Hội chợ Viềng Nam Định là một trong những sự kiện văn hóa đặc sắc của miền Bắc. Nơi đây không chỉ thu hút du khách mà còn lưu giữ nhiều truyền thuyết dân gian phong phú. Những câu chuyện xung quanh hội chợ này hứa hẹn mang đến nhiều điều thú vị cho người đọc.
Trải qua những thăng trầm lịch sử, chợ Viềng ngày nay đã trở thành điểm giao lưu văn hóa cộng đồng, hội tụ tinh hoa sản vật và cũng là nơi đón chuyến xuất hành đầu xuân của khách thập phương về “mua may bán rủi”.
Hội chợ Viềng diễn ra vào mùng 8 tháng giêng âm lịch hàng năm, tại Xã Kim Thái, huyện Vụ Bản và thị trấn Nam Giang, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Chợ Viềng họp cả ngày vào mùng 8 tháng Giêng âm lịch hàng năm, nhưng người ở xa thường về từ sớm, rậm rịch họp chợ từ 11, 12 giờ đêm hôm trước, cho đến sáng và hết cả ngày hôm sau.
Khách đến từ khắp nơi, trong Nam ngoài Bắc đông nhất vẫn là người nội tỉnh sau đến khách các tỉnh Nghệ An, Thanh Hoá đổ ra. Khách các tỉnh từ Quảng Ninh, Hải Phòng, Hà Nội, Thái Bình đổ về đông nườm nượp.
Khách thập phương về hội chợ phần lớn là do nghe danh tiếng của chợ Viềng mà về, nhưng phần đông vẫn là những người có gốc gác hoặc quê quán ở tỉnh Nam đi làm ăn xa nay nhớ đất Tổ, đất quê tìm về. Nên dù có xa mấy, tận bên kia Đại Dương, tận Sài Gòn lục tỉnh… cũng nhớ ngày về để dự hội.
Tiếng là “hội chợ” nhưng chợ Viềng không bán mua những sản phẩm ngoại lai cao cấp, hào nhoáng đắt tiền như ở các hội chợ tỉnh, thành phố lớn.
Sản phẩm được đem ra mua bán ở đây chủ yếu là các cây trồng, vật nuôi: từ cây trồng để lấy gỗ, cây hoa cây cảnh, các loại cây ăn quả, thậm chí cả cây cà, cây chanh, cây ớt. Và sau nữa là đến các vật dụng sản xuất nhỏ của nhà nông.
Người ta có thể tìm mua ở đây từ cái cày cái cuốc đến các vật dụng nhỏ như đôi quang thúng, cái đòn gánh, hay những thực phẩm cần thiết cho cuộc sống con người như gạo, thịt, quần áo, giày dép…du khách còn có thể tìm thấy ở đây những bộ tế khí, những chiếc lư hương bằng đồng, cùng trăm ngàn thứ vật dụng linh tinh khác.
Ngoài ra, còn có thứ thực phẩm được người bán kẻ mua rất tưng bừng náo nhiệt. Đó là thịt bò non. Nói đúng ra là thịt bê được thui vàng ươm nguyên cả con, bán rất nhiều dọc các ngả đường đi vào chợ.
Có thể nói không ngoa rằng “Trên là trời, dưới là thịt bò bê”. Khách mua ai thích phần nào có thể tuỳ chọn, mà giá lại rất phải chăng, hợp với túi tiền của “người nhà quê”.
Ở chợ phiên này có tục người bán không hề nói thách và người mua cũng không hề mặc cả – Một nét đẹp đáng yêu chỉ phiên chợ này mới có. Hình như “sự bán, sự mua” ở đây mang nặng một ý thức tâm linh nào đó – rằng người ta chỉ cần bán hoặc mua được một vật gì đó dù rất nhỏ thì người bán kẻ mua đều gặp nhiều may mắn tốt lành, và cả đôi bên đều cùng vui vẻ hỉ hả ra về đi lễ chùa cầu may cầu lộc.
Hội chợ Viềng, khu hội chợ chính nằm trong thôn Trung Thành nhưng bao xung quanh nó là cả một quần thể di tích, như đình chùa, đền phủ, lăng tẩm, rất đẹp như lăng Mẫu, đền Vua, chùa Long Vân, chùa Cao, Phủ Tiên Hương, phủ Vân Cát, đình ông Khổng… được xây dựng từ thế kỷ 19 cách đây hàng trăm năm.
Các di tích này được Bộ Văn hóa xếp hạng là “di tích lịch sử văn hoá”. Cụm di tích này chủ yếu thờ bà chúa Liễu Hạnh – một nhân vật văn hoá dân gian vừa giống như có thật, vừa như truyền thuyết, Bà được dân gian phong Thánh, vừa được sắc phong như Thần, vừa được coi như bà Chúa, cô Tiên…
Điều quan trọng hơn cả là sự tích và hình tượng bà Chúa Liễu đã đi vào tâm thức và trở nên bất tử trong lòng mọi người dân trong vùng. Cho nên dù là người bản địa hay khách thập phương về đây không chỉ đi dự hội chợ Viềng mà còn để đi lễ chùa, đền phủ Bà Chúa để cầu may cầu lộc đầu xuân.
Người ta có thể đến dự hội trước sau đi lễ Đền hoặc đi đền cầu may rồi mới đi hội chợ./.
Ý nghĩa của hội chợ Viềng
Đi chợ để mua may, bán rủi
Chợ Viềng họp mỗi năm một lần, đêm mùng 7 rạng sáng mùng 8 tháng Giêng. Người đến chợ không cốt mua bán món gì lớn, chỉ mong mua được chút “may” đầu năm: một cây giống, một cái cuốc, một gói hạt. Tục người bán không nói thách, người mua không mặc cả cho thấy phiên chợ mang ý nghĩa tâm linh nhiều hơn là buôn bán.
Chợ của nhà nông
Hàng hóa chủ yếu là cây trồng, giống cây ăn quả, nông cụ và đồ dùng gia đình. Điều đó nói lên gốc rễ của phiên chợ: cư dân trồng lúa vùng đồng bằng sông Hồng bắt đầu một năm làm ăn mới bằng việc sắm sửa cho ruộng vườn. Món thịt bò thui bày bán khắp các ngả đường cũng trở thành nét riêng ai đi chợ Viềng cũng nhắc.
Gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu
Quanh khu chợ là quần thể di tích thờ Mẫu Liễu Hạnh ở Phủ Dầy. Đi chợ xong người ta lên phủ lễ, nên chợ Viềng vừa là phiên chợ vừa là một phần của mùa lễ hội đầu xuân.
Nguồn gốc hội chợ Viềng
Có hai chợ Viềng cùng họp ngày mùng 8 tháng Giêng: Viềng Phủ ở Kim Thái (Vụ Bản) và Viềng Chùa ở Nam Giang (Nam Trực), đều thuộc vùng đất Nam Định. Bài trên là một bài giới thiệu phong tục, không phải truyện kể. Năm 2016, “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt”, mà Phủ Dầy là một trung tâm, được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Đọc thêm sự tích Mẫu Liễu Hạnh: Liễu Hạnh công chúa. Các bài về lễ hội: Sự tích hội chùa Hương, Sự tích hội chọi trâu, và bài đọc lớp 5 Ca dao về lễ hội.
Câu hỏi thường gặp
Chợ Viềng họp vào ngày nào?
Chợ họp mỗi năm một phiên vào ngày mùng 8 tháng Giêng âm lịch, người ở xa thường đến từ nửa đêm mùng 7.
Vì sao ở chợ Viềng người ta không mặc cả?
Vì người đi chợ tin rằng mua bán được dù chỉ một món nhỏ là lấy may cho cả năm, nên người bán không nói thách và người mua cũng không trả giá.