳng.
b) Cây nào cũng đẹp, cây nào cũng quý, nhưng thân thuộc nhất vẫn là tre nứa.
c) Nước Việt Nam xanh muôn ngàn cây lá khác nhau.
d) Dáng tre vươn mộc mạc, mầm tre tươi nhũn nhặn.

Trả lời: Chọn d. Hai từ mộc mạc, nhũn nhặn nói đúng vẻ đẹp đơn sơ, không phô trương của tre, tức là vẻ đẹp bình dị.

a) Bóng tre trùm lên âu yếm làng, bản, xóm, thôn.
b) Vào đâu tre cũng sống. Ở đâu tre cũng xanh tốt.
c) Tre ăn ở với người, đời đời kiếp kiếp.
d) Tre là cánh tay của người nông dân.

Trả lời: Chọn a, c, d. Ba hình ảnh này cho thấy tre che chở xóm làng, sống bên con người qua bao thế hệ và giúp người nông dân làm lụng. Ý b chỉ nói sức sống dẻo dai của tre, chưa nói đến con người.

a) Dáng tre vươn mộc mạc, mầm tre tươi nhũn nhặn.
b) Tre trông thanh cao, giản dị, chí khí như người.
c) Cây tre xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thuỷ chung, can đảm.
d) Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái đình, mái chùa cổ kính.

Trả lời: Chọn b, c. Những từ như thanh cao, chí khí, ngay thẳng, can đảm… vốn dùng để khen con người; tác giả dùng cho cây tre để ca ngợi phẩm chất của người Việt Nam.

(Đoạn văn in trong sách chính là đoạn 3 của bài đọc: từ câu nói bóng tre trùm lên làng, bản, xóm, thôn đến câu nói tre là cánh tay của người nông dân.)
a) Gọi sự vật bằng từ ngữ dùng để gọi người.
b) Tả sự vật bằng từ ngữ dùng để tả người.
c) Nói với sự vật như nói với người.

Trả lời: Chọn b. Tác giả dùng những từ ngữ vốn tả hoạt động, tình cảm của con người để tả tre: bóng tre âu yếm trùm lên xóm làng, tre ăn ở với người, tre giúp người làm đủ mọi việc. Trong đoạn không có từ gọi tre như gọi người (kiểu “chị tre”, “anh tre”) và cũng không có lời trò chuyện với tre.

Tranh gợi ý trong sách: cây cau, cây cam, cây đa, cây hoa hướng dương.

Trả lời: Đoạn văn tham khảo (tả cây đa):

Đầu làng em có một cây đa cổ thụ. Cụ đa đã đứng đó hàng trăm năm, thân xù xì, nhiều chỗ u lên như những nắm tay. Những chùm rễ dài buông xuống như bộ râu bạc phơ của cụ. Trưa hè, cụ xoè tán lá rộng che mát cho đàn trâu và các bạn nhỏ chơi đùa. Mỗi lần gió thổi, cụ lại rì rào như đang kể chuyện ngày xưa cho chúng em nghe.

Các hình ảnh nhân hoá: gọi cây đa là cụ; tả rễ đa như bộ râu; cây che mát, kể chuyện.

Trả lời: Em tự chấm bài theo gợi ý trên. Mức tốt: chọn đúng và đủ đáp án câu 1–4; đoạn văn câu 5 có 4–5 câu, tả đúng một cây, có ít nhất một hình ảnh nhân hoá. Mức đạt: sai một, hai ý hoặc đoạn văn chưa có nhân hoá rõ. Cần cố gắng: sai từ ba câu trở lên.

Trả lời: Em có thể cần:

• Phân biệt câu tả vẻ bên ngoài của tre với câu nói về phẩm chất, đức tính.
• Ôn ba cách nhân hoá: gọi vật như gọi người, tả vật bằng từ ngữ tả người, nói với vật như nói với người.
• Tập quan sát kĩ một cây thật (thân, lá, hoa, quả) trước khi viết.

Ôn lại các bài đọc trong Bài 3: Một người chính trực, Những hạt thóc giống, Những chú bé giàu trí tưởng tượng.