Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt là bài tùy bút mở đầu tập Thương nhớ mười hai của Vũ Bằng – những trang viết về mùa xuân Hà Nội của một người phải sống xa quê. Văn bản được học ở Bài 5 (Màu sắc trăm miền) sách Ngữ văn 7 Kết nối tri thức (tập một). Bài viết dưới đây tổng hợp thông tin tác giả, xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác, bố cục, giá trị nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy để em ôn tập nhanh.
Lưu ý về hai bản trích: Ngữ văn 7 Kết nối tri thức học đoạn trích Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt, kết thúc ở câu tả những đêm cuối tháng Giêng trăng mọc cao lên đỉnh đầu; Ngữ văn 11 Cánh diều (Bài 7, tập hai) học một đoạn dài hơn với nhan đề Thương nhớ mùa xuân. Các chi tiết dạo Hồ Gươm, vào chùa lễ Phật, các con lại đi học, vầng trăng tháng Giêng “non như người con gái”, vợ chồng đối ẩm rồi bói một quẻ Kiều và người khách xa nhà nằm mơ lại những ngày xuân cũ chỉ có ở bản Ngữ văn 11. Nếu học bản Cánh diều, em xem thêm soạn bài Thương nhớ mùa xuân và phân tích Thương nhớ mùa xuân.
Nội dung văn bản Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt
Bài tùy bút không kể một câu chuyện mà đi theo dòng hồi tưởng của tác giả về tháng Giêng ở miền Bắc. Mở đầu, Vũ Bằng nêu một lẽ rất tự nhiên của lòng người: “Tự nhiên như thế: ai cũng chuộng mùa xuân.” Ông ví tình yêu mùa xuân với tình núi sông, tình bướm hoa, tình mẹ con – những thứ chẳng ai cấm cản được.
Phần giữa là bức tranh mùa xuân Hà Nội hiện về trong nỗi nhớ: mưa phùn lất phất, gió hơi lạnh, tiếng nhạn kêu đêm, tiếng trống chèo vọng từ làng xa, câu hát của những cô gái quê. Tác giả tả niềm say sưa của người đi chơi xuân, cảm giác nhựa sống căng tràn trong cơ thể và cái ấm áp của gia đình đoàn tụ bên bàn thờ tổ tiên trong mùi nhang trầm, ánh đèn nến.
Phần cuối, Vũ Bằng thổ lộ rằng ông yêu nhất quãng thời gian sau rằm tháng Giêng: đào đã hơi phai, mưa xuân thay cho mưa phùn, bầu trời có những vệt xanh tươi; bữa cơm trở lại giản dị, màn điều trước bàn thờ đã hạ, cuộc sống thường ngày êm đềm bắt đầu. Đoạn trích khép lại bằng khung cảnh đêm tháng Giêng: đêm xanh biêng biếc thấy rõ từng cánh sếu bay, cái rét về khuya tình tứ nên thơ, và cuối tháng có những đêm trời sáng lung linh, trăng mọc cao lên đỉnh đầu. Phần trả lời câu hỏi đọc hiểu có ở bài soạn bài Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt.
Thông tin tác giả Vũ Bằng
Vũ Bằng (1913 – 1984), tên khai sinh Vũ Đăng Bằng, là người Hà Nội, gốc gác ở làng Lương Ngọc (Bình Giang, Hải Dương cũ). Ông đến với nghề viết rất sớm: khoảng mười sáu tuổi đã có truyện đăng báo, mười bảy tuổi in cuốn sách đầu tay Lọ văn. Trước năm 1945, ông làm chủ bút, thư kí tòa soạn cho các tờ báo đất Hà thành.
Sau năm 1954, Vũ Bằng chuyển vào Sài Gòn sinh sống, tiếp tục cầm bút, làm báo và bí mật hoạt động cho cách mạng. Những năm ở trong Nam, cách xa quê nhà, ông viết nhiều trang bút kí, tùy bút đầy nỗi nhớ về Hà Nội. Năm 2007, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
Sở trường của Vũ Bằng là truyện ngắn, tùy bút và bút kí. Văn ông giàu chất trữ tình, cảm giác tinh tế, đặc biệt nhạy cảm với cảnh sắc bốn mùa và những nét văn hóa ẩm thực của quê hương. Có thể kể đến: Miếng ngon Hà Nội, Miếng lạ miền Nam, Bốn mươi năm nói láo, Thương nhớ mười hai. Em có thể đọc thêm bài những tác phẩm tiêu biểu của Vũ Bằng và văn bản Cốm Vòng (Vũ Bằng) trong sách Chân trời sáng tạo.
