Tóm tắt Chiếc lá đầu tiên giúp em nắm nhanh mạch cảm xúc của bài thơ tự do mà Hoàng Nhuận Cầm (1952–2021) viết về những năm tháng cuối thời học sinh. Bài thơ nằm trong tập Xúc xắc mùa thu (NXB Hội Nhà văn, 1992); theo lời nhà thơ kể với báo Tiền Phong, lúc đầu ông đặt tên cho nó là Trường ơi, chào nhé và ấp ủ nó hơn mười năm. Văn bản được học ở Bài 6 “Nâng niu kỉ niệm” sách Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo (tập hai). Dưới đây là 8 mẫu tóm tắt, từ vài câu ngắn nhất đến bản chi tiết, để em chọn dùng cho phần đọc hiểu hay phần giới thiệu tác phẩm trong bài văn.
Sơ đồ tư duy tóm tắt Chiếc lá đầu tiên
Trước khi đọc các mẫu, em hãy nhìn sơ đồ dưới đây để nhớ ba phần lớn của bài thơ và những hình ảnh gắn với từng phần.
Tóm tắt Chiếc lá đầu tiên ngắn nhất – mẫu 1
Đứng trước thời gian đã trôi qua, nhân vật trữ tình nhớ lại tuổi học trò: mùa hè phượng đỏ, tiếng ve, mối tình đầu chớm nở, lớp học, bạn bè tinh nghịch và người thầy đáng kính. Những kỉ niệm ấy trong trẻo mà không thể quay lại. Bài thơ khép lại bằng nỗi tiếc nuối khi tình yêu đến muộn, còn dấu vết của ngày đầu tiên đã mất hút.
Tóm tắt Chiếc lá đầu tiên ngắn gọn – mẫu 2
Chiếc lá đầu tiên là lời tự sự của một người đã rời mái trường. Mở đầu, anh thốt lên rằng mọi thứ của tuổi thơ đã lùi xa theo nhịp thời gian rất lặng lẽ. Kí ức hiện về với hoa súng tím, chùm phượng hồng, tiếng ve mùa hạ và một tình cảm đầu đời mơ hồ. Tiếp đó là nỗi nhớ trường cũ, lớp học, sân trường đêm có trái bàng rụng; nhớ trò đùa của cả lớp về nàng Bạch Tuyết và những chú lùn; nhớ người thầy mà anh mong tóc đừng bạc thêm. Rồi những ngày nghịch ngợm cũng hết, quả đã ngọt, hoa đã vàng. Cuối bài, khi người con gái yêu anh thì anh đã đi xa, chỉ còn cây bàng vẫy gọi và nỗi tiếc thương một thời đã mất.
Tóm tắt nội dung bài thơ Chiếc lá đầu tiên theo bố cục – mẫu 3
Phần 1 (hai khổ đầu) – Thời gian trôi và tình yêu đầu đời: Nhân vật trữ tình nhận ra tuổi thơ đã đi qua rất nhanh, trong khi cảnh mùa hè học trò còn rõ nét: hoa súng tím, chùm phượng hồng, tiếng ve trong vắt. Tiếng ve như báo trước rằng trong lòng một người đã bắt đầu biết yêu.
Phần 2 (bốn khổ tiếp) – Nỗi nhớ trường lớp, bạn bè, thầy cô: Anh muốn dành lời hát đầu tiên cho ngôi trường cũ, cho lớp học xanh màu lá và sân trường lúc đêm. Anh nhớ em, nhớ những trận cười giòn giã khi cả lớp trêu nhau, nhớ những chuyện cũ khiến lòng xôn xao, và mong mái tóc thầy đừng bạc thêm.
Phần 3 (hai khổ cuối) – Cảm xúc tiếc nuối khi chia xa: Thời bím tóc, thời khắc vẽ lên bàn ghế đã khép lại; cây trái ngoài vườn trường đã chín. Tình em đến lúc anh đã rời xa; cây bàng như vẫn vẫy gọi, còn anh chỉ sợ ngoảnh lại không còn thấy chiếc lá của buổi ban đầu.
