Bố của Xi-mông là truyện ngắn của nhà văn Pháp Guy đơ Mô-pát-xăng, được học ở Bài 7 Yêu thương và hi vọng sách Ngữ văn 8 Chân trời sáng tạo (tập hai). Bài viết dưới đây gom đủ những gì em cần khi chuẩn bị bài: nội dung đoạn trích, cuộc đời và sự nghiệp tác giả, xuất xứ, thể loại, ngôi kể, bố cục, giá trị nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề, sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt nhanh.
Nội dung văn bản Bố của Xi-mông
Văn bản trong SGK là một bản dịch tiếng Việt, có lược bớt phần đầu và một đoạn ở giữa (sách tóm lại bằng hai đoạn in nghiêng “Lược phần đầu” và “Lược dẫn”). Phần dưới đây kể lại diễn biến chính theo từng chặng; toàn văn em xem trong SGK hoặc bài soạn bài Bố của Xi-mông.
Bên bờ sông. Ngày đầu đi học, Xi-mông bị đám bạn vây lại chế nhạo vì em không có bố, rồi còn bị chúng đánh. Đau và tủi, em chạy ra bờ sông, định trầm mình. Nắng ấm, bãi cỏ êm và một chú nhái xanh khiến em quên buồn được chốc lát, nhưng rồi nghĩ tới mái nhà và người mẹ, em lại quỳ xuống khóc nức nở.
Gặp bác Phi-líp. Một bác thợ to lớn, tóc và râu đen nhánh, đặt tay lên vai em hỏi han. Nghe em nghẹn ngào kể chuyện, bác nhận ra con trai chị Blăng-sốt, bèn dắt em về nhà và hứa hẹn sẽ có người cho em một ông bố. Lúc đầu bác còn tò mò vì nghe đồn chị là cô gái đẹp nhất vùng, nhưng khi gặp người thiếu phụ xanh xao, nghiêm nghị đứng chắn trước cửa, bác thôi cười và trở nên lúng túng.
Cậu bé xin một người bố. Em ôm mẹ khóc, kể rằng mình muốn chết vì bị đánh, rồi bất ngờ quay sang hỏi bác: “Bác có muốn làm bố cháu không?”. Người mẹ thì “hổ thẹn, lặng ngắt và quằn quại” dựa vào tường. Thấy em dọa sẽ quay lại bờ sông, bác cười, nhận lời như nói đùa. Em hỏi tên để còn trả lời lũ bạn, rồi vui hẳn lên: “Thế nhé! Bác Phi-líp, bác là bố cháu.” Bác bế bổng em, hôn lên má rồi vội vã đi.
Ở trường. Hôm sau, khi bị trêu, Xi-mông đáp trả bằng cái tên Phi-líp. Lũ trẻ càng cười ầm lên nhưng em đứng nhìn chúng đầy thách thức chứ không bỏ chạy nữa. Trong ba tháng tiếp đó, người thợ rèn thường ghé qua, chị Blăng-sốt vẫn giữ ý, còn Xi-mông thì quấn quýt ông bố mới. Đến một hôm, đứa trẻ đầu têu bắt bẻ rằng bác không phải chồng của mẹ em, nên “không phải bố của mày hẳn hoi”.
Lời cầu hôn. Nghe Xi-mông kể lại, bác Phi-líp quyết định tối ấy đến nhà chị Blăng-sốt. Bác ăn mặc chỉnh tề, ấp úng một lúc rồi buột miệng: “Thì có sao đâu nếu cô chịu làm vợ tôi!”. Bác bế Xi-mông lên, dặn em nói với cả lớp rằng bố của em là người thợ rèn, sẵn sàng trị bất cứ đứa nào bắt nạt em. Sáng hôm sau Xi-mông nhắc lại lời ấy trước lớp, và lần này không ai cười, vì bác Phi-líp là người cả vùng biết tiếng, một ông bố “mà ai có được cũng phải lấy làm tự hào”.
Thông tin tác giả Guy đơ Mô-pát-xăng
Guy đơ Mô-pát-xăng (Guy de Maupassant) sống trong khoảng 1850 – 1893, là một trong những cây bút hiện thực lớn nhất của Pháp thế kỉ XIX. Ông sinh ở vùng Noóc-măng-đi (Normandie), trong một dòng họ quý tộc đã sa sút. Cha mẹ sớm sống li thân, tuổi thơ ông gắn với người mẹ và những miền quê ven biển, đồng ruộng xứ Noóc-măng-đi – về sau trở thành bối cảnh của rất nhiều truyện ngắn, trong đó có Bố của Xi-mông.
