Tóm tắt Diễn từ ứng khẩu của thủ lĩnh da đỏ Xi-át-tơn – 8 mẫu ngắn gọn, đầy đủ

Trước lời ngỏ mua đất từ Tổng thống Hoa Kỳ, thủ lĩnh Xi-át-tơn khẳng định đất đai, sông suối, cỏ cây, muông thú đều thiêng liêng và gắn bó máu thịt với người da đỏ. Ông chỉ ra người da trắng coi đất như món hàng, khai thác cạn kiệt rồi bỏ đi. Vì thế, nếu phải bán, người mua phải hứa giữ gìn đất, nước, không khí và coi muông thú như anh em.

Năm 1854, khi nhận lời ngỏ ý mua đất từ Tổng thống Preng-klin Pi-ơ-xơ, Xi-át-tơn đáp lại bằng một bài nói ứng khẩu. Ông kể rằng với người da đỏ, từng lá thông, hạt sương, bờ cát hay tiếng côn trùng đều gắn với kí ức cộng đồng; đất là mẹ, hoa là chị em, dòng nước là “máu của tổ tiên”. Người da trắng thì khác: họ coi vùng đất nào cũng như nhau, chinh phục xong lại lấn tới, mua bán cả đất lẫn trời. Thành phố của họ ồn ào, thiếu tiếng gió, tiếng chim, tiếng ếch. Xi-át-tơn chỉ cân nhắc việc bán đất kèm điều kiện: người mua phải coi nơi này là thiêng liêng, giữ bầu không khí trong lành, đối xử tử tế với muông thú và dạy con cháu kính trọng đất, bởi con người chỉ góp một phần bé nhỏ vào mạng sống chung.

Phần 1 – Đất đai, thiên nhiên thiêng liêng với người da đỏ. Mở đầu, Xi-át-tơn nói rằng với đồng bào ông, “mỗi tấc đất là thiêng liêng”. Thiên nhiên được nhìn như một gia đình lớn: đất là người mẹ, hoa thơm là chị em, mỏm đá, vũng nước, chú ngựa con và con người đều chung một nhà. Dòng sông, con suối mang dòng máu và tiếng nói của cha ông.

Phần 2 – Hai cách sống, hai thái độ với đất. Với người da trắng, đất là “kẻ thù” phải chinh phục, vắt kiệt đất rồi bỏ đi, quên cả mồ mả tổ tiên. Họ mua bán đất và trời như mua bán cừu hay kim cương, để lại phía sau những vùng hoang hoá. Thành phố của họ ồn ã, chẳng còn chỗ lặng để nghe lá xuân hay tiếng cánh côn trùng; họ hít thở bầu không khí chung mà chẳng hề để ý tới nó. Xi-át-tơn kể cảnh hàng ngàn con trâu rừng bị bắn chết dọc đường tàu và tự nhận mình là kẻ hoang dã không hiểu nổi lối sống ấy.

Phần 3 – Những đề nghị khi bán đất. Nếu phải bán, ông đòi người mua giữ cho mảnh đất thiêng liêng, giữ làn gió thơm hương đồng cỏ, coi muông thú như anh em, và dạy con cháu rằng đất giàu có nhờ bao thế hệ người da đỏ bồi đắp. Ông kết lại bằng lời răn quen thuộc của tổ tiên: “Đất là Mẹ. Điều gì xảy ra với đất đai tức là xảy ra đối với những đứa con của Đất”.

Luận đề: con người phải sống hoà hợp, gắn bó và có trách nhiệm với thiên nhiên.

Luận điểm 1: Thiên nhiên là thiêng liêng, là máu thịt, là người thân của dân tộc da đỏ. Lí lẽ: đất là mẹ, con người là một phần của đất. Bằng chứng: lá thông, hạt sương, bãi đất hoang, hoa thơm, mỏm đá, dòng nước đều mang kí ức và tiếng nói của tổ tiên.

Luận điểm 2: Lối sống của người da trắng ngược hẳn, xem thiên nhiên là thứ để chiếm đoạt. Lí lẽ: họ không thuộc về mảnh đất, chinh phục xong thì lấn tới. Bằng chứng: mua bán đất trời như hàng hoá, thành phố ồn ã, thờ ơ với không khí, bắn hàng ngàn con trâu rừng từ những đoàn tàu.

Luận điểm 3: Nếu bán đất, người da trắng phải gìn giữ thiên nhiên theo cách người da đỏ vẫn làm. Lí lẽ: mọi sự sống ràng buộc với nhau, điều xảy đến với muông thú hay đất đai cũng xảy đến với con người. Bằng chứng: các yêu cầu giữ gìn không khí, đối đãi với thú vật như anh em, dạy con cháu kính trọng đất.

Giữa thế kỉ XIX, khi những người da trắng tràn tới miền Tây Bắc nước Mỹ, Tổng thống Preng-klin Pi-ơ-xơ gửi thư đề nghị được mua phần lãnh thổ các bộ lạc đang cư trú. Thủ lĩnh Xi-át-tơn, người đứng đầu các bộ lạc Đu-oa-mớt và Xơ-qua-mớt, đã trả lời bằng một bài diễn từ nói ngay tại chỗ trước Thống đốc Ai-xớc Xti-vần.

Ông bắt đầu bằng việc giãi bày tình cảm của đồng bào mình. Với người da đỏ, không có thứ gì trong thiên nhiên là vô tri: lá thông lấp lánh, bờ cát, giọt sương trong rừng rậm, bãi đất hoang hay tiếng côn trùng rỉ rả đều nằm trong kí ức của cả cộng đồng; ngay nhựa cây cũng chứa đựng kí ức ấy. Người da trắng khi qua đời thì mải mê nơi thiên đường mà quên chốn sinh thành, còn người da đỏ thì chẳng bao giờ quên mảnh đất đã sinh thành mình. Đất là mẹ, hoa là chị em, mỏm đá, vũng nước, hơi ấm của ngựa non và của con người cùng thuộc một gia đình. Nước sông suối là “máu của tổ tiên”, tiếng nước róc rách là tiếng của cha ông vọng lại.

Tiếp đó, Xi-át-tơn thẳng thắn chỉ ra khoảng cách giữa hai lối sống. Người da trắng không hiểu người da đỏ: với họ, vùng đất này chẳng khác vùng đất khác; họ đến như kẻ lạ, đêm xuống thì lấy đi của đất những gì mình cần, coi đất là đối thủ phải khuất phục. Họ quên mồ mả cha ông, mua bán đất và trời như đồ vật, để rồi “Lòng thèm khát của họ sẽ ngấu nghiến đất đai, rồi để lại đằng sau những bãi hoang mạc”. Những đô thị của người da trắng khiến mắt người da đỏ nhức nhối; ở đó không ai nghe được tiếng lá cây mùa xuân, tiếng chim hay tiếng ếch bên hồ, trong khi người Anh-điêng yêu làn gió lướt trên mặt hồ, thơm mùi phấn thông. Không khí là của chung muôn loài, vậy mà người da trắng thở hằng ngày lại chẳng màng gìn giữ.

Từ đó, ông nêu điều kiện nếu buộc phải bán đất. Người mua phải nhớ rằng không khí vô cùng quý giá, phải biến nơi này thành chốn thiêng liêng để chính người da trắng cũng hưởng được làn gió thơm hương cỏ. Họ phải coi muông thú như anh em. Ông xót xa nhắc lại cảnh hàng ngàn con trâu rừng chết trên đồng trơ trọi vì bị bắn từ đoàn tàu, và tự hỏi vì sao cỗ máy nhả khói lại được coi trọng hơn sự sống của chúng. Theo ông, thiếu muông thú, con người sẽ héo mòn vì cô đơn, bởi “Mọi vật trên đời đều có sự ràng buộc”.

Cuối cùng, Xi-át-tơn yêu cầu người da trắng dạy con cháu rằng mặt đất dưới chân là tro cốt của cha ông họ, phải biết kính trọng nó. Con người không dệt nên mạng lưới sự sống mà chỉ là một sợi tơ nhỏ trong đó; làm gì cho mạng lưới ấy cũng chính là làm cho bản thân mình.

Thưa Ngài, tôi đã nhận lời ngỏ ý mua đất của Ngài. Xin Ngài hiểu rằng với đồng bào tôi, từng chiếc lá, từng giọt sương, từng tiếng côn trùng trên vùng đất này đều là kỉ niệm thiêng liêng. Đất là mẹ chúng tôi, cỏ hoa là anh chị em, dòng sông mang máu và tiếng nói của tổ tiên. Người của Ngài thì khác. Các Ngài coi nơi nào cũng như nơi nào, chiếm lấy rồi đi tiếp, mua bán cả đất lẫn trời, để lại sau lưng những vùng khô cằn. Thành phố của các Ngài không có tiếng gió, tiếng chim; các Ngài thở chung bầu trời với muôn loài mà chẳng màng tới nó.

Chúng tôi chỉ cân nhắc lời đề nghị nếu Ngài hứa vài điều: giữ cho không khí nơi đây trong lành, coi mảnh đất này là chốn thiêng, coi muông thú như anh em. Tôi đã thấy hàng ngàn con trâu rừng gục chết dọc những đường tàu, và tôi, một kẻ hoang dã, không sao hiểu nổi vì sao cỗ máy kia quý hơn chúng. Xin Ngài dạy con cháu mình rằng đất dưới chân chúng là tro cốt cha ông chúng tôi. Đất là mẹ; ai làm tổn thương đất là tự làm tổn thương chính mình.

• Đất và kí ức: mọi vật trên vùng đất, từ lá thông đến tiếng côn trùng, đều thiêng liêng với người da đỏ.
• Đất là mẹ: người da đỏ không quên quê hương; con người, cỏ hoa, đá, nước, muông thú chung một gia đình.
• Dòng nước: sông suối mang máu và tiếng nói của tổ tiên, người mua phải dạy con cháu điều đó.
• Người da trắng: xem đất như “kẻ thù”, quên mồ mả cha ông, mua bán đất trời, để lại hoang mạc.
• Thành phố và không khí: thành phố ồn ào, xa lạ với thiên nhiên; không khí là của chung nhưng người da trắng thờ ơ.
• Điều kiện bán đất: giữ nơi đây thiêng liêng, giữ làn gió trong lành, coi muông thú như anh em.
• Bài học kết lại: mọi sự sống ràng buộc nhau; đất là mẹ, con người chỉ như một sợi nhỏ của “cái tổ sống” chung.

Xi-át-tơn (khoảng 1780 – 1866; có tài liệu ghi năm sinh 1786) là người lãnh đạo các bộ lạc da đỏ sống ở vùng Tây Bắc Bắc Mỹ. Năm 1854, khi chính quyền Hoa Kỳ muốn mua đất của các bộ lạc, ông đã nói trước Thống đốc Xti-vần một bài diễn từ không chuẩn bị trước. Bài nói về sau được bác sĩ Hen-ry A. Xmít công bố trên tờ Ngôi sao Chủ nhật của Xi-át-tơn năm 1887 và dịch ra nhiều thứ tiếng.

Nội dung bài nói xoay quanh một ý lớn: thiên nhiên không phải món hàng. Xi-át-tơn nói về lòng yêu thương mà dân tộc mình dành cho từng tấc đất, đối chiếu với lối sống chiếm đoạt, ồn ào, vô cảm của người da trắng, rồi đặt điều kiện cho việc bán đất: gìn giữ không khí, sông nước, muông thú và kính trọng đất như mẹ. Hơn một thế kỉ rưỡi sau, những lời ấy vẫn được nhắc đến như một tuyên ngôn sớm về bảo vệ môi trường, đúng với chủ đề Hôm nay và ngày mai của bài học.

Kết luận

Khi tóm tắt bài nói của Xi-át-tơn, em nên bám ba ý lớn theo đúng trình tự: thiên nhiên thiêng liêng như người thân, hai cách sống đối lập, và những đề nghị khi bán đất. Không cần kể lại từng hình ảnh; chỉ chọn vài chi tiết tiêu biểu (đất là mẹ, dòng nước là máu tổ tiên, trâu rừng bị bắn, không khí của chung) để bài tóm tắt vừa gọn vừa giữ được giọng tha thiết của văn bản.

Xem thêm:

• Soạn bài Diễn từ ứng khẩu của thủ lĩnh da đỏ Xi-át-tơn (Kết nối tri thức)
• Soạn bài Bức thư của thủ lĩnh da đỏ (Chân trời sáng tạo)
• Phân tích Bức thư của thủ lĩnh da đỏ – dàn ý và bài văn mẫu
• Bức thư của thủ lĩnh da đỏ: tác giả, tác phẩm