Tóm tắt Chiếc lá đầu tiên theo từng khổ thơ – mẫu 4
- Khổ 1: Lời gọi “em” mở ra cảm giác mọi thứ đã lùi xa; tuổi thơ kiêu hãnh ra đi, để lại sắc hoa súng tím say mê trong mắt.
- Khổ 2: Chùm phượng rời tay, tiếng ve vang trên mặt hồ; con ve vô tình như đoán trước một trái tim vừa biết rung động.
- Khổ 3: Cảm xúc nghẹn ngào; câu hát mở đầu xin dành cho trường cũ, cho lớp học và sân trường đêm.
- Khổ 4: Anh nhớ em, còn em lại nhớ mẹ; câu hỏi day dứt: bạn bè liệu có còn nhớ ngôi trường, lớp học và cái tên của mình.
- Khổ 5: Kí ức về trò đùa Bạch Tuyết và chú lùn, về những trận cười trong sáng của cả lớp.
- Khổ 6: Chuyện xưa vẫn làm lòng xôn xao; mùa hoa mơ nối mùa phượng; lời mong tóc thầy thôi bạc.
- Khổ 7: Hết rồi thời bím tóc ngủ gật, thời cầm dao khắc lên bàn; quả đu đủ đã ngọt, hoa mướp đã vàng.
- Khổ 8: Em đã yêu anh nhưng anh đã xa; cây bàng vẫy mãi; anh không thấy lại chiếc lá đầu tiên trên sân trường.
Tóm tắt Chiếc lá đầu tiên bằng một đoạn văn – mẫu 5
Với Chiếc lá đầu tiên, Hoàng Nhuận Cầm dẫn người đọc theo một dòng hồi tưởng về tuổi học trò. Nhân vật trữ tình bắt đầu bằng lời tâm sự với “em” rằng mọi điều thân thuộc đã ở lại phía sau, trôi đi khẽ khàng như hơi thở của thời gian. Những hình ảnh mùa hè cứ thế trở về: sắc hoa súng, màu phượng đỏ, tiếng ve trong trẻo, và cùng với chúng là dấu hiệu của một mối tình đầu. Anh muốn cất lời ca về mái trường, về căn lớp mát màu xanh và sân trường ban đêm. Nỗi nhớ lan sang bạn bè với những câu đùa tinh quái làm cả lớp cười vang, lan sang thầy giáo với mong ước tóc thầy đừng thêm sợi bạc. Thời ngây thơ, nghịch dại đã hết, cây trái trong vườn đã đến mùa chín. Bài thơ kết lại trong nỗi tiếc: tình yêu của em đến khi anh đã đi xa, cây bàng còn vẫy, nhưng chiếc lá của ngày đầu tiên chẳng thể tìm thấy nữa.
Tóm tắt bài thơ Chiếc lá đầu tiên chi tiết – mẫu 6
Hoàng Nhuận Cầm viết Chiếc lá đầu tiên bằng giọng của một chàng trai đã rời ghế nhà trường. Theo lời tác giả, hai khổ đầu được viết rất nhanh, như ghi lại một dòng cảm xúc dâng trào, còn những khổ sau được ông chắt lọc trong nhiều năm.
Bài thơ mở ra bằng câu nói như một tiếng thở dài: “Em thấy không, tất cả đã xa rồi”. Thời gian trôi qua không ồn ào mà lặng lẽ, mang tuổi thơ đi một cách kiêu hãnh. Trong kí ức của anh, mùa hè học trò hiện về qua sắc tím của hoa súng, màu hồng của chùm phượng, âm thanh trong vắt của tiếng ve. Tiếng ve vô tâm ấy như lời tiên đoán: có thể một người đã bắt đầu yêu.
Cảm xúc dâng lên đến mức anh muốn nói, muốn khóc thật nhiều. Lời hát đầu tiên anh dành cho trường cũ, cho căn lớp xanh mát và cho hình ảnh rất lạ, rất đẹp: “Sân trường đêm – rụng xuống trái bàng đêm”. Nỗi nhớ đầu tiên của anh là em, còn em khi ấy vẫn chỉ nhớ mẹ – một tình cảm hồn nhiên, chưa được gọi tên. Anh tự hỏi không biết bạn bè có còn nhớ mái trường, lớp học và nhớ đến mình.
Rồi những kỉ niệm vui hiện về: một bạn bảo lớp có nàng Bạch Tuyết với bảy chú lùn quậy phá, bạn khác cãi rằng phải mười chú mới đúng, và cả lớp cười rộn ràng. Những chuyện năm xưa vẫn làm anh xúc động; mùa hoa mơ qua đi, mùa phượng lại cháy đỏ; anh thầm mong mái tóc thầy đừng bạc thêm.
Thời bím tóc ngủ quên trong giờ học, thời cầm dao khắc linh tinh lên bàn ghế đã khép lại. Cây đu đủ đã có quả ngọt, giàn mướp đã vàng hoa, nghĩa là những đứa trẻ năm nào đã lớn. Ở khổ cuối, sự lỡ làng hiện rõ: em yêu anh khi anh đã đi xa. Cây bàng vẫn như đưa tay vẫy gọi, anh nhớ da diết, nhưng ngoảnh lại thì chiếc lá của buổi ban đầu không còn trên sân trường. Hình ảnh ấy khép lại bài thơ bằng nỗi tiếc nuối cho một thời trong trẻo đã qua.
Tóm tắt Chiếc lá đầu tiên theo lời nhân vật trữ tình – mẫu 7
Em có biết không, tất cả những gì của tuổi học trò giờ đã ở lại phía sau. Tôi vẫn nhớ màu hoa súng tím, chùm phượng hồng trên tay và tiếng ve mùa hạ, cái mùa tôi mơ hồ nhận ra mình bắt đầu thương một người. Tôi muốn hát về ngôi trường cũ, về căn lớp xanh mát và những đêm sân trường nghe trái bàng rơi. Tôi nhớ em, dù hồi ấy em chỉ nhớ mẹ. Tôi nhớ cả những lần cả lớp cười nghiêng ngả vì một câu đùa về Bạch Tuyết và mấy chú lùn. Tôi mong mái tóc thầy đừng bạc thêm. Giờ đây thời ngủ gật, thời khắc bậy lên bàn đã hết, cây trái quanh trường cũng đã chín. Em đã yêu tôi khi tôi đi xa; cây bàng vẫn vẫy, còn tôi chỉ sợ quay lại sẽ không còn thấy chiếc lá đầu tiên trên sân trường.
Tóm tắt nội dung và nghệ thuật bài thơ Chiếc lá đầu tiên – mẫu 8
Về nội dung, bài thơ là những kí ức về tuổi học trò: ngôi trường, lớp học, bạn bè, thầy giáo và mối tình đầu trong sáng. Đằng sau những kỉ niệm vui là nỗi bâng khuâng, tiếc nuối của người đã trưởng thành khi nhìn lại một quãng đời không bao giờ trở lại.
Về nghệ thuật, Hoàng Nhuận Cầm dùng thể thơ tự do, giọng điệu hồi tưởng, thủ thỉ như lời trò chuyện. Ông chọn những hình ảnh rất học trò (phượng, ve, cây bàng, bím tóc, bàn ghế cũ), kết hợp nhân hóa, điệp từ “nhớ”, câu hỏi tu từ và những câu cảm thán để bộc lộ cảm xúc trực tiếp. Hình ảnh “chiếc lá đầu tiên” ở cuối bài trở thành biểu tượng cho những gì đẹp nhất, đầu tiên của tuổi trẻ.
Kết luận
Tám mẫu tóm tắt trên đều bám theo ba chặng cảm xúc của bài thơ: tuổi thơ đi qua cùng mối tình đầu chớm nở, nỗi nhớ trường lớp – bạn bè – thầy cô, và nỗi tiếc nuối khi chia xa. Mẫu 1, mẫu 2 phù hợp khi làm phần đọc hiểu; mẫu 5, mẫu 6 hợp với phần mở bài hoặc giới thiệu tác phẩm trong bài phân tích. Bài thơ còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền nên bài viết chỉ trích hai câu thơ; em nên đọc toàn văn trong SGK trước khi tóm tắt.
Xem thêm: