Tồ là tính từ khẩu ngữ, chỉ dáng vẻ vụng về, khờ khạo, chậm chạp, không nhanh nhẹn như lẽ ra phải có ở tuổi ấy hay vóc người ấy. Gọi ai đó “tồ” là chê nhẹ, nhưng giữa bạn bè, người yêu, chữ này thường nghe trìu mến hơn là xúc phạm. Nhiều người gõ không dấu thành “to là gì”, “to nghĩa là gì” khi muốn hỏi chính chữ tồ này.
| Nghĩa ngắn | Vụng về, khờ khạo, lóng ngóng, thiếu nhanh nhạy |
| Loại từ | Tính từ, dùng trong khẩu ngữ (lời nói hằng ngày) |
| Sắc thái | Chê nhẹ; giữa người thân thiết thường mang ý trêu, thương |
| Dạng hay gặp | tồ tồ, trông tồ quá, anh chàng tồ, càng lớn càng tồ |
Từ điển giảng chữ tồ thế nào?
Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên xếp tồ vào loại tính từ, có ghi chú khẩu ngữ. Nét nghĩa chính gồm ba ý đi liền nhau: vụng về, khờ khạo, và chậm chạp, kém linh hoạt. Ý thứ tư làm chữ này khác hẳn những từ gần nghĩa: cái vụng ấy không tương xứng với tuổi hay vóc người. Nói cách khác, người ta hay gọi “tồ” một cậu thiếu niên cao lớn mà đi đâu cũng va bàn va ghế, hay một anh chàng ngoài hai mươi mà nói chuyện với bạn gái thì cứ lúng túng như học sinh tiểu học.
Các từ điển trực tuyến khác giảng sát như vậy: động tác thiếu khéo, dáng vẻ ngây ngô, ít tinh ý. Không có nguồn nào coi “tồ” là chửi nặng. Đây là kiểu nhận xét nói thẳng với người thân mà họ không giận thật.
Khi muốn nhấn thêm, người nói lặp lại thành tồ tồ. Đây là kiểu láy lại nguyên tiếng gốc quen thuộc trong tiếng Việt; lặp lại làm giọng mềm đi, nghe giống lời trêu hơn lời chê.
Khen hay chê: sắc thái của tồ đổi theo người nói
Cùng một chữ, nghĩa cảm xúc thay đổi khá nhiều tùy ai nói với ai.
- Bố mẹ nói về con: “Thằng bé cao bằng bố rồi mà vẫn tồ lắm, rửa cái bát cũng vỡ.” Câu này có chê, nhưng nhiều phần là thương và hơi buồn cười.
- Bạn bè trêu nhau: “Mày tồ thật, gửi tin nhắn cho crush mà gửi nhầm vào nhóm lớp.” Ở đây chữ tồ gần với “hậu đậu”, ai nghe cũng cười.
- Trên mạng, trong lời khen người mình quý: “Anh ấy tồ tồ mà dễ thương ghê.” Người viết thích chính cái vụng, cái thật thà ấy.
- Với người lạ, người lớn tuổi: câu “trông ông ấy tồ quá” dễ thành bất lịch sự. Chữ tồ chỉ an toàn khi hai bên đủ thân.
Cách hiểu “tồ mà đáng yêu” phần lớn đến từ lối nói của người trẻ trên mạng xã hội, chưa được từ điển ghi thành một nét nghĩa riêng. Khi viết bài văn, nên coi tồ là từ khẩu ngữ, mang ý chê nhẹ, và chỉ dùng trong lời thoại nhân vật hoặc khi cần giọng thân mật.
Tồ, khờ, ngố và vô tri đứng cạnh nhau
Bốn chữ này hay bị dùng lẫn vì đều nói về một kiểu “không được nhanh nhạy”. Chỗ khác nằm ở phần nào của con người bị nhận xét.
| Từ | Nhấn vào | Sắc thái thường gặp | Câu ví dụ |
|---|---|---|---|
| Tồ | Cử chỉ, hành động vụng; lớn rồi mà vẫn lóng ngóng | Chê nhẹ, dễ thành trìu mến | Cao mét tám mà xách túi đồ cũng làm rơi, đúng là tồ. |
| Khờ | Cách nghĩ thật thà, chậm hiểu, dễ bị lợi dụng | Thương hại hoặc lo lắng | Nó khờ quá, ai nhờ gì cũng gật. |
| Ngố | Vẻ mặt, câu nói ngây ngô, lơ ngơ | Buồn cười, trêu chọc | Cái mặt ngố ngố khi bị gọi bất ngờ lên bảng. |
| Vô tri | Hành động như không suy nghĩ, kiểu “não để quên” | Tiếng lóng mạng, đùa vui | Đăng ảnh con mèo nằm úp mặt vào tường, chú thích “mèo vô tri”. |
Mẹo nhớ: tồ là vụng ở tay chân, khờ là non ở đầu óc, ngố hiện ra trên nét mặt. Còn “vô tri” là chữ của mạng xã hội, rộng hơn và đùa nhiều hơn; xem thêm ở bài giải thích chữ vô tri của dân mạng.
Về phía trái nghĩa, những từ đối lập rõ nhất với tồ là nhanh nhẹn, khéo léo, tháo vát, lanh lợi. Từ đồng nghĩa gần nhất là vụng về, lóng ngóng, hậu đậu, lớ ngớ.
Cái đầu ngơ ngác lè lưỡi đứng giữa hai đầu dữ tợn trong meme rồng ba đầu là ví dụ dễ nhớ cho vẻ ngố hiện ra ngay trên nét mặt.
Tồ trong câu nói hằng ngày
Vài câu tự đặt để thấy chữ tồ đứng trong lời nói ra sao:
- “Hôm qua đi ăn cưới, nó cầm ly nước mà run đến đổ cả ra áo, tồ không chịu được.”
- “Đội trưởng đội bóng lớp mình đá thì giỏi, nhưng nhảy văn nghệ thì tồ hết chỗ nói.”
- “Đừng chê em tồ, lần đầu em làm bánh mà, lần sau sẽ khá hơn.”
- “Cậu ấy hơi tồ tồ nhưng tốt bụng, ai nhờ gì cũng làm hết sức.”
Khi lỗi vụng về gây hậu quả nặng, người ta sẽ chuyển sang từ khác nghiêm khắc hơn như “cẩu thả”, “thiếu trách nhiệm”. Muốn tìm thêm các kiểu nói trêu bạn bè của tuổi học trò, có thể đọc bảng tổng hợp lời ăn tiếng nói của người trẻ trên mạng.
Thắc mắc quanh chữ tồ
Gõ “to là gì” không dấu thì có phải đang hỏi chữ tồ?
Thường là có. Chữ “to” (có dấu không) là tính từ chỉ kích thước lớn, ai cũng biết nên ít người tra. Người gõ “to nghĩa là gì” phần nhiều đang hỏi chữ tồ vừa nghe bạn bè nói mà điện thoại không bật bộ gõ có dấu.
Tồ và to khác nhau thế nào?
“To” nói về kích cỡ (cái nhà to, người to cao). “Tồ” nói về cách cư xử, cử chỉ vụng về. Hai chữ có lúc đi cùng nhau: một người to xác mà làm gì cũng lóng ngóng thì hay bị gọi là tồ.
Bị gọi là tồ có nên buồn không?
Phần lớn không cần. Nếu người nói là bạn bè, người nhà và giọng đùa vui, đó chỉ là lời trêu. Nếu bị gọi tồ trước đông người để làm bẽ mặt, cứ nói rõ rằng mình không thích cách gọi đó.
Có nên dùng chữ tồ trong bài văn không?
Chỉ nên dùng trong lời thoại của nhân vật hoặc đoạn văn kể chuyện mang giọng thân mật. Ở phần lời người viết, thay bằng “vụng về”, “lóng ngóng”, “chưa nhanh nhẹn” sẽ hợp phong cách hơn.