Thông tin tác phẩm Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Xuất xứ văn bản
Văn bản là bài đầu tiên trong tập tùy bút Thương nhớ mười hai. Tập sách gồm những bài viết về từng tháng trong năm của đất Bắc, mỗi tháng gắn với một nỗi nhớ riêng. SGK Ngữ văn 7 Kết nối tri thức trích theo bản in của Nhà xuất bản Kim Đồng (Hà Nội, 1999, trang 5 – 12) và lược bớt một số đoạn, đánh dấu bằng […]. Bản Ngữ văn 11 Cánh diều thì in theo bản của Nhà xuất bản Văn học năm 1989.
Hoàn cảnh sáng tác
Thương nhớ mười hai được Vũ Bằng viết trong thời gian ông sống ở Sài Gòn, khi đất nước còn chia cắt hai miền. Không thể trở về Hà Nội, không được gặp vợ con ở miền Bắc, nhà văn gửi nỗi nhớ nhà, nhớ quê vào những trang hồi tưởng. Tập sách in lần đầu năm 1972.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: tùy bút.
- Phương thức biểu đạt: biểu cảm là chính, kết hợp miêu tả và tự sự.
- Cái tôi trữ tình: người con xa quê, xưng “tôi”, có lúc chuyển sang gọi “anh” như đang trò chuyện với người đọc.
Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt có mấy phần?
Văn bản có thể chia làm ba phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “mê luyến mùa xuân”): tình yêu mùa xuân là lẽ tự nhiên của lòng người.
- Phần 2 (tiếp theo đến “mở hội liên hoan”): cảnh vật, không khí ngày xuân ở Hà Nội và tình xuân trong lòng người.
- Phần 3 (còn lại): vẻ đẹp riêng của những ngày xuân đã qua rằm tháng Giêng và những đêm cuối tháng Giêng.
Giá trị nội dung
Bài tùy bút tái hiện mùa xuân ở Hà Nội và cả vùng đất Bắc với đủ cả cảnh sắc thiên nhiên, thời tiết, phong tục, nếp sinh hoạt gia đình. Qua đó, Vũ Bằng bộc lộ tình yêu quê hương da diết, lòng yêu đời, yêu cuộc sống và nỗi nhớ khắc khoải của người con phải sống xa nơi mình sinh ra. Văn bản cũng giúp người đọc trân trọng hơn những nét đẹp văn hóa của ngày Tết cổ truyền.
Giá trị nghệ thuật
- Mạch văn đi theo dòng cảm xúc, hồi tưởng, tự do mà vẫn thống nhất.
- Cảm nhận bằng nhiều giác quan: thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, vị giác.
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu; dùng nhiều so sánh, liệt kê, điệp từ, câu cảm thán.
- Từ ngữ sáng tạo, gợi cảm giác lạ: rét ngọt, trăng non, mưa riêu riêu.
- Giọng văn tha thiết, có lúc như lời tâm tình với người đọc.
Ý nghĩa nhan đề Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt
Nhan đề gồm ba lớp nghĩa. Tháng Giêng xác định thời gian – tháng đầu tiên của mùa xuân. Mơ về cho thấy đây là hồi tưởng, là giấc mơ của người đang ở xa. Trăng non rét ngọt là hai hình ảnh đặc trưng của tháng Giêng đất Bắc: vầng trăng mới mọc và cái rét không còn buốt giá mà đã dịu, đã ngọt. Cách kết hợp rét với ngọt thể hiện cảm nhận rất riêng, rất tinh tế của Vũ Bằng.
Sơ đồ tư duy Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt
Sơ đồ dưới đây gom các ý chính cần nhớ trước giờ kiểm tra.
Lời kết
Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt là bài tùy bút tiêu biểu cho ngòi bút tài hoa và tấm lòng gắn bó với quê hương của Vũ Bằng. Nắm vững xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác, bố cục và nét đặc sắc nghệ thuật sẽ giúp em đọc hiểu văn bản và viết đoạn văn cảm nhận về mùa xuân dễ dàng hơn.
Xem thêm:
- Soạn bài Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt
- Vũ Bằng và các tác phẩm nổi bật
- Cốm Vòng (Vũ Bằng): tác giả, tác phẩm