Sồn sồn là tính từ khẩu ngữ chỉ cách nói năng, làm việc ồn ào, vội vã, có vẻ nóng nảy, như trong câu “chưa chi đã sồn sồn lên”. Ở một số vùng, sồn sồn còn dùng để nói người đã đứng tuổi nhưng chưa già, thường là phụ nữ trung niên. Muốn hiểu sồn sồn nghĩa là gì trong một câu cụ thể, cứ nhìn xem câu ấy đang tả tính nết hay tả tuổi tác.
| Nghĩa thứ nhất | Ồn ào, vội vã, nóng nảy (tả lời nói, hành động) |
| Nghĩa thứ hai | Đã nhiều tuổi nhưng chưa già, cỡ trung niên (phương ngữ, ít dùng hơn) |
| Loại từ | Tính từ, từ láy toàn bộ |
| Sắc thái | Khẩu ngữ; nghĩa thứ nhất hơi chê, nghĩa thứ hai dễ thành trêu chọc |
Sồn sồn: một từ, hai cách hiểu
Tra các từ điển tiếng Việt phổ thông, ta thấy sồn sồn có hai mục nghĩa đứng riêng. Mục đầu, đánh dấu khẩu ngữ, tả người nói năng hay hành động ồn ào, hấp tấp, lộ vẻ nóng nảy. Mục sau, đánh dấu phương ngữ hoặc ít dùng, tả người ở độ tuổi trung niên, đã qua thời son trẻ mà chưa tới tuổi già.
Hai nghĩa này không dính gì tới nhau, nên câu “bà ấy sồn sồn” có thể hiểu theo hai cách. Đặt vào câu thì thường rõ ngay: “giục sồn sồn”, “sồn sồn lên” là chuyện tính nết; “người đàn bà sồn sồn”, “tuổi sồn sồn” là chuyện tuổi tác.
Khi sồn sồn tả tính nết
Đây là nghĩa phổ biến hơn trên cả nước. Âm “sồn sồn” lặp lại nghe như tiếng giục giã liên hồi, rất hợp để tả người chưa nghe hết chuyện đã nhao lên:
- “Mới trễ năm phút mà anh ấy đã gọi điện sồn sồn lên rồi.”
- “Bà nội giục sồn sồn cả nhà ra xe từ lúc trời chưa sáng.”
- “Tính nó sồn sồn, làm gì cũng vội, nên hay sót việc.”
- “Đừng sồn sồn lên thế, để người ta nói hết đã.”
Người hay sồn sồn thường bị khuyên “từ từ mà làm”. Ông bà ta có sẵn một lời răn về chuyện nóng vội hỏng việc rất hợp để đặt cạnh từ này.
Khi sồn sồn chỉ tuổi tác
Nghĩa thứ hai là lối nói của một số địa phương, gặp trong những câu như “mấy chị sồn sồn trong xóm”, “tới tuổi sồn sồn rồi mà vẫn mê nhảy”. Ở đây từ này chỉ một quãng tuổi: đã qua thời trẻ, đang ở tuổi trung niên, chưa phải cụ già.
Bản thân nghĩa này trung tính, nhưng trên mạng nó hay bị ghép vào những câu đùa về ngoại hình hay tính cách phụ nữ trung niên. Dùng để tự trào thì vui (“chị đây sồn sồn rồi, không theo kịp trend”); dùng để gọi người khác, nhất là người lớn tuổi hơn mình, dễ thành vô lễ. Viết văn hay nói chuyện lịch sự, chọn “đứng tuổi”, “trung niên” là an toàn hơn.
Từ gần nghĩa và trái nghĩa với sồn sồn
| Nghĩa | Gần nghĩa | Trái nghĩa |
|---|---|---|
| Ồn ào, vội vã | hấp tấp, nhặng xị, nóng nảy, bộp chộp, rối rít | điềm tĩnh, khoan thai, từ tốn, chậm rãi |
| Đứng tuổi | trung niên, đứng tuổi, có tuổi | trẻ trung, son trẻ, đôi mươi |
“Hấp tấp” nhấn vào sự vội, “nóng nảy” nhấn vào cơn giận, còn sồn sồn gộp cả hai lại và thêm phần ồn ào ra bên ngoài. Vì thế ta nói “giục sồn sồn” rất tự nhiên, nhưng ít ai nói “nghĩ sồn sồn”: sồn sồn phải nghe thấy được.
Sồn sồn là từ láy kiểu gì?
Sồn sồn là từ láy toàn bộ, lặp nguyên một tiếng, giống “ầm ầm”, “rầm rầm”. Kiểu láy này thường gợi âm thanh hoặc trạng thái kéo dài, nên sồn sồn mang sẵn cái ồn và cái dồn dập trong âm của nó.
Viết đúng là “sồn sồn” với phụ âm s; nhiều người gõ nhầm thành “xồn xồn”, xem thêm ở bài sồn sồn hay xồn xồn.
Một mẹo nhỏ để phân biệt nghĩa: nếu sau sồn sồn có chữ “lên” thì gần như chắc chắn đang nói về tính nóng vội, vì tuổi tác không ai “sồn sồn lên” cả.
Gặp chữ sồn sồn trong đời thường
Sồn sồn nghĩa là gì trong câu “làm gì mà sồn sồn lên thế”?
Câu này trách người kia đang nóng vội, ồn ào quá mức cần thiết. Người nói muốn đối phương bình tĩnh lại, nói chậm và rõ hơn.
Phụ nữ sồn sồn là gì?
Là cách nói khẩu ngữ của một số vùng, chỉ phụ nữ đã đứng tuổi nhưng chưa già. Cách gọi này dễ mang ý trêu, nên tránh dùng với người lớn tuổi hoặc trong văn viết.
Tính sồn sồn có phải là tính xấu không?
Nó là điểm nên tiết chế hơn là tính xấu. Người sồn sồn thường nhiệt tình, muốn việc xong nhanh, chỉ là cách thể hiện làm người xung quanh thấy bị giục giã, căng thẳng.
Sồn sồn tiếng Anh nói thế nào?
Không có từ tương đương hoàn toàn. Với nghĩa vội vã, ồn ào có thể dùng fussy hoặc hasty; với nghĩa tuổi tác, dùng middle-aged.