Sự tích hội chọi trâu là một phần quan trọng trong văn hóa dân gian Việt Nam. Truyền thuyết này không chỉ phản ánh tinh thần thượng võ mà còn chứa đựng nhiều giá trị nhân văn sâu sắc. Khám phá câu chuyện này sẽ mang đến cho bạn những hiểu biết thú vị về phong tục tập quán của người dân.
Theo truyền thuyết và thần tích thì lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn là lễ hội cầu thịnh vượng và hạnh phúc cho người dân địa phương có từ thế kỷ thứ 18. Qua các truyền thuyết và thần tích ở Đồ Sơn thì những vị tổ đầu tiên lập nghiệp đã chọn nghề đánh cá.
Trong cuộc đấu tranh sinh tồn thủa sơ khai, con người tự tìm một đấng quyền uy linh thiêng làm chỗ dựa. Người dân Đồ Sơn vẫn truyền nhau sự tích lễ hội chọi trâu: Một đêm rằm tháng 8, dân miền biển Đồ Sơn nhìn thấy một tiên ông đang say sưa ngắm hai chú trâu chọi nhau trên những con sóng bạc.
Từ đó, Hội chọi trâu trở thành nguồn cội trong đời sống tâm linh người Đồ Sơn. Thời điểm chính mở hội là ở bước chuyển từ vụ cá nam sang vụ cá bắc, là lúc ngư nhàn ít mưa bão.
“Dù ai buôn đâu, bán đâu
Mồng chín tháng tám chọi trâu thì về
Dù ai bận rộn trăm bề
Mồng chín tháng tám nhớ về chọi trâu”
Từ nguồn gốc ấy có thể thấy rằng lễ hội chọi trâu có một ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống người Đồ Sơn từ xưa tới nay. Ngoài nhu cầu vui chơi, tìm hiểu, qua lễ hội người ta tưởng nhớ đến công ơn của các vị thần, duy trì kỷ cương làng xã, để cầu nguyện cho “nhân khang, vật thịnh”.
Chọi trâu không chỉ đơn thuần “hai con trâu chọi” mà nó đã trở thành tục lệ, tín ngưỡng độc đáo ở vùng.
Độc đáo Lễ hội chọi trâu
Lễ hội chọi trâu của người dân thị xã Đồ Sơn được tổ chức vào 9/8 âm lịch hàng năm. Các cụ già trong làng kể lại, cứ vào tháng tám, khi lúa ngoài đồng vào thì con gái, ngư dân cũng vừa kết thúc mùa cá, thì người dân Đồ Sơn bắt đầu chuẩn bị cho lễ hội chọi trâu.
Lễ hội chọi trâu cũng như nhiều lễ hội khác có hai phần, phần lễ và phần hội đan xen. Phần lễ vẫn giữ nguyên những nghi thức truyền thống với các nghi lễ trang trọng, mở đầu là lễ tế thần Điểm Tước, sau đó là lễ rước kiệu bát cống, long đình cờ thần bay phấp phới, rộn rã trong tiếng nhạc bát âm dẫn trâu đi trình thành hoàng làng.
Phần lễ chủ yếu diễn ra trước phần hội mấy ngày trong một thế giới tâm linh kỳ diệu. Trước kia, lễ tế thần diễn ra ở tất cả các giáp của tổng Đồ Sơn với sự linh đình về vật lễ tế cũng như các thủ tục hành lễ.
Giờ đây, việc tế thần được tổ chức ở từng phường xã, đa phần là do các già làng làm chủ lễ, để cầu xin khí thiêng của sông núi, đất trời và vùng biển này cho được thắng cuộc chọi trâu ngày hôm sau.
Phần hội diễn ra vào chính hội (9/8) với nhiều hoạt động mang đậm bản sắc dân tộc. Điệu múa khai hội được 24 tráng niên của làng chia thành hai hàng trình diễn vừa uyển chuyển, vừa mạnh mẽ, màu sắc biến hoá linh hoạt và huyền ảo trong những âm thanh của trống, thanh la.
Theo cách nói của các lão làng, tiếng trống, tiếng thanh la có tác dụng tạo không khí trong sân bãi thúc giục các “ông trâu” thi đấu thêm phần quyết liệt. Tiếng trống phải to, người đánh trống phải có sức dẻo dai, đồng thời phải biết cách đánh trống sao cho những tiếng “tùng, tùng, cắc, cắc-cắc, tùng, tùng” quyện vào nhau lúc khoan thai, lúc dồn dập cao trào như khích lệ các “ông trâu” phải làm cho ra nhẽ cái sự thắng thua.
Ngày hội chọi trâu không chỉ mang lại niềm vui cho mọi người, mà còn là một thú chơi lắm công phu, từ việc chọn trâu, mua trâu, nuôi trâu đến luyện trâu cũng là cả một sự kiên trì, kỳ công. Trâu tham gia hội thi phải được những người dày kinh nghiệm chọn kỹ và chăm nuôi từ cả năm trước.
Mua trâu chọi là cuộc săn lùng vất vả, gian truân. Đồ Sơn lưu truyền một bài văn vần mô tả 16 điều tỉ mỉ về đầu, mặt, trán, tai, sừng, hàm, tóc, khoang cổ, ức, các khoáy, khung sườn, mình, chân, đuôi, bụng, bộ phận giao phối và những thói quen bộc lộ khí chất bên trong của trâu, cố nhiên là trâu đực. Kiếm được trâu đủ các tiêu chuẩn đã đúc kết là rất khó.
Luyện trâu khá công phu. Trâu phải tập chạy, lội bùn, leo núi, thích nghi với những biến đổi thời tiết nhằm nâng sức chịu đựng, dẻo dai. Tùy từng trường hợp, có thể vót sừng nhọn hoặc múi khế.
Tập cho trâu bạo dạn trước đông người và âm thanh huyên náo, mầu sắc rực rỡ trong hội. Đánh thức khả năng tự vệ và tiến công bằng các động tác “nhử” hoặc “ghé” trâu giữa hai bên cổng sắt. Trong các cuộc chọi, trâu được rút mũi dây ở một khoảng cách nhất định.
Chúng lao thẳng vào nhau. Trận đấu dữ dội với nhiều tình huống gay cấn. Có miếng vồ, đánh dập, luồn sừng bẻ, lật ngược đối thủ. Miếng gảy, dùng sừng đánh vào bất kỳ chỗ nào tiếp giáp.
Hiểm hóc là miếng quỳ, hai chân trước gập xuống, mài mặt sát đất, day sừng lấy cáng tống hầu và miếng chọc mắt. Những lối đánh này không thể dạy, nó là bản năng và nảy sinh khi trâu “kháp sới”.
Khá nhiều đôi trâu đánh quyết liệt, có trận kéo liền 40 phút đồng hồ, có con tuột sừng vẫn đánh hăng và chiến thắng. Sự dũng mãnh, ngoan cường của trâu chọi là biểu tượng gửi gắm ý nguyện và khí phách của người Đồ Sơn giàu tinh thần thượng võ.
Một nét độc đáo của Hội chọi trâu Đồ Sơn là dù thắng hay thua, sau khi kết thúc lễ hội, các trâu đều được mổ thịt tế lễ trời đất, cầu mùa màng thuận hoà. Người ta cũng tin rằng, nếu được ăn thịt trâu chọi trong dịp lễ hội, sẽ gặp nhiều điều may mắn.
Ý nghĩa lễ hội chọi trâu Đồ Sơn
Từ truyền thuyết tiên ông xem trâu chọi
Phần sự tích trong bài chỉ có vài câu: một đêm rằm tháng Tám, dân chài thấy một tiên ông say sưa ngắm hai con trâu chọi nhau trên sóng. Hình ảnh ấy được dân gian giữ lại như lời giải thích cho tục chọi trâu, đồng thời gắn nó với thế giới thần linh. Con trâu ở đây không phải con vật cày ruộng quen thuộc mà là biểu tượng của sức mạnh, của khí thế người làng biển.
Lễ trước, hội sau
Lễ hội có phần tế thần Điểm Tước, rước kiệu, dẫn trâu trình thành hoàng rồi mới đến các trận đấu. Mỗi trận chọi vì thế không chỉ là thắng thua của hai con vật mà là niềm vinh dự của cả giáp, cả phường, là lời cầu mong cho “nhân khang, vật thịnh”.
Công phu nuôi trâu
Đoạn tả cách chọn trâu theo bài văn vần mười sáu điều, luyện trâu lội bùn, leo núi, làm quen tiếng trống cho thấy chọi trâu là một nghề chơi cầu kỳ, tích lũy kinh nghiệm qua nhiều đời. Tục mổ trâu tế thần sau hội cũng là nét riêng, nhưng ngày nay được bàn luận nhiều về cách tổ chức sao cho văn minh, an toàn.
Nguồn gốc hội chọi trâu Đồ Sơn
Hội chọi trâu Đồ Sơn (Hải Phòng) mở chính hội ngày mùng 9 tháng Tám âm lịch, với câu ca “Dù ai buôn đâu, bán đâu / Mồng chín tháng tám chọi trâu thì về”. Bài trên là một bài giới thiệu lễ hội, chỉ có đoạn đầu kể sự tích tiên ông xem trâu chọi; tên gọi “thị xã Đồ Sơn” trong bài là cách gọi cũ. Bài không ghi tác giả.
Đọc thêm về lễ hội trên Văn VN: Sự tích hội chùa Hương, Hội chợ Viềng Nam Định; bài học Ngữ văn 7 Soạn bài Hội lồng tồng và Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân.
Câu hỏi thường gặp
Hội chọi trâu Đồ Sơn diễn ra vào ngày nào?
Chính hội diễn ra ngày mùng 9 tháng Tám âm lịch; các vòng đấu loại và phần lễ diễn ra từ trước đó.
Sự tích hội chọi trâu kể gì?
Tương truyền một đêm rằm tháng Tám, dân Đồ Sơn thấy một tiên ông ngắm hai con trâu chọi nhau trên sóng biển; từ đó làng mở hội chọi trâu.