Choáng ngợp và đau đớn những cảnh báo từ loạt phim Hành tinh của chúng ta là bài viết của Lâm Lê, văn bản đọc thứ hai của Bài 9 (Hôm nay và ngày mai) trong sách Ngữ văn 8 Kết nối tri thức tập hai. Qua việc giới thiệu loạt phim tài liệu về thiên nhiên do Nét-phơ-lít (Netflix) phát hành, tác giả vừa cho người đọc chiêm ngưỡng vẻ đẹp của Trái Đất, vừa gióng lên hồi chuông về khủng hoảng môi trường. Dưới đây là phần tổng hợp nội dung, tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy của văn bản.
Nội dung văn bản Choáng ngợp và đau đớn những cảnh báo từ loạt phim Hành tinh của chúng ta
Văn bản gồm phần mở đầu và hai đề mục nhỏ, kèm ảnh minh họa cảnh phim. Văn bản còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền nên Văn VN chỉ tóm lược ý chính, trích vài câu ngắn; câu hỏi SGK được giải trong bài soạn bài Choáng ngợp và đau đớn….
Mở đầu – giới thiệu loạt phim. Hành tinh của chúng ta gồm tám tập, do Đê-vít Át-tin-bo-râu – nhà tự nhiên học và làm phim tài liệu nổi tiếng – dẫn chuyện. Phim cảnh báo Trái Đất đang nóng lên, nhiều nơi sống bị phá hủy, nhiều loài biến mất, và gửi đi lời kêu gọi: “Hãy cứu lấy hành tinh của chúng ta trước khi quá muộn!”. Tác giả xem loạt phim như phần nối tiếp tinh thần của Hành tinh Trái Đất (BBC Earth), vì nó đặt vẻ đẹp muôn loài bên cạnh cuộc khủng hoảng khí hậu đang hủy hoại chính chúng.
Đề mục “Rất nhiều loài đang đứng bên bờ vực tuyệt chủng”. Tám tập phim đưa khán giả qua tám môi trường: hai vùng cực, rừng mưa nhiệt đới, đồng cỏ và hoang mạc châu Phi, biển sâu, sông ngòi, rừng rậm Nam Mỹ. Người xem choáng ngợp trước đàn chim cánh cụt lạch bạch trên tuyết, đàn hải mã, những cuộc săn mồi ngoài khơi hay chú ếch mắt to như nhân vật hoạt hình. Nhưng sau vẻ đẹp ấy là những sự thật đau lòng: băng tan khiến gấu Bắc Cực khó kiếm mồi, hải mã phải chen chúc trên vách đá rồi rơi xuống chết; hơn 70% diện tích rừng mưa nhiệt đới đã bị phá hủy; hổ, sư tử, báo, linh trưởng giảm nhanh; voi ở Tan-da-ni-a thiếu nước; các con đập chặn dòng Mê Kông ảnh hưởng tới hàng chục triệu người; số cá ở đại dương hụt mất một phần ba vì đánh bắt quá mức – mối đe dọa còn lớn hơn cả rác nhựa.
Đề mục “Nhưng vẫn chưa quá muộn”. Điểm khác biệt của loạt phim là tập nào cũng kết thúc bằng thông điệp tích cực. Các khu bảo tồn cho thấy thiên nhiên có thể hồi sinh nếu được bảo vệ nghiêm ngặt. Ví dụ tiêu biểu là cá voi lưng gù: từ hơn trăm nghìn con chỉ còn vài nghìn, nhưng nhờ lệnh cấm săn bắt thương mại năm 1986, số lượng của chúng đã gần trở lại như xưa. Át-tin-bo-râu cũng đưa ra những con số báo động về cá mập và các loài săn mồi ở đại dương. Theo tác giả, con người là một mắt xích của hệ sinh thái, nên “nếu hệ sinh thái khoẻ mạnh thì hành tinh và con người mới khoẻ mạnh!”. Bài viết khép lại bằng quy mô thực hiện bộ phim: hơn 400 phút phim, đoàn 60 người, 4 năm ghi hình ở hơn 50 quốc gia.
Thông tin tác giả Lâm Lê
Lâm Lê là bút danh của nhà báo Lê Hồng Lâm, sinh năm 1977, quê Quảng Trị. Ông học ngành Báo chí ở Đại học Quốc gia Hà Nội, sau đó là phóng viên, biên tập viên mảng văn nghệ và giữ vị trí thư kí tòa soạn ở một số báo, tạp chí văn hóa – thể thao trong nhiều năm. Lê Hồng Lâm chuyên viết phê bình điện ảnh, là tác giả các cuốn sách Xem chữ đọc hình (2005), Chơi cùng cấu trúc (2009), 101 bộ phim Việt Nam hay nhất (2018)…
Học sinh lớp 8 sẽ gặp lại tác giả này ở sách Chân trời sáng tạo với văn bản Mẹ vắng nhà – Bộ phim tuyệt đẹp về những đứa trẻ thời chiến tranh (ở đó SGK ghi tên thật Lê Hồng Lâm). Kinh nghiệm của người viết phê bình phim thể hiện rõ: ông giới thiệu phim không chỉ bằng cảm xúc mà bằng thông tin cụ thể về nội dung, quy mô sản xuất và thông điệp.