Khi đang học luật, ông nhập ngũ trong cuộc chiến tranh Pháp – Phổ (1870 – 1871). Hết chiến tranh, ông lên Pa-ri làm viên chức nhỏ ở Bộ Hải quân rồi Bộ Giáo dục, đồng thời học viết dưới sự dìu dắt của nhà văn Gu-xta-vơ Phlô-be (Gustave Flaubert), bạn thân của mẹ ông. Năm 1880, truyện vừa Viên mỡ bò ra đời và đưa ông lên hàng những cây bút được chú ý nhất văn đàn Pháp.
Chỉ trong khoảng mười năm sáng tác dồn dập, Mô-pát-xăng để lại hơn ba trăm truyện ngắn, sáu cuốn tiểu thuyết (tiêu biểu là Một cuộc đời – 1883 và Ông bạn đẹp – 1885), cùng một số vở kịch, bút kí. Những năm cuối đời ông lâm bệnh nặng về thần kinh và mất tại Pa-ri năm 1893, khi mới 43 tuổi.
Ông được xem là bậc thầy của truyện ngắn thế giới. Truyện của ông thường có cốt truyện gọn, bố cục chặt, lời văn giản dị, trong sáng mà chính xác; ông đặc biệt giỏi nắm bắt những biến chuyển tinh tế trong lòng nhân vật. Sáng tác của Mô-pát-xăng vừa vạch ra thói ích kỉ, giả dối của xã hội tư sản Pháp, vừa dành sự cảm thông sâu sắc cho những con người nhỏ bé, bất hạnh hoặc từng lầm lỡ.
Thông tin tác phẩm Bố của Xi-mông
Bố của Xi-mông được trích từ đâu?
Văn bản trích từ truyện ngắn cùng tên (tên tiếng Pháp: Le Papa de Simon). Truyện đăng báo lần đầu ngày 1 tháng 12 năm 1879, sau đó được in trong tập truyện ngắn La Maison Tellier (1881). Đây là sáng tác thuộc chặng đầu sự nghiệp của nhà văn. Bản trong SGK lược phần mở đầu (cảnh bọn trẻ trêu và đánh Xi-mông) và một đoạn ở lò rèn, thay bằng lời tóm lược của người biên soạn.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: truyện ngắn.
- Phương thức biểu đạt chính: tự sự; xen miêu tả (cảnh bờ sông, ngoại hình nhân vật) và biểu cảm.
- Đề tài: số phận đứa trẻ không cha và người mẹ từng lầm lỡ trong xã hội Pháp thế kỉ XIX; rộng hơn là tình thương giữa người với người.
Ngôi kể và nhân vật
Truyện được kể theo ngôi thứ ba, người kể giấu mình nhưng thấu suốt suy nghĩ của từng nhân vật (biết Xi-mông nhớ mẹ, biết bác Phi-líp “nhủ thầm” điều gì khi đi đến nhà chị Blăng-sốt). Nhân vật chính gồm: cậu bé Xi-mông; chị Blăng-sốt – mẹ em; Phi-líp Rê-mi, người thợ rèn; ngoài ra có đám bạn học, thầy giáo, những người thợ ở lò rèn.
Bố của Xi-mông có mấy phần? (bố cục)
Đoạn trích trong SGK có thể chia làm 4 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “chỉ khóc hoài”): nỗi đau và ý định tìm đến cái chết của Xi-mông bên bờ sông.
- Phần 2 (tiếp theo đến “một ông bố”): bác Phi-líp gặp, an ủi em và hẹn sẽ tìm cho em một người bố.
- Phần 3 (tiếp theo đến “bỏ đi rất nhanh”): bác đưa Xi-mông về nhà, gặp chị Blăng-sốt rồi đồng ý trở thành bố của em.
- Phần 4 (đoạn còn lại): chuyện ở trường, ba tháng sau đó, lời cầu hôn của bác Phi-líp và lời tuyên bố cuối cùng của em trước lớp.
Chủ đề của truyện là gì?
Truyện ca ngợi lòng yêu thương, sự cảm thông và bao dung đối với những con người thiệt thòi hoặc từng mắc sai lầm. Chủ đề được nhận ra qua cốt truyện xoay quanh việc một đứa trẻ bị ruồng rẫy vì không có cha được một người xa lạ thương yêu, che chở, cùng cái nhìn trân trọng của nhà văn dành cho người mẹ lỡ lầm.
