Sus là tiếng lóng gốc Anh, rút gọn từ suspicious (đáng ngờ) hoặc suspect (nghi phạm, nghi ngờ). Nói ai đó “sus” tức là thấy người ấy có gì đó mờ ám, khó tin. Câu hỏi “sus nghĩa là gì” bùng lên quanh năm 2020, khi trò chơi Among Us phủ sóng mạng xã hội và câu “đỏ sus quá” thành meme.
| Nghĩa ngắn | Đáng ngờ, khả nghi, có vẻ mờ ám |
| Gốc từ | Tiếng Anh: suspicious / suspect, cắt gọn còn âm đầu |
| Loại từ | Thường làm tính từ; đôi khi dùng như động từ (sus ai đó = nghi ai đó) |
| Sắc thái | Đùa vui, thân mật; nghi ngờ nhẹ chứ không phải buộc tội thật |
Từ suspicious đến chữ sus ba ký tự
Người nói tiếng Anh vốn thích cắt ngắn từ dài: information thành info, probably thành prob. Sus cũng ra đời theo cách ấy. Từ điển Merriam-Webster xếp sus vào nhóm từ lóng, giảng là “suspicious, suspect”, và ghi nhận nó đã có trong tiếng Anh từ giữa thế kỷ trước. Nghĩa là chữ này già hơn nhiều so với lũ trẻ đang dùng nó.
Lúc đầu sus chỉ quanh quẩn trong tiếng lóng đường phố và cách nói của một số cộng đồng ở Anh, Mỹ. Nó chưa phải từ phổ biến với số đông, càng chưa đến được Việt Nam.
Khi về tiếng Việt, sus hầu như chỉ giữ một nghĩa: đáng ngờ. Người Việt không dùng sus để chỉ “nghi phạm” như trong tiếng Anh, mà dùng như một lời nhận xét nửa đùa nửa thật: thấy lạ, thấy không ổn, thấy ai đó “có vấn đề”.
Among Us và cơn sốt “đỏ sus”
Among Us là trò chơi suy luận nhiều người của hãng InnerSloth, ra mắt năm 2018 nhưng tới năm 2020 mới thật sự bùng nổ, khi nhiều người ở nhà và các streamer đua nhau chơi. Luật chơi đơn giản: một nhóm phi hành gia làm nhiệm vụ trên tàu vũ trụ, trong đó lẫn một vài kẻ mạo danh (impostor) lén hạ người khác. Sau mỗi vụ, cả nhóm họp lại, bàn xem ai đáng nghi rồi bỏ phiếu loại.
Trong khung chat họp khẩn, gõ nhanh là sống còn. Thế là “suspicious” bị rút còn “sus”. Những câu như red sus, blue is sus xuất hiện dày đặc, rồi theo clip và ảnh chế lan khỏi game. Hình nhân vật phi hành gia đứng im với dòng chữ “sus” thành meme quen mặt trên khắp các nền tảng.
Cần nói rõ: Among Us không sinh ra chữ sus. Trò chơi chỉ làm nó nổi tiếng toàn cầu. Đây là điểm nhiều bài viết hay gộp làm một.
Sang mạng Việt, chữ này kéo theo cả loạt ảnh chế sus nhìn xéo: mắt liếc ngang, mèo nheo mắt dò xét, phi hành gia đỏ đứng im giữa phòng như có tật giật mình.
Gõ “sus” thế nào cho đúng ngữ cảnh?
Sus hợp với trò chuyện thân mật, bình luận mạng, nhắn tin bạn bè. Mấy ví dụ dưới đây mỗi câu một tình huống:
- Bình luận dưới video ảo thuật: “Đoạn lá bài đổi màu nhìn sus ghê, ai tua chậm giúp với.”
- Nhắn tin nhóm lớp: “Hôm nay thằng Tín đi học sớm hơn cả cô chủ nhiệm, sus thật sự.”
- Khi xem một lời mời chào trên mạng: “Link lạ, hứa tặng điện thoại miễn phí, nghe sus quá, đừng bấm.”
- Trong lúc chơi game: “Vàng cứ đứng một chỗ không làm nhiệm vụ, mình sus vàng.”
- Caption ảnh vui với bạn: “Mặt lúc làm bài kiểm tra mà tự tin lạ thường. Có gì đó rất sus.”
Muốn tăng giảm mức độ, người ta thêm chữ: hơi sus, sus nặng, hoặc giữ kiểu tiếng Anh kinda sus (hơi đáng ngờ), super sus (cực kỳ đáng ngờ). Ngược lại với sus, khi muốn nói “uy tín, hàng thật”, giới trẻ lại có chữ legit, lời xác nhận đáng tin.
Khi nào sus thành ra nặng lời?
Bản chất sus là nghi ngờ, nên đùa với bạn thân thì vui, đem ra nói với người lạ hay người lớn thì dễ bị coi là vô lễ, thậm chí như vu cho người ta làm điều sai. Nói “cô giáo sus” giữa lớp chẳng hạn, nghe rất khó chịu.
Trong bài viết ở trường, đơn từ, email công việc thì bỏ hẳn chữ này. Thay bằng các từ tiếng Việt cùng nghĩa:
- đáng ngờ, khả nghi: dùng cho người, hành động (một tài khoản khả nghi);
- mờ ám, không minh bạch: dùng cho việc làm, giao dịch;
- có điều bất thường: cách nói nhẹ, lịch sự khi chưa chắc chắn.
Sus nằm chung nhóm với những chữ viết tắt, chữ tiếng Anh cắt ngắn mà dân mạng hay gõ; nhóm này được gom lại ở bài cách giới trẻ viết tắt khi nhắn tin.
Thắc mắc quanh chữ sus
Sus trong Among Us nghĩa là gì?
Trong Among Us, sus là cách gọi nhanh người bị nghi là kẻ mạo danh. Khi ai đó gõ “xanh sus”, ý là đề nghị cả nhóm để mắt, thậm chí bỏ phiếu loại người chơi màu xanh.
Sus là viết tắt của từ gì?
Phổ biến nhất là viết tắt của suspicious (đáng ngờ). Một số trường hợp hiểu là suspect (nghi phạm, nghi ngờ). Cả hai đều xoay quanh ý nghi ngờ.
SUS 304 trên đồ inox có liên quan đến tiếng lóng sus không?
Không liên quan. SUS trên nồi, bình nước, chậu rửa là ký hiệu một loại thép không gỉ theo tiêu chuẩn của Nhật, thường được đọc là “Steel Use Stainless”. Con số đi kèm như 304, 201 cho biết mác thép.
Sus có phải từ xấu không?
Không phải từ tục. Nhưng vì mang ý nghi ngờ, nó chỉ hợp với lúc đùa giữa bạn bè. Dùng với người lạ hoặc trong văn bản nghiêm túc dễ gây hiểu lầm.