Sự tích hoa Phong Lan mang đến một câu chuyện đầy ý nghĩa về tình yêu và sự hy sinh. Những truyền thuyết xung quanh loài hoa này luôn thu hút sự chú ý của nhiều người. Cùng Văn VN tìm hiểu về nguồn gốc và ý nghĩa sâu sắc của nó.
Ở một miền xa xôi, khí hậu ấm áp và đất đai trù phú có một bộ lạc tên là Aruaki may mắn hơn các bộ lạc khác vì họ sai khiến được loài chim Oócchít chuyên đẻ những quả trứng bằng vàng. Khi một con chim đẻ trứng vào tổ trong hốc cây thì thủ lĩnh Nato dùng tay chuyển quả trứng đó sang một cái cây khác, và sự kiện đó được coi như một ngày hội lớn.
Các cô gái của thủ lĩnh thay nhau phục trên các cành cây, bảo vệ tổ chim khỏi bị chim ưng phá hoại. Tuy vậy, trong từng góc buôn làng, các trai tráng tay cầm những mũi tên tẩm thuốc độc đứng canh giữ không cho các chiến binh của bộ lạc khác đến đánh chiếm kho báu của bộ lạc mình.
Từ ngày quả trứng vàng kia, những tay thợ lành nghề đã chế tạo ra các vòng tay, hoa tai và đủ các loại trang sức. Số trứng vàng dự trữ mỗi ngày một nhiều đồ dùng khác. Đàn ông của bộ lạc chuyên nghề săn bắn, còn đám đàn bà, con gái ở nhà dệt những tấm khăn voan, đan giỏ và hái nhặt thảo quả.
Một hôm cánh đàn ông đi săn trở về với một tâm trạng đầy lo lắng. Họ đã chạm trán cánh thợ săn của một bộ lạc xa lạ. Cánh thợ lạ này đã kể cho họ nghe về những chiến thuyền khổng lồ đã cập bờ biển, và về những con người tóc cắt ngắn, mặt mũi trắng trẻo nom rất lạ lùng, đã đặt chân lên đất liền.
Những kẻ da trắng này rất hám vàng, đã dùng một loại súng có tai khạc ra những mũi tên có lửa khủng khiếp, cướp giật vòng chân, vòng tay của chị em, tra khảo dân bản xứ nơi có vàng. Nếu những người Aruaki hiểu rằng, con người cũng có thể biến thành những kẻ tàn ác, thấp hèn, thì chắc chắn không bao giờ họ lại cho phép kẻ lạ mặt kia vào làng bản của họ.
Nhưng họ không hiểu được điều đó. Họ vẫn cứ khiêng những người thợ săn lạ mặt bị gấu đánh bị thương vào làng. Vị thủ lĩnh còn ra lệnh cho đám phụ nữ đi tìm những người bị thương, còn cánh đàn ông lại lên đường đi săn.
Một kẻ lạ mặt có tên là Khơramooi Métvét. Anh ta rất mê những đồ trang sức của phụ nữ và cứ gặng hỏi họ kiếm ở đâu thứ đá vàng làm ra được các loại vòng và hoa tai này. Nhưng chị em chỉ trả lời bằng một nụ cười. Dần dà, Métvét kết thân được với cô gái cả con của thủ lĩnh tên là Dincadơvin, và hứa hẹn sẽ cưới nàng làm vợ rồi ở lại với bộ lạc. Dincadơvin nói rằng nàng phải chờ đợi cha trở về để xin ý kiến.
Métvét bắt đầu làm công việc dò hỏi Dincadơvin về việc tại sao chị em nàng cứ thỉnh thoảng lại biến vào rừng sâu và ở đó làm gì. Còn Dincadơvin đã tự cho mình là vợ chưa cưới của Métvét rồi, bởi vậy nàng đã phạm sai lầm còn lớn hơn cả sai lầm của cha nàng cho phép đưa kẻ lạ mặt bị thương vào buôn làng.
Dincadơvin không hề ngờ rằng, người tình của nàng đã bán linh hồn cho bọn da trắng để lấy một thùng rượu, và còn hứa với họ sẽ tiết lộ bí mật của bộ lạc Aruaki? Và thế là sau khi biết chắc chị em nàng thường thay nhau phục trên cây, bảo vệ bầy chim đẻ trứng vàng, Métvét liền chuốc rượu cho những người canh gác say mèm, rồi thông báo điều bí mật cho bọn da trắng biết.
Métvét không hay rằng trên đỉnh một ngọn cây cao nhất còn có chàng Ôta Te đang phóng tầm mắt quan sát khắp vùng gần xa. Anh đã phát hiện ra có những người da trắng đang đến gần nơi con chim đẻ trứng vàng mà người dẫn đầu là Métvét. Sau khi loan báo cho buôn làng hay về mối nguy hiểm đang đe doạ và về sự phản trắc của Métvét, anh liền đánh chuông báo động.
Dincadơvin đau đớn thốt lên:
– Ôi, cớ sao ta lại tiết lộ cho chàng bí mật của loài chim? Thảo nào mà chàng cứ căn vặn ta! – Rồi nàng quay lại hỏi ông thầy cúng – Hãy chỉ cho ta biết ta phải làm gì và làm thế nào để cứu loài chim đẻ trứng vàng?
– Cô cô cô! – Tiếng thầy cúng thốt lên, có nghĩa là “Cứ sẵn sàng đi!”
Hết thảy đàn bà và con gái chạy đến, cùng đáp to: “Khô!”
Điều đó có nghĩa là: “Chúng tôi đã sẵn sàng!”
– Hỡi các cô gái! Hãy nhanh chóng trèo lên ngồi vào các cành cây! Khi đó bọn da trắng sẽ không biết được chim làm tổ trên cây nào. Còn nếu chúng tìm thấy tổ chim thì Taxan-útke sẽ chạy đi tìm những người thợ săn, gọi họ về đuổi bọn da trắng đi.
Taxan-útke, tên thường gọi của con Ngựa chiến, phi như bay về phía những người đàn ông của bộ lạc đang mải săn bắn, còn hàng trăm cô gái khác thì vội vàng lao lên cây, tay ôm chặt lấy các cành cây.
Métvét dẫn đoàn người da trắng vào rừng, nhưng hắn lúng túng không biết nên chỉ vào cây nào. Bọn da trắng nổi giận, bắn những mũi tên có lửa vào các cô gái, nhưng các cô, kể cả các cô đã chết, vẫn ôm chặt các cành cây.
Khi cánh đàn ông chạy về tới buôn làng, đuổi được bọn da trắng đi thì đã quá muộn – những người con ưu tú – những cô gái đẹp của họ đã chết. Ông thầy cúng trỏ tay lên trời, gọi tên họ và nói:
– Các con đã xả thân bảo vệ kho báu của bộ lạc ta, các con xứng đáng được ban thưởng. Tâm hồn các con sẽ biến thành những bông hoa ngát hương, chúng sẽ không ngừng sinh sôi trên các cành cây kia và sẽ kể lại cho các thế hệ mai sau về chiến công bảo vệ loài chim mỏ vàng của các con.
Những bông hoa tuyệt vời và đủ loại tựa như các cô gái của bộ lạc Aruaki đang đua nở trên các cành cây. Người đời nay gọi đó là hoa Oóckhiđêa – hay là hoa Phong Lan.
Ý nghĩa truyện Sự tích hoa Phong Lan
Lòng hiếu khách bị phản bội
Người Aruaki cứu những thợ săn lạ bị gấu đánh, đưa về làng chăm sóc, vì họ không thể tưởng tượng con người lại có thể tàn ác và thấp hèn. Métvét đáp lại bằng sự lừa dối: hứa cưới con gái thủ lĩnh để dò bí mật, rồi bán bí mật ấy cho bọn thực dân chỉ để lấy một thùng rượu. Truyện cho thấy sự tử tế cần đi cùng sự tỉnh táo, nhất là khi kho báu của cả cộng đồng nằm trong tay mình.
Những cô gái ôm cây đến chết
Không có vũ khí, hàng trăm cô gái trèo lên cây ngồi ôm cành để kẻ thù không biết tổ chim nằm ở đâu. Bị bắn bằng “những mũi tên có lửa”, các cô vẫn không buông tay, kể cả khi đã chết. Hình ảnh ấy biến loài hoa phong lan bám trên thân cây thành biểu tượng của lòng dũng cảm và sự hi sinh âm thầm của phụ nữ.
Lời giải thích đẹp cho một loài hoa
Phong lan sống bám trên cành cây, nở hoa nhiều màu, nhiều dáng. Truyện gắn đặc điểm ấy với linh hồn các cô gái vẫn ôm cành cây, và với những quả trứng vàng của loài chim Oócchít. Người đọc hôm nay ngắm một chậu lan có thể nhớ đến câu chuyện về cái giá của lòng tham vàng.
Nguồn gốc truyện Sự tích hoa Phong Lan
Truyện lấy bối cảnh châu Mỹ thời thực dân châu Âu mới đặt chân lên: Aruaki là cách phiên âm tên người Arawak, một cộng đồng bản địa ở vùng biển Caribe và Nam Mỹ, còn “những kẻ da trắng hám vàng” với “súng khạc ra những mũi tên có lửa” là đoàn thực dân Tây Ban Nha. Tên “Oóckhiđêa” là cách đọc từ orchidea, tên gọi họ Lan trong tiếng La-tinh.
Bài không ghi người kể. Tên kẻ phản bội “Khơramooi Métvét” đọc gần với cụm từ tiếng Nga nghĩa là “con gấu què”, gợi ý bản tiếng Việt được dịch từ một sách tiếng Nga; đây là truyện viết theo lối truyền thuyết, chưa xác định được có phải truyện dân gian thật của người Arawak hay không.
Đọc thêm sự tích các loài hoa: Sự tích hoa hồng xanh, Sự tích hoa Linh Lan, Sự tích hoa Xuyến chi và tuyển tập thơ về hoa lan.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hoa phong lan mọc trên cành cây?
Theo truyện, đó là linh hồn những cô gái Aruaki đã ôm chặt cành cây đến chết để bảo vệ tổ chim đẻ trứng vàng; thầy cúng cầu cho họ hóa thành hoa thơm mãi sinh sôi trên cành.
Ai đã phản bội bộ lạc Aruaki?
Kẻ lạ mặt tên Métvét, người được bộ lạc cứu chữa. Hắn dụ con gái thủ lĩnh kể bí mật, rồi dẫn bọn thực dân da trắng vào rừng tìm tổ chim để đổi lấy một thùng rượu.