Thả diều là trò chơi dân gian dùng sức gió để đưa con diều làm bằng khung tre và giấy (hoặc vải, nilon) bay lên cao, người chơi giữ diều bằng một sợi dây dài. Chỉ cần một con diều, một cuộn dây, một bãi đất trống và gió vừa phải; diều nhỏ một người thả được, diều lớn cần hai người trở lên. Bài này hướng dẫn cách chơi thả diều từng bước, cách làm một con diều đơn giản, mẹo cho diều lên cao, các loại diều theo vùng và lưu ý an toàn.
Thả diều là gì?
Thả diều là thú chơi có ở nhiều nước. Wikipedia cho biết diều có nguồn gốc rất xa xưa ở Trung Quốc, còn ở làng quê Việt Nam, chơi diều vừa là trò của trẻ con vừa là thú chơi thanh lịch của các cụ, nhất là ở đồng bằng Bắc Bộ với những con diều sáo kêu vi vu. Mùa thả diều đẹp nhất là lúc ruộng đã gặt, đồng trống, gió nồm hay gió heo may thổi đều.
| Thông tin | Thả diều |
|---|---|
| Số người | 1 người với diều nhỏ; 2 người trở lên với diều lớn |
| Độ tuổi phù hợp | Từ khoảng 5 tuổi (có người lớn hướng dẫn) |
| Dụng cụ | Diều (khung tre, giấy hoặc vải, nilon), cuộn dây, ống quấn dây |
| Không gian | Cánh đồng, bãi cỏ, bãi biển rộng, không có cây cao và dây điện |
| Thời điểm | Chiều mát, gió đều, không mưa, không giông |
Chuẩn bị trước khi chơi
Cách làm một con diều đơn giản
- Làm khung: vót hai nan tre đều, nhẵn. Một nan dài đặt dọc làm “xương cái”, một nan uốn cong đặt ngang, buộc chặt ở điểm khoảng một phần ba từ trên xuống. Khung phải cân hai bên, nhấc ở giữa không bị lệch.
- Dán áo diều: căng giấy, vải mỏng hoặc túi nilon lên khung, gấp mép và dán hồ hoặc băng dính cho kín, phẳng.
- Buộc “dây lèo”: buộc một đoạn dây ngắn từ đầu trên xuống đầu dưới xương cái, tạo thành tam giác với mặt diều. Điểm nối dây thả vào dây lèo quyết định góc nghiêng của diều.
- Làm đuôi (nếu cần): một dải giấy hoặc vải dài giúp diều đỡ chao. Diều cổ truyền Bắc Bộ thường không có đuôi.
- Chuẩn bị dây: dây cước, dây dù hoặc chỉ khâu chắc, quấn vào một ống tre hay ống nhựa để dễ thả, dễ thu.
Chọn chỗ và chọn gió
- Bãi rộng, bằng phẳng, xa đường xe chạy, xa cột và đường dây điện.
- Gió vừa: thấy lá cây lay đều, cờ bay phấp phới là đủ. Gió quá yếu diều không lên, gió quá mạnh dễ đứt dây, gãy khung.
Cách chơi thả diều từng bước
Thả diều hai người
- Xác định hướng gió: đứng quay lưng về phía gió thổi tới.
- Người giữ dây đứng yên, người cầm diều mang diều ra xa vài chục bước theo chiều gió.
- Người cầm diều giơ diều lên cao, mũi diều chếch lên trời khoảng 45 độ, mặt diều đón gió.
- Khi có cơn gió, người cầm diều thả nhẹ tay (có nơi gọi là “đâm” diều), đồng thời người giữ dây kéo căng dây.
- Diều bắt gió và bốc lên thì người giữ dây nhả dây từ từ; diều chúc xuống thì giật nhẹ, kéo dây về cho diều ngóc lên.
- Lên đủ cao, diều “no gió” sẽ đứng yên trên trời; người chơi chỉ cần giữ dây căng vừa phải.
Thả diều một người
- Cầm diều ở tay này, cuộn dây ở tay kia, quay lưng về hướng gió.
- Thả diều lên khi có gió, vừa lùi chậm vừa kéo dây cho diều bám gió.
- Diều lên ổn định thì nhả dây dần; không nên chạy quá nhanh vì dễ vấp ngã.
Thu diều và “thi” diều
- Thu diều bằng cách quấn dây đều tay, đi dần về phía diều khi gió mạnh để giảm sức kéo.
- Khi chơi theo nhóm có thể thi diều ai lên cao nhất, đứng vững lâu nhất, hay diều sáo nào kêu hay nhất. Diều đứt dây, rơi xuống trước là thua.
Mẹo cho diều lên cao, bay vững
- Diều chao lệch về một bên: kiểm tra lại khung, dán thêm chút giấy hoặc buộc thêm vật nhẹ vào cánh nhẹ hơn.
- Diều cứ cắm đầu xuống: dời điểm nối dây lèo lên phía trên hoặc nối thêm đuôi.
- Diều không chịu lên dù có gió: dời điểm nối dây lèo xuống dưới một chút để diều đón gió nhiều hơn.
- Lúc gió đổi chiều, chạy vài bước theo hướng mới thay vì giật mạnh dây.
- Diều sáo phải lên thật cao, gió thổi đều mới nghe rõ tiếng sáo.
Các loại diều và cách chơi theo vùng miền
- Diều sáo Bắc Bộ: theo Wikipedia, diều sáo là diều truyền thống của người Việt, gốc ở đồng bằng Bắc Bộ, được chơi rộng khắp các tỉnh quanh sông Hồng như Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh… Diều khung tre, phết giấy dó, không đuôi, khi lên trời cong như trăng lưỡi liềm. Ống sáo làm bằng nứa, nắp bằng gỗ mít; một bộ sáo có thể gồm nhiều ống to nhỏ hòa âm.
- Diều sáo Đại Trà (Hải Phòng): báo Pháp luật Việt Nam kể diều vùng Đại Trà (Kiến Thụy) có phần đuôi cuộn tròn rất riêng; tre làm khung được ngâm nước khoảng mười ngày cho dẻo và chống mọt. Người chơi ví tiếng một bộ sáo hay là “mẹ gọi, con thưa, cháu vỗ tay”.
- Diều Bá Dương Nội (Hà Nội): theo Nhân Dân, làng Bá Dương Nội (Đan Phượng) có câu lạc bộ diều sáo và lưu truyền tích dân gian rằng tiếng sáo diều là lời mời các nàng tiên trở lại trần gian.
- Diều lớn của làng Hành Thiện (Nam Định): Wikipedia ghi xưa có những con diều sải cánh cỡ bốn mét, mang theo bốn ống sáo; diều lớn phải dùng dây tre vót, chắp nối rồi ngâm muối cho dai.
- Diều cánh, diều hình con vật: ở nhiều nơi, trẻ em làm diều hình con bướm, con cá, con chim bằng nilon nhiều màu, nhẹ và dễ thả hơn diều sáo.
Lợi ích của trò chơi thả diều
- Trẻ được chạy nhảy ngoài trời, hít thở không khí trong lành, rời xa màn hình.
- Tự làm diều rèn sự khéo tay, tính kiên nhẫn và hiểu biết đơn giản về gió, thăng bằng.
- Thả diều hai người tập cho trẻ phối hợp, chờ đợi và chia sẻ đồ chơi.
- Tiếng sáo diều, cánh diều trên đồng là một phần ký ức làng quê, giúp trẻ gần gũi văn hóa truyền thống.
Lưu ý an toàn khi thả diều
- Tuyệt đối không thả diều gần đường dây điện, trạm biến áp. Diều mắc vào dây điện thì bỏ diều, không trèo lên gỡ, không dùng sào kéo.
- Không thả diều trên đường giao thông, mái nhà, sân thượng không có lan can.
- Không chơi khi trời có mưa giông, sấm sét.
- Dây cước căng có thể cứa đứt tay: đeo găng hoặc quấn dây vào ống, không quấn quanh ngón tay.
- Trẻ nhỏ thả diều phải có người lớn đi cùng, nhất là ở bãi biển, bờ đê, gần ao hồ.
Thả diều trong sách giáo khoa
- Tiếng Việt 2 Kết nối tri thức, Bài 21 “Thả diều” mở đầu bằng câu hỏi về trò chơi này: xem bài giải Thả diều lớp 2.
- Tiếng Việt 3 Cánh diều có bài thơ “Thả diều” của Trần Đăng Khoa (“Cánh diều no gió…”): xem Thả diều lớp 3.
- Ngữ văn 7 có kiểu bài thuyết minh quy tắc, luật lệ trò chơi; thả diều là đề tài gần gũi để viết. Tham khảo bài văn mẫu thuyết minh về trò chơi.
Câu hỏi thường gặp
Thả diều cần gió như thế nào?
Gió vừa và đều, đủ làm lá cây lay mạnh. Gió quá nhẹ diều không lên, gió giật mạnh dễ đứt dây hoặc gãy khung.
Vì sao diều cứ chúc đầu xuống?
Thường do điểm nối dây thả vào dây lèo đặt sai, khung lệch hoặc diều quá nặng phía trên. Thử dời điểm nối lên trên hoặc gắn thêm đuôi.
Diều sáo là gì?
Là diều truyền thống của đồng bằng Bắc Bộ có gắn ống sáo bằng nứa; khi diều lên cao, gió lùa vào miệng sáo tạo tiếng vi vu.
Trẻ mấy tuổi chơi thả diều được?
Khoảng 5 tuổi trở lên có thể thả diều nhỏ cùng người lớn; tự làm diều thì nên từ 8–9 tuổi vì phải dùng dao vót tre.
Lời kết
Thả diều là trò chơi giản dị mà đẹp: một khung tre, một tờ giấy, một sợi dây là đã có cả bầu trời. Nhớ chọn bãi rộng, tránh xa dây điện, và đọc thêm các trò khác trong chuyên mục trò chơi dân gian.