Chim bay cò bay là trò chơi dân gian rèn phản xạ, trong đó một người làm quản trò hô tên các con vật, đồ vật kèm chữ “bay”; người chơi chỉ được dang tay làm động tác bay khi thứ được gọi tên thật sự biết bay, còn nếu nó không biết bay thì phải đứng im. Ai làm sai sẽ bị phạt một hình phạt vui. Trò chơi không cần dụng cụ, chơi được từ 5 người đến cả lớp, hợp cho giờ sinh hoạt, khởi động tiết học hay buổi dã ngoại. Bài này hướng dẫn cách tổ chức, luật chơi chim bay cò bay từng bước, mẹo làm quản trò cho vui và các biến thể dễ áp dụng.
Chim bay cò bay là gì?
Đây là trò chơi tập thể quen thuộc ở trường mầm non, tiểu học và các buổi sinh hoạt Đội, sinh hoạt hè. Cái khó của trò chơi nằm ở chỗ tay quản trò cố tình “nói dối” miệng: miệng nói “heo bay” nhưng tay vẫn vẫy như cánh chim, khiến người chơi mất tập trung là làm theo ngay. Người chơi vì thế phải nghe kỹ, nghĩ nhanh xem con vật ấy có bay được không rồi mới hành động. Trò chơi đơn giản, ồn ào, tiếng cười vang suốt ván.
| Thông tin | Chim bay cò bay |
|---|---|
| Số người | 1 quản trò và từ 5 người chơi đến cả lớp |
| Độ tuổi phù hợp | Từ khoảng 4 tuổi đến học sinh tiểu học; người lớn chơi khởi động cũng vui |
| Dụng cụ | Không cần dụng cụ |
| Không gian | Sân hoặc phòng đủ rộng để đứng thành vòng tròn |
| Một ván | 5–10 phút |
Chuẩn bị trước khi chơi
- Chọn quản trò: người nhanh nhẹn, giọng to, nghĩ ra được nhiều tên con vật, đồ vật. Trẻ nhỏ thì cô giáo hoặc người lớn làm quản trò trước để làm mẫu.
- Chỗ chơi: dọn trống khoảng sân hoặc phòng, không có bàn ghế, đồ vật sắc cạnh ở gần.
- Thống nhất động tác: thứ biết bay thì nhảy bật nhẹ, dang hai tay vẫy như cánh chim; thứ không biết bay thì đứng yên, hai tay buông xuôi hoặc khoanh trước ngực.
- Thống nhất hình phạt: phạt nhẹ và vui như nhảy lò cò một vòng, hát một bài, làm động tác con vật.
- Danh sách gợi ý: quản trò nên nghĩ sẵn vài chục tên, gồm cả thứ biết bay (chim, cò, bướm, ong, chuồn chuồn, máy bay…) và thứ không biết bay (bò, heo, cá, bàn, nhà, xe đạp…).
Luật chơi chim bay cò bay từng bước
- Người chơi nắm tay nhau đứng thành vòng tròn, mặt hướng vào giữa; quản trò đứng ở giữa vòng.
- Vòng tròn bắt đầu đi chậm theo chiều kim đồng hồ, quản trò đi ngược chiều với vòng tròn.
- Quản trò hô to một câu có chữ “bay”, ví dụ “Chim bay!”, đồng thời làm động tác bay. Người chơi lập tức hô lại “Chim bay!”, nhảy bật nhẹ và dang tay vẫy như cánh chim.
- Quản trò bất ngờ hô một thứ không biết bay, ví dụ “Bò bay!”, nhưng vẫn làm động tác bay để đánh lừa. Người chơi phải đứng im và hô “Bò không bay!”.
- Ai làm động tác bay khi thứ được gọi không biết bay, hoặc đứng im khi thứ ấy biết bay, hoặc hô sai câu, là phạm lỗi.
- Người phạm lỗi ra giữa vòng chịu phạt, sau đó có thể vào chơi tiếp hoặc thay vai làm quản trò.
- Quản trò hô ngày càng nhanh; ván kết thúc khi hết thời gian, người ít lần bị phạt nhất là người thắng.
Lỗi thường gặp
- Làm theo động tác của quản trò thay vì nghe lời hô.
- Hô “không bay” nhưng tay vẫn vẫy.
- Do dự quá lâu, làm động tác chậm hơn hẳn cả nhóm.
Mẹo chơi và mẹo làm quản trò
- Người chơi: nhìn vào mắt hoặc miệng quản trò thay vì nhìn tay; nhẩm lại tên vừa nghe trước khi cử động.
- Quản trò: bắt đầu chậm vài câu cho cả nhóm vào nhịp, sau đó tăng tốc và xen bất ngờ những thứ không biết bay.
- Dùng những tên dễ gây nhầm như “máy bay bay”, “diều bay”, “gà bay”, “cá bay”; nhưng nên thống nhất trước những trường hợp còn tranh cãi để không ai bị phạt oan.
- Lặp lại một con vật biết bay hai, ba lần liên tiếp rồi đổi ngay sang con không biết bay; người chơi quen tay rất dễ mắc bẫy.
- Với trẻ nhỏ, quản trò nên làm động tác đúng với lời hô ở vài lượt đầu để bé hiểu luật, sau đó mới đánh lừa.
Các cách chơi khác của chim bay cò bay
Dưới đây là vài cách biến tấu thường dùng trong lớp học, sinh hoạt tập thể; không phải biến thể riêng của vùng miền nào.
Chơi tại chỗ trong lớp học
Không cần đứng vòng tròn: học sinh ngồi tại bàn, giơ hai tay vẫy khi thứ được gọi biết bay và để tay trên bàn khi nó không biết bay. Kiểu này thường được dùng để khởi động đầu tiết hoặc giúp lớp tập trung trở lại.
Đổi chủ đề
Thay chữ “bay” bằng “bơi” (cá bơi, vịt bơi, mèo không bơi) hoặc “chạy”, giúp trẻ ôn từ vựng về con vật và đồ vật theo chủ đề đang học.
Chơi loại dần
Ai phạm lỗi thì ra ngoài vòng, người trụ lại cuối cùng là người thắng và được làm quản trò ván sau.
Chơi bằng tiếng nước ngoài
Trong giờ ngoại ngữ, quản trò hô tên con vật bằng tiếng Anh; người chơi vừa phải hiểu từ vừa phải phản xạ nhanh.
Lợi ích của trò chơi chim bay cò bay
- Rèn phản xạ và sự chú ý: nghe lời, không bị động tác đánh lừa.
- Mở rộng hiểu biết: trẻ phân loại được đâu là thứ có cánh bay lượn, đâu là thứ chỉ đi, bơi hay đứng yên, học thêm từ ngữ mới.
- Vận động nhẹ: nhảy bật, dang tay giúp trẻ thả lỏng sau giờ ngồi học.
- Gắn kết tập thể: cả lớp cùng chơi, cùng cười, trẻ nhút nhát cũng dễ hòa vào nhóm.
Lưu ý an toàn khi chơi chim bay cò bay
- Đứng giãn cách vừa đủ để khi dang tay không vung trúng mặt bạn bên cạnh.
- Chơi trên mặt sân khô, không trơn; nhắc trẻ nhảy bật nhẹ, không xô đẩy khi vòng tròn di chuyển.
- Hình phạt phải vui và nhẹ nhàng, không chê bai, không bắt chịu phạt quá sức.
- Quản trò không hô quá nhanh với trẻ nhỏ để tránh trẻ vấp ngã vì cuống.
Chim bay cò bay trong bài văn thuyết minh
Luật chơi chim bay cò bay rõ ràng, dễ trình bày theo các bước nên hợp làm đề tài cho bài văn thuyết minh về luật chơi ở Ngữ văn 7: giới thiệu trò chơi, số người, vai trò quản trò, cách chơi từng bước, lỗi bị phạt và lợi ích. Có thể tham khảo cách một văn bản thông tin trình bày luật chơi trong bài soạn bài Trò chơi cướp cờ.
Câu hỏi thường gặp
Chim bay cò bay cần bao nhiêu người?
Một quản trò và ít nhất khoảng 5 người chơi; càng đông càng vui, có thể chơi với cả lớp.
Người thua trò chim bay cò bay bị phạt gì?
Tùy nhóm thỏa thuận, thường là những hình phạt vui như nhảy lò cò một vòng, hát một bài, bắt chước tiếng con vật.
Trẻ mấy tuổi chơi được chim bay cò bay?
Trẻ từ khoảng 4 tuổi đã chơi được nếu người lớn làm quản trò và hô chậm; trẻ lớn hơn có thể tự làm quản trò.
Vì sao quản trò làm tay một đằng, nói một nẻo?
Đó là cái “bẫy” của trò chơi: nó buộc người chơi phải lắng nghe và suy nghĩ chứ không chỉ bắt chước, nhờ vậy trẻ tập trung hơn và phản ứng nhanh hơn.
Lời kết
Chim bay cò bay là trò chơi không cần dụng cụ mà vẫn khiến cả nhóm cười nghiêng ngả, lại giúp trẻ tập trung và phản xạ nhanh hơn. Đổi chủ đề, đổi cách phạt là có thể chơi mãi không chán. Xem thêm các trò tập thể trong chuyên mục trò chơi dân gian như rồng rắn lên mây, bịt mắt bắt dê hay nhảy lò cò.
Chơi thêm cùng đồng dao: Đồng dao Xỉa cá mè · Đồng dao Lộn cầu vồng