Tóc mây là cách nói văn chương chỉ mái tóc xanh, dày, mềm và đẹp của người phụ nữ, đẹp như làn mây. Từ này quen thuộc qua thơ cổ, nhất là Truyện Kiều, nơi Kiều và Kim Trọng cắt “tóc mây” để thề nguyền. Gần đây, trên các trang làm đẹp, người ta còn gọi tắt kiểu uốn xoăn bồng bềnh là “tóc mây”.
| Nghĩa ngắn | Mái tóc xanh, mềm, đẹp của phụ nữ (từ văn chương) |
| Cấu tạo | Tóc + mây: lối so sánh ngầm, tóc đẹp như mây |
| Loại từ | Danh từ |
| Sắc thái | Trang nhã, cổ điển, dùng để khen |
| Nghĩa mới | Kiểu tóc uốn xoăn mây (cloud curls) trên các trang làm đẹp |
Tóc mây trong hai câu Truyện Kiều
Học sinh lớp 9 gặp hình ảnh mây và tóc ngay trong đoạn tả Thúy Vân. Nguyễn Du đặt mái tóc của nàng lên bàn cân với mây trời:
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da.
Mây phải chịu thua cái óng mượt của tóc, tuyết phải nhường cái trắng của da. Câu thơ chưa dùng chữ “tóc mây”, nhưng đã cho thấy vì sao người xưa ví tóc với mây: cả hai cùng mềm, cùng dày, cùng có cái vẻ bồng bềnh. Toàn bộ đoạn thơ và lời bình có ở bài đoạn trích Chị em Thúy Kiều lớp 9.
Chữ tóc mây hiện ra trọn vẹn ở đêm Kiều sang nhà Kim Trọng, hai người thảo lời thề rồi cắt tóc làm tin:
Tiên thề cùng thảo một chương,
Tóc mây một món dao vàng chia đôi.
“Một món” là một lọn tóc. Con dao cắt lọn tóc mây làm hai, mỗi người giữ một nửa. Tóc là thứ gắn với thân thể cha mẹ sinh ra, nên trao tóc là trao một phần mình. Mái tóc đẹp nhất của người con gái ở đây thành vật làm chứng cho lời hẹn trăm năm, và chính vì thế mà sau này khi Kiều phải bán mình, lời thề ấy càng nặng.
Vì sao tóc lại được ví với mây?
Từ điển của Viện Ngôn ngữ học ghi tóc mây là danh từ, chỉ tóc xanh, mềm, đẹp của phụ nữ. Ba chữ “xanh, mềm, đẹp” cho thấy đây là lời khen, không phải từ trung tính. Chữ “xanh” ở đây theo lối nói cũ, nghĩa là đen nhánh, tóc của tuổi trẻ, giống trong “đầu xanh”, “tóc xanh”.
Người ta không ví tóc với mây vì màu, mà vì dáng. Một mái tóc dài, dày, xõa xuống vai nhìn từ xa giống làn mây trôi: mềm, có khối, không cứng như sợi chỉ. Lối ví ấy có từ thơ cổ, lâu dần thành một từ ghép cố định. Đặt vào câu văn hôm nay, nó vẫn giữ màu trang nhã:
- Bà nội ngồi hong mái tóc mây đã điểm bạc bên hiên, kể chuyện ngày còn con gái.
- Cô gái trong tranh xõa tóc mây ngang lưng, tay ôm cây đàn nguyệt.
Câu thứ nhất cho thấy một điều thú vị: tóc đã bạc vẫn có thể gọi là tóc mây nếu người viết muốn giữ vẻ dịu dàng của hình ảnh. Tuy vậy, viết “anh ấy có mái tóc mây” thì nghe lạ, vì từ này gần như chỉ dùng cho phụ nữ.
Tóc mây, tóc mai, tóc thề, tóc tơ
| Từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tóc mây | Mái tóc xanh, mềm, đẹp của phụ nữ | Tóc mây một món dao vàng chia đôi |
| Tóc mai | Tóc mọc ở hai bên thái dương | Vén lọn tóc mai |
| Tóc thề | Tóc thiếu nữ dài chấm ngang vai | Tóc thề đã chấm ngang vai |
| Tóc tơ | Tóc mềm mảnh; trong Truyện Kiều còn dùng theo nghĩa bóng là từng li từng tí | Tóc tơ căn vặn tấc lòng |
| Tóc xanh | Tóc đen của tuổi trẻ, đối lập với tóc bạc | Từ thuở tóc xanh đến lúc bạc đầu |
“Tóc mây” và “tóc mai” đọc gần nhau nên dễ gõ nhầm. Nhớ đơn giản: tóc mai là một chỗ trên đầu, tóc mây là cả mái tóc. Tóc thề lại chỉ độ dài: tóc vừa chấm vai, câu Kiều dùng nó để đếm thời gian xa cách, tóc đã dài thêm mà người chưa về.
Tóc mây cũng đứng chung một nhóm với những từ khen sắc đẹp phụ nữ của văn chương cổ, như chữ sắc sảo dành cho Thúy Kiều. Khi viết bài phân tích, dùng “tóc mây” thay cho “tóc dài” sẽ làm câu văn mềm hơn hẳn, nhưng chỉ nên dùng một lần, đừng lặp lại như điệp từ.
Tóc mây trong thơ, trên salon và trong câu văn
Tóc mây nghĩa là gì trong Truyện Kiều?
Là mái tóc đẹp của Kiều. Câu “Tóc mây một món dao vàng chia đôi” kể việc Kiều và Kim Trọng cắt một lọn tóc chia nhau làm vật thề nguyền.
Tóc mây có phải kiểu tóc xoăn mây không?
Theo nghĩa gốc thì không, tóc mây chỉ là mái tóc đẹp nói chung. Tuy vậy, các tiệm làm tóc và trang làm đẹp hiện hay gọi tắt kiểu uốn lọn to, bồng bềnh (tóc xoăn mây, tiếng Anh cloud curls) là “tóc mây”. Đọc theo ngữ cảnh sẽ biết người viết đang nói nghĩa nào.
Mái tóc mây là mái tóc như thế nào?
Là mái tóc dày, mềm, óng, thường dài và buông xõa, gợi cảm giác nhẹ như mây. Chữ này dùng để khen, hay gặp trong thơ, lời bài hát và văn miêu tả.
Tóc mây tiếng Anh là gì?
Không có từ tương đương cố định. Có thể dịch theo ý là soft, flowing hair hoặc cloud-like hair; với kiểu tóc uốn thì là cloud curls.