Lá Diêu Bông là bài thơ tình nổi tiếng của Hoàng Cầm, được đưa vào sách Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo tập một (Bài 2). Bài viết tổng hợp tóm lược nội dung, thông tin tác giả, hoàn cảnh ra đời, bố cục, ý nghĩa biểu tượng chiếc lá, những điểm đặc sắc về nội dung, nghệ thuật cùng sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Lá Diêu Bông
Bài thơ còn trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả nên dưới đây chỉ tóm lược diễn biến; em đọc toàn văn trong sách giáo khoa.
Bài thơ mở ra bằng hình ảnh người chị trong chiếc váy Đình Bảng, thẩn thơ đi tìm giữa cánh đồng chiều đầy cuống rạ. Chị buông một lời thách đố nửa đùa nửa thật: “Đứa nào tìm được lá Diêu Bông / Từ nay ta gọi là chồng”.
Cậu bé tin là thật. Hai ngày sau, em mang lá đến, chị chau mày bảo không phải. Mùa đông năm sau, em lại mang đến một chiếc lá; chị chỉ khẽ lắc đầu, mắt nhìn ra phía nắng chiều bên sông. Đến ngày chị lấy chồng, em vẫn mang lá tới, chị chỉ cười. Khi chị đã có ba con, em lại tìm thấy lá, chị lấy tay che mặt, không nhìn.
Khép bài thơ, em cầm chiếc lá đi khắp đầu non cuối bể; ngọn gió quê nhà vẫn vi vút gọi tên diêu bông như một tiếng vọng không dứt.
Thông tin tác giả Hoàng Cầm
Hoàng Cầm (1922 – 2010) tên thật là Bùi Tằng Việt, sinh ở Bắc Giang, quê gốc làng Lạc Thổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh – vùng đất Kinh Bắc của những làn điệu quan họ, tranh Đông Hồ và chùa chiền cổ kính.
Ông đến với văn chương từ rất trẻ, vừa làm thơ vừa viết kịch; kịch thơ Kiều Loan, Hận Nam Quan gây được tiếng vang. Trong kháng chiến chống Pháp, ông tham gia hoạt động văn nghệ trong quân đội và viết bài thơ Bên kia sông Đuống (1948) – bài thơ tiêu biểu bậc nhất viết về quê hương trong những năm kháng chiến. Về sau, ông trải qua nhiều thăng trầm trong đời sống văn chương.
Thơ Hoàng Cầm đậm đà hồn quê Kinh Bắc, kết hợp chất dân gian với nét huyền ảo, mộng mị, giàu nhạc tính. Các tập thơ tiêu biểu: Về Kinh Bắc, Mưa Thuận Thành, 99 tình khúc. Năm 2007, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
Thông tin tác phẩm Lá Diêu Bông
Hoàn cảnh sáng tác Lá Diêu Bông
Theo lời Hoàng Cầm kể lại, bài thơ bắt nguồn từ một kỉ niệm có thật: năm lên tám, ông thầm yêu một người chị hàng xóm hơn mình tám tuổi. Chiếc lá diêu bông là lời đố vui của chị – một thứ lá không hề có trong thực tế. Nhiều năm sau, kỉ niệm ấy trở thành bài thơ. Văn bản trong sách giáo khoa được trích theo tập 99 tình khúc (NