Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Tể tướng là gì? Nghĩa chữ Hán, quyền hạn và những tên gọi khác

Cập nhật 02/09/2026·MMavrick Nguyễn·10 phút đọc
Nội dung chính
  • Tể tướng: dưới một người, trên muôn người
  • Chữ 宰 và chữ 相 kể gì về chức quan này?
  • Ở nước ta, tể tướng mang những tên nào?
  • Thừa tướng, tướng quốc, thủ tướng: chỗ giống và khác

Tể tướng là cách gọi chung vị quan đứng đầu triều đình thời phong kiến, xếp ngay dưới vua và trên mọi quan lại khác, thay vua lo liệu việc chính sự của cả nước. Đây là danh từ Hán Việt; tùy triều đại, chức này còn mang những tên chính thức như thừa tướng, tướng quốc, thái sư hay thái úy.

Nghĩa ngắn Quan đầu triều, chỉ đứng sau vua
Chữ Hán 宰相: tể (cai quản, đứng đầu) + tướng (giúp, phò tá)
Loại từ Danh từ, từ Hán Việt
Gần nghĩa Thừa tướng, tướng quốc, quan đầu triều
Sắc thái Trang trọng, dùng khi nói chuyện lịch sử, truyện cổ, phim cổ trang
tể tướng là gì
tể tướng là gì? Vị quan đứng đầu triều, dưới vua

Tể tướng: dưới một người, trên muôn người

Mục từ tể tướng trong từ điển tiếng Việt giải thích đây là chức quan cao nhất trong triều đình phong kiến, thay mặt vua mà cai trị, và xếp nó cạnh tướng quốc, thừa tướng. Người xưa có câu tóm vị trí ấy rất gọn: dưới một người, trên muôn người. Một người kia là nhà vua; muôn người là bá quan và dân chúng.

Điều ít người để ý là tể tướng thường không phải tên một chức quan ghi trong sắc phong. Nó là cách gọi khái quát, giống như ta nói “quan đầu triều”. Trên giấy tờ của từng thời, người giữ vị trí ấy có thể mang danh hiệu khác hẳn. Vì vậy khi đọc sử thấy chữ thái sư hay thái úy đứng trước tên một vị quan quyền cao nhất triều, có thể hiểu đó là người giữ ngôi tể tướng của triều ấy.

Trong câu nói hằng ngày, chữ này chủ yếu xuất hiện khi kể chuyện xưa: vị tể tướng tài ba, phủ tể tướng, con gái quan tể tướng trong một bộ phim cổ trang. Người Việt cũng hay so tể tướng với thủ tướng của nhà nước hiện đại để dễ hình dung, nhưng phép so ấy chỉ đúng ở chỗ cả hai đều đứng đầu bộ máy điều hành.

Chữ 宰 và chữ 相 kể gì về chức quan này?

Chữ tể 宰 ban đầu chỉ người coi sóc công việc trong nhà, rồi mở rộng thành người cai quản, làm chủ. Từ chúa tể, chủ tể còn giữ nét nghĩa ấy. Thời nhà Chu bên Trung Hoa đã có những chức như thái tể, gia tể, bào tể, mỗi người coi một phần việc.

Chữ tướng 相 trong từ này không phải tướng cầm quân. Nó đọc là tướng nhưng mang nghĩa giúp, phò tá; người giúp lễ khi tiếp khách ngày xưa cũng gọi là tướng. Ghép lại, tể tướng là người cai quản mọi việc để giúp vua. Hiểu như vậy sẽ thấy vì sao thừa tướng (丞相, thừa cũng là giúp) và tướng quốc (相國, người giúp nước) là những tên gần nghĩa.

Ở nước ta, tể tướng mang những tên nào?

Các triều đại Việt Nam học theo quan chế phương Bắc nhưng đặt tên theo cách riêng. Một nghiên cứu về quan chế thời Trần trên Tạp chí Khoa học của Đại học Sư phạm Hà Nội lấy chính ngôi vị tể tướng làm điểm so sánh, và chỉ ra danh xưng của nó đổi qua nhiều lần. Có thể hình dung sơ lược:

  • Thời Lý, người đứng đầu triều thường được gọi là thái úy hoặc thái phó, kèm chữ phụ chính, phụ quốc.
  • Thời Trần, ngôi này phần nhiều trao cho người trong hoàng tộc, với các danh hiệu thái sư, thái úy, tướng quốc.
  • Thời Lê trung hưng, chữ tể tướng được dùng hẳn như một danh xưng, song quyền lực thật dần nằm ở phủ chúa Trịnh.
  • Thời Nguyễn, nhà vua không đặt một vị quan đứng trên hết mọi người, quyền hành chia cho các bộ và cơ quan giúp việc.

Bên Trung Hoa, chuyện bỏ chức tể tướng cũng từng xảy ra: đời Minh Thái Tổ, chức thừa tướng bị phế, việc triều chính do nhà vua tự quyết, về sau mới có các đại học sĩ ở nội các giúp việc. Lý do chung ở cả hai nơi là một người nắm quá nhiều quyền thì dễ lấn át cả vua.

Thừa tướng, tướng quốc, thủ tướng: chỗ giống và khác

Từ Nghĩa Ghi chú khi dùng
Tể tướng Cách gọi chung quan đầu triều Dùng được cho nhiều triều đại, nhiều nước
Thừa tướng Tên chính thức của chức quan đầu triều ở một số triều (Tần, Hán, Tam Quốc…) Quen thuộc qua Tam quốc diễn nghĩa
Tướng quốc Người giúp vua trị nước, có lúc xếp trên thừa tướng Gần nghĩa, sắc thái trang trọng hơn
Thủ tướng Người đứng đầu chính phủ trong nhà nước hiện đại Không phải từ đồng nghĩa; chỉ tương đương về vị trí điều hành
Tướng quân, đại tướng Người chỉ huy quân đội Dễ nhầm vì cùng chữ “tướng” nhưng khác chữ Hán (將)

Tể tướng có nhiều từ gần nghĩa nhưng không có từ trái nghĩa thật sự. Nếu cần đối lập, người ta đặt nó cạnh thứ dân hay bá tánh để nói khoảng cách giữa người cầm quyền và dân thường. Chuyện quan lại xưa đội mũ cánh chuồn, đi đôi hia của quan lại thời phong kiến cũng giúp hình dung cảnh triều đình.

Tể tướng trong truyện kể và sách giáo khoa

Học sinh tiểu học gặp hình ảnh vị quan đầu triều qua hai câu chuyện về người giữ phép nước. Bài câu chuyện Tô Hiến Thành không nhận vàng bạc đút lót kể về vị quan phò tá vua Lý Cao Tông, khi được hỏi ai thay mình thì tiến cử người tài chứ không tiến cử người thân cận. Bài Thái sư Trần Thủ Độ trong sách Tiếng Việt 5 cho thấy một người đứng đầu trăm quan vẫn không dùng chức quyền để che chở họ hàng.

Truyện nước ngoài cũng có nhiều vị tể tướng, khi tốt khi xấu. Trong Nghìn lẻ một đêm, truyện Viên tể tướng bị trừng phạt kể về một kẻ ở ngôi cao mà lòng dạ hẹp hòi. Người Trung Hoa lại có thành ngữ tể tướng đỗ lý năng xanh thuyền (宰相肚裡能撐船), nghĩa đen là bụng tể tướng chèo được thuyền, ý khen người rộng lượng, không chấp chuyện vặt.

Một câu ví dụ đúng chỗ: “Ông ấy cư xử như tể tướng trong nhà” là lời trêu người hay quyết thay mọi việc. Còn viết “tể tướng dẫn quân ra trận” thì thường sai, vì việc cầm quân thuộc về tướng võ.

Bụng tể tướng, tể tướng tiếng Anh và vài điểm dễ lẫn

Tể tướng tiếng Anh là gì?

Thường dịch là chancellor hoặc prime minister khi nói về triều đình Trung Hoa, Việt Nam xưa. Sách sử tiếng Anh cũng hay giữ nguyên phiên âm zaixiang kèm chú thích.

Tể tướng và thừa tướng có phải là một?

Gần như một về vị trí, nhưng khác về cách gọi. Tể tướng là tên gọi chung; thừa tướng là danh hiệu chính thức ở một số triều. Gọi Tào Tháo là thừa tướng là đúng chức, gọi là tể tướng cũng không sai nghĩa.

Tể tướng có phải là quan to nhất?

Là quan to nhất trong bộ máy điều hành, chỉ dưới vua. Tuy vậy, có thời quyền thật nằm ở người khác, như các chúa Trịnh thời Lê trung hưng, nên vị trí trên danh nghĩa và quyền lực thực tế không phải lúc nào cũng trùng nhau.

“Bụng tể tướng” nghĩa là gì?

Là cách nói khen người độ lượng, bỏ qua lỗi nhỏ của người khác, rút từ thành ngữ Trung Hoa nói bụng tể tướng rộng đến mức chèo được thuyền. Ví dụ: “Anh ấy có cái bụng tể tướng, bị nói sau lưng vẫn cười xòa.”

Thừa tướng là gì?

Thừa tướng (丞相) là tên chính thức của chức quan đứng đầu triều đình ở nhiều thời, chữ thừa cũng có nghĩa là giúp. Năm 208, Tào Tháo bỏ chế độ tam công của nhà Hán, tự nhận chức thừa tướng và nắm gần hết quyền bính dưới danh nghĩa vua Hán Hiến Đế. Ở nước Nam Việt thời nhà Triệu, Lữ Gia làm thừa tướng qua ba đời vua.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5