Giá trị nội dung
- Phơi bày định kiến nặng nề của cộng đồng làng quê đối với người phụ nữ lầm lỡ và đứa con không cha; sự vô tâm của trẻ con chính là bản sao từ thái độ của người lớn.
- Thấu hiểu nỗi đau của một đứa trẻ bị tước mất quyền được tôn trọng, đồng thời trân trọng khát khao rất chính đáng của em: có bố, có gia đình trọn vẹn.
- Đề cao tấm lòng nhân hậu của bác Phi-líp và những người lao động bình dị; khẳng định tình yêu thương đủ sức chữa lành những tổn thương, xóa bỏ định kiến và mở ra hi vọng.
Giá trị nghệ thuật
- Tình huống truyện bất ngờ mà tự nhiên: đứa trẻ đi tìm cái chết lại tìm được một người bố.
- Ngòi bút phân tích tâm lí tinh tế: Xi-mông đi từ tuyệt vọng đến hồi sinh; chị Blăng-sốt từ cảnh giác, tủi hổ đến hạnh phúc; bác Phi-líp từ tò mò, cợt nhả đến thương cảm, quyết định gánh vác.
- Chi tiết bác nhận làm bố được lặp lại hai lần với mức độ khác nhau (lần đầu như một lời nói đùa, lần sau là lời hứa trách nhiệm), tạo nên mạch phát triển và kết thúc có hậu.
- Lời văn giản dị, đối thoại ngắn; cảnh thiên nhiên êm ả làm nổi bật tâm trạng nhân vật.
Ý nghĩa nhan đề Bố của Xi-mông
Nhan đề nêu đúng điều mà cậu bé khao khát và cũng là câu hỏi lũ bạn dùng để làm em đau: bố của Xi-mông là ai? Câu trả lời ở cuối truyện – một bác thợ rèn tốt bụng mà ai cũng nể – cho thấy người cha đích thực không chỉ là người sinh ra ta mà là người dám yêu thương, che chở ta. Nhan đề vì vậy chứa sẵn thông điệp nhân đạo của tác phẩm.
Sơ đồ tư duy Bố của Xi-mông
Sơ đồ dưới đây gói gọn sáu nội dung chính cần nhớ.
Tóm tắt Bố của Xi-mông
Hai mẫu ngắn sau giúp em kể lại nhanh văn bản khi trả bài.
Mẫu 1 – Tóm tắt Bố của Xi-mông ngắn nhất
Bị bạn học trêu chọc, đánh đập vì thiếu cha, cậu bé Xi-mông ra bờ sông định trầm mình thì được bác thợ rèn Phi-líp an ủi, đưa về nhà. Em xin bác làm bố mình và bác nhận lời. Ít lâu sau, khi bị bạn bắt bẻ bác không phải bố thật, Xi-mông kể lại với bác; bác liền hỏi cưới mẹ em. Từ đó, chẳng ai dám cười em nữa.
Mẫu 2 – Tóm tắt Bố của Xi-mông theo bố cục
Mở đầu, Xi-mông chạy ra bờ sông, khóc vì nỗi nhục không có bố. Bác Phi-líp xuất hiện, hỏi han và dắt em về với mẹ. Tại nhà, trước mặt chị Blăng-sốt đang tủi hổ, cậu bé đề nghị bác làm bố mình; bác vui vẻ đồng ý và cho em biết tên. Phần cuối kể chuyện Xi-mông cứng cỏi đối mặt với lũ bạn, ba tháng gắn bó giữa hai bố con, lời chê bác không phải bố hẳn hoi khiến bác Phi-líp đến cầu hôn chị Blăng-sốt, và lời tuyên bố đầy tự hào của Xi-mông trước cả lớp.
Lời kết
Truyện ngắn của Mô-pát-xăng kể một câu chuyện giản dị mà ấm áp về lòng nhân ái. Khi ôn tập, em cần nắm chắc tác giả Mô-pát-xăng, xuất xứ (truyện ngắn cùng tên, 1879), ngôi kể thứ ba, bố cục bốn phần, diễn biến tâm trạng ba nhân vật và chi tiết lặp lại lời nhận làm bố – đó là chìa khóa để hiểu chủ đề tác phẩm.
Xem thêm:
- Soạn bài Bố của Xi-mông (Chân trời sáng tạo)
- Phân tích truyện Bố của Xi-mông
- Soạn bài Bồng chanh đỏ (cùng Bài 7)