Thông tin tác phẩm Choáng ngợp và đau đớn những cảnh báo từ loạt phim Hành tinh của chúng ta
Xuất xứ của văn bản
Bài viết đăng trên báo Tuổi Trẻ Online ngày 12/5/2019, ít lâu sau khi loạt phim Our Planet (Hành tinh của chúng ta) ra mắt trên Netflix vào tháng 4/2019. Văn bản được tuyển vào SGK Ngữ văn 8 Kết nối tri thức, tập hai, Bài 9.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản thông tin – cụ thể là bài giới thiệu, bình luận một bộ phim tài liệu.
- Phương thức biểu đạt chính: thuyết minh; kết hợp miêu tả (cảnh phim), biểu cảm (sự choáng ngợp, xót xa) và nghị luận (đánh giá, nêu thông điệp).
Bố cục: văn bản có mấy phần?
Văn bản chia làm 3 phần, trùng với hai đề mục của bài:
- Phần 1 (hai đoạn đầu, đến “giết chết chúng mỗi ngày”): Giới thiệu loạt phim và lời cảnh báo Trái Đất đang ấm dần lên.
- Phần 2 (đề mục “Rất nhiều loài đang đứng bên bờ vực tuyệt chủng”, đến “nguy hiểm hơn nhiều”): Vẻ đẹp choáng ngợp của thiên nhiên và tình trạng báo động của các giống loài.
- Phần 3 (đề mục “Nhưng vẫn chưa quá muộn”): Thông điệp tích cực, khả năng phục hồi của tự nhiên và công sức của đoàn làm phim.
Ý nghĩa nhan đề
Hai từ “choáng ngợp” và “đau đớn” là hai cảm xúc đối lập mà bộ phim gây ra: choáng ngợp trước vẻ đẹp kì vĩ của thiên nhiên, đau đớn trước sự tàn phá do con người gây nên. Nhan đề vì thế tóm được cả nội dung lẫn cách xây dựng tương phản của loạt phim, đồng thời nói rõ trọng tâm của bài là những lời cảnh báo.
Cách triển khai thông tin
Tác giả lần lượt nêu thông tin chung về phim, đến vẻ đẹp của từng môi trường sống, rồi những con số cảnh báo, sau cùng là tín hiệu hi vọng. Cách sắp xếp này bám đúng mạch tương phản của bộ phim: từ cái đẹp, sang nỗi đau, rồi tới niềm hi vọng. Số liệu (70% rừng mưa, một phần ba lượng cá, năm 1986, 400 phút phim…) và ảnh minh họa giúp thông tin chính xác, sinh động. Lời trích dẫn của Át-tin-bo-râu tăng độ tin cậy cho cảnh báo.
Giá trị nội dung
Thông qua việc giới thiệu loạt phim Hành tinh của chúng ta, văn bản giúp người đọc thấy vẻ đẹp đa dạng của sự sống trên Trái Đất và thực trạng đáng báo động: khí hậu nóng lên, môi trường sống bị hủy hoại, nhiều loài có nguy cơ biến mất vĩnh viễn. Đồng thời, văn bản gieo niềm tin rằng con người vẫn còn cơ hội cứu lấy hành tinh nếu hành động kịp thời.
Giá trị nghệ thuật
- Nhan đề gây ấn tượng bằng hai cảm xúc tương phản.
- Bố cục rõ ràng nhờ các đề mục; thông tin mạch lạc, có trọng tâm.
- Số liệu, dẫn chứng xác thực; kết hợp chữ viết với hình ảnh cảnh phim (phương tiện phi ngôn ngữ).
- Giọng văn vừa khách quan vừa giàu cảm xúc, thể hiện sự đồng cảm, trân trọng với đoàn làm phim.
Sơ đồ tư duy văn bản
Sơ đồ dưới đây hệ thống lại các ý chính của bài.
Lời kết
Những điểm cần ghi nhớ: tác giả Lâm Lê (Lê Hồng Lâm) – nhà báo, nhà phê bình điện ảnh; bài đăng trên Tuổi Trẻ Online ngày 12/5/2019; văn bản thông tin, dạng bài giới thiệu phim tài liệu; bố cục 3 phần theo hai đề mục; thông điệp: thiên nhiên đẹp nhưng đang bị tàn phá, cần hành động trước khi quá muộn. Học xong văn bản này, em có thể đọc tiếp các bài cùng chủ điểm môi trường ở Bài 9.
Xem thêm: