Stalk là động từ tiếng Anh có nghĩa gốc là lặng lẽ rình theo, như người đi săn rón rén tiếp cận con mồi. Trên mạng, giới trẻ Việt dùng “stalk” để chỉ việc vào xem kỹ trang cá nhân của ai đó, lướt lại ảnh cũ, bài cũ mà không để lại dấu vết. Có điều, cùng một chữ ấy cũng gọi tên hành vi theo dõi, đeo bám gây sợ hãi cho người khác.
| Nghĩa trên mạng | Âm thầm xem kỹ trang cá nhân, ảnh, bài đăng của một người |
| Nghĩa gốc | Rình theo con mồi; đi bước dài, cứng, ra vẻ giận dữ; theo dõi đeo bám một người |
| Loại từ | Động từ; người làm gọi là stalker |
| Đồng âm | Danh từ stalk: cuống, thân cây (cuống lá, thân ngô) |
| Sắc thái | Nói đùa thì vui; nói nghiêm túc là hành vi xâm phạm, có thể vi phạm pháp luật |
Stalk có nghĩa là gì trong tiếng Anh?
Thật ra tiếng Anh có hai chữ stalk khác gốc, viết giống nhau. Chữ thứ nhất là danh từ, chỉ thân hay cuống cây: a stalk of celery là một cọng cần tây. Chữ thứ hai là động từ, Dictionary.com ghi nhận từ thế kỷ XIII, liên hệ với một từ tiếng Anh cổ mang nghĩa “đi lén”, cùng họ với steal (lấy trộm). Từ đó mới có nghĩa săn đuổi lặng lẽ: con hổ stalks con nai trong bụi rậm.
Động từ này còn hai nét nghĩa ít người Việt biết. Một là đi những bước cứng, dài, như đang giận: she stalked out of the room. Hai là nghĩa nặng nhất, được cả Wiktionary và Dictionary.com ghi: bám theo, theo dõi một người một cách ám ảnh, thường dẫn tới quấy rối. Ở nhiều nước, stalking theo nghĩa này là tội danh.
Wiktionary cũng ghi thêm nghĩa lóng mạng: lướt kỹ mạng xã hội của ai đó, thường là không liên lạc với họ. Người Việt mượn đúng nghĩa nhẹ này và dùng phần nhiều trong chuyện tình cảm, bạn bè.
Stalk là gì trên Fb, Instagram hay TikTok?
Hỏi “stalk là gì trên fb” thì câu trả lời là: vào trang cá nhân Facebook của một người, kéo xuống thật sâu, xem ảnh từ mấy năm trước, đọc bình luận, xem họ kết bạn với ai. Người ta hay “stalk” crush trước khi bắt chuyện, “stalk” người yêu cũ sau khi chia tay, hoặc “stalk” một người nổi tiếng chỉ vì tò mò.
Phần lớn những lần như vậy chỉ dừng ở việc xem những gì người kia đã đăng công khai. Câu đùa quen thuộc nhất là nỗi sợ “lỡ tay thả tim vào ảnh ba năm trước” khiến bị phát hiện. Chuyện tình cảm trên mạng thường đi kèm hai bước: xem trộm trang cá nhân rồi mới tới chuyện thả thính qua Facebook.
Tò mò lướt trang và đeo bám khác nhau ra sao?
| “Stalk” vui trên mạng | Đeo bám gây hại | |
|---|---|---|
| Làm gì | Xem nội dung công khai rồi thôi | Theo dõi liên tục, thu thập thông tin, tìm nơi ở, nơi học |
| Liên lạc | Không, hoặc nhắn tin bình thường | Nhắn dồn dập, lập tài khoản phụ khi bị chặn |
| Người kia cảm thấy | Không biết hoặc thấy vui | Lo sợ, mất cảm giác an toàn |
| Ranh giới | Dừng lại khi được nhắc | Vẫn tiếp tục dù đã bị từ chối |
Ranh giới nằm ở chỗ người bị theo dõi có thấy sợ hay không, và người theo dõi có dừng lại khi được yêu cầu hay không. Đùa “đang stalk idol” là chuyện vui; còn đi tìm địa chỉ nhà, chờ trước cổng trường hay nhắn tin đe dọa một người là hành vi nguy hiểm, không còn là trò đùa. Cũng đừng lấy ảnh, thông tin của người khác đem đi chia sẻ hay chế giễu, kể cả khi họ đăng công khai.
Ở giới Kpop, kiểu đeo bám tới tận nhà riêng, khách sạn của thần tượng có tên gọi riêng, nói rõ ở hành vi của sasaeng fan.
Thấy mình bị theo dõi trên mạng thì làm gì?
- Xem lại quyền riêng tư: để ảnh, bài đăng ở chế độ bạn bè; ẩn trường học, số điện thoại, nơi ở.
- Chặn và báo cáo tài khoản lạ có dấu hiệu theo dõi; Facebook, Instagram, TikTok đều có nút báo cáo quấy rối.
- Không trả lời tin nhắn đe dọa, nhưng chụp màn hình giữ lại làm bằng chứng.
- Kể ngay với bố mẹ, thầy cô hoặc người lớn tin cậy; nếu có dấu hiệu bị bám theo ngoài đời, nhờ người lớn báo công an.
Với học sinh, thói quen đơn giản nhất là đừng gắn vị trí theo thời gian thực và đừng đăng ảnh có biển tên trường, số nhà.
Năm câu ví dụ có chữ stalk
- Nhắn tin với bạn thân: “Tối qua tao stalk trang cậu ấy tới tận ảnh năm lớp 6.”
- Bình luận đùa dưới ảnh: “Cô ơi em stalk cô từ hồi cô còn để tóc ngắn rồi.”
- Lời nhắc trong nhóm lớp: “Đừng stalk rồi chụp màn hình trang người ta đem đi bàn tán nhé.”
- Bản tin tiếng Anh (nghĩa nặng): “The man was arrested for stalking his former colleague.”
- Sách sinh học (danh từ): “Hoa mọc trên một stalk dài, mảnh.”
Muốn nói nhẹ nhàng trong tiếng Việt, có thể dùng “xem trộm trang cá nhân”, “lướt trang”; còn khi nói về hành vi gây hại thì gọi đúng tên là theo dõi, đeo bám, quấy rối. Những nhãn dán khác trên mạng, như nhãn pick me của dân mạng, cũng nên dùng có chừng mực như vậy.
Hỏi đáp về chữ stalk
Stalk là cái gì, stalker là ai?
Stalk là hành động, stalker là người thực hiện. Trong lời đùa, “stalker” chỉ người hay xem trang của mình; trong tin tức, đó là kẻ đeo bám, theo dõi người khác trái ý họ.
Stalk nghĩa là gì khi nói về idol?
Fan nói “stalk idol” thường là theo dõi sát mọi bài đăng, lịch trình công khai của thần tượng. Nếu dừng ở mạng xã hội thì không sao. Bám theo xe, đến nhà riêng của nghệ sĩ là hành vi xâm phạm và bị chính cộng đồng fan lên án.
Facebook có cho biết ai đã stalk mình không?
Facebook không có tính năng cho xem danh sách người đã vào trang cá nhân. Các ứng dụng hoặc đường link quảng cáo “xem ai ghé thăm trang bạn” thường là lừa đảo, có thể đánh cắp tài khoản, nên đừng bấm vào.
Stalk người khác có sai không?
Xem bài đăng công khai thì không sai, nhưng nên giữ chừng mực và không đem thông tin của người khác đi lan truyền. Theo dõi, đeo bám khiến người khác sợ hãi là sai và có thể vi phạm pháp luật.