Trùng phùng là gặp lại nhau sau một thời gian dài xa cách, một từ Hán Việt mang màu văn chương, hay dùng trong thơ, trong truyện và những dịp hội ngộ đầy xúc động. Muốn hiểu “trùng phùng nghĩa là gì” cho chắc, chỉ cần nhớ hai chữ: trùng là lại lần nữa, phùng là gặp.
| Nghĩa ngắn | Gặp lại nhau sau thời gian dài xa cách |
| Gốc từ | Hán Việt 重逢: trùng (lặp lại, lần nữa) + phùng (gặp) |
| Loại từ | Động từ; thường làm định ngữ trong “buổi trùng phùng”, “ngày trùng phùng” |
| Sắc thái | Văn chương, trang trọng, gợi niềm vui xen bồi hồi |
| Tiếng Anh | reunion, to reunite, to meet again |
Trùng phùng: chữ 重 và chữ 逢
Chữ 重 có hai cách đọc. Đọc trọng thì là nặng, là coi trọng; đọc trùng thì là lặp lại, thêm một lần nữa, như trong trùng lặp, trùng tu (sửa lại), trùng dương (tiết mùng chín tháng chín, hai số dương chồng lên nhau). Người học hay vấp ở đây: thấy chữ trùng lại tưởng là “trùng hợp”, tức tình cờ giống nhau. Trong trùng phùng, chữ này không mang ý tình cờ, nó chỉ đơn giản là “lại”.
Chữ 逢 (phùng) là gặp, đụng phải. Cùng gốc có tương phùng (gặp nhau), tao phùng (gặp gỡ), và câu thành ngữ Hán quen thuộc cửu biệt trùng phùng 久別重逢: xa nhau đã lâu nay mới gặp lại. Chính thành ngữ này cho thấy trọng tâm của từ: phải có một quãng xa cách đủ dài thì cuộc gặp mới gọi là trùng phùng.
Gặp lại thế nào thì gọi là trùng phùng?
Từ điển tiếng Việt ghi trùng phùng là động từ, có đánh dấu dùng trong văn chương, nghĩa là gặp lại nhau sau thời gian dài xa cách, kèm ví dụ buổi trùng phùng. Wiktionary tiếng Việt giảng cùng một ý. Từ đó có thể rút ra ba điều kiện:
- Hai bên đã từng ở cạnh nhau hoặc quen nhau. Gặp người lạ lần đầu không phải trùng phùng.
- Giữa hai lần gặp là một quãng xa cách dài: vài năm, vài chục năm, có khi cả một cuộc chiến.
- Cuộc gặp thường mang cảm xúc: mừng, tủi, bồi hồi. Bạn cùng lớp nghỉ hè một tháng rồi đi học lại thì chẳng ai gọi là trùng phùng.
Vì nặng sắc thái văn chương, từ này hợp với văn viết, lời dẫn chương trình, tiêu đề phóng sự hơn là câu chuyện thường ngày. Vài câu dùng đúng chỗ:
- Ba mươi năm sau ngày rời quân ngũ, những người lính cùng đơn vị mới có buổi trùng phùng đầu tiên.
- Chương trình truyền hình đã giúp hai chị em thất lạc từ nhỏ có ngày trùng phùng.
- Cuộc trùng phùng của đôi bạn thân diễn ra ở đúng sân trường cũ.
Tương phùng, tái ngộ, đoàn tụ: gần mà không trùng
| Từ | Nghĩa | Khác trùng phùng ở đâu |
|---|---|---|
| Tương phùng | Gặp nhau | Không nhất thiết là gặp lại; nhấn vào việc hai bên gặp nhau |
| Tái ngộ | Gặp lại | Trung tính, dùng được cả trong lời chào thường ngày (“hẹn tái ngộ”) |
| Hội ngộ | Gặp gỡ, sum họp nhiều người | Hay dùng cho dịp đông người, như hội ngộ cựu học sinh |
| Đoàn tụ | Sum họp lại một nhà | Nhấn vào việc ở cùng nhau trở lại, thường là gia đình |
| Ly biệt, chia phôi | Xa nhau, chia lìa | Trái nghĩa |
Gần nhất về chữ là tương phùng, vì cùng chung chữ phùng; xem thêm nghĩa chữ tương phùng và câu thơ Tì bà hành. Còn khi muốn nói về cái duyên khiến người xa gặp được nhau, tiếng Việt hay mượn câu hữu duyên thiên lý năng tương ngộ.
Chữ trùng phùng trong Truyện Kiều
Nguyễn Du dùng đúng chữ này ở một chỗ rất buồn. Khi Kiều đã bán mình chuộc cha và sắp theo Mã Giám Sinh, nàng tự nhủ rằng dẫu may ra còn có ngày trùng phùng với Kim Trọng thì thân mình khi ấy cũng chẳng còn gì để mong. Ngày gặp lại chưa đến, nhân vật đã thấy trước nó sẽ không còn trọn vẹn.
Phải mười lăm năm sau, cuộc gặp ấy mới thành ở đoạn đoàn viên, và Nguyễn Du chọn hình ảnh gương vỡ lại lành cho nó. Đặt hai đoạn cạnh nhau, ta thấy rõ sức nặng của chữ trùng phùng: nó luôn chở theo cả quãng thời gian xa cách ở phía sau.
Viết văn kể về một cuộc gặp lại, đừng dùng trùng phùng cho mọi lần gặp. Để dành nó cho cuộc gặp mà người đọc đã cùng nhân vật chờ đợi lâu.
Trùng phùng trong lời nói và trên giấy
Trùng phùng có phải là trùng hợp không?
Không. Trùng hợp là tình cờ giống nhau hoặc xảy ra cùng lúc. Trùng phùng là gặp lại, chữ trùng ở đây nghĩa là “lại lần nữa”, không có ý ngẫu nhiên.
Trùng phùng tiếng Anh là gì?
Danh từ dùng reunion, động từ dùng reunite hoặc meet again. “Buổi trùng phùng sau ba mươi năm” có thể dịch là a reunion after thirty years.
Ngày trùng phùng là ngày gì?
Đó là cách nói văn chương cho ngày hai người hay một nhóm người gặp lại nhau sau thời gian dài xa cách. Cụm này không chỉ một ngày lễ hay một ngày cố định nào trong lịch.
Dùng “trùng phùng” trong tin nhắn có kì không?
Hơi trang trọng nhưng không sai. Rủ nhóm bạn cũ “lâu quá rồi, cuối tháng mình trùng phùng một bữa nhé” nghe vui và có chút đùa, vì chính từ ngữ đã gợi cảm giác cuộc gặp này đáng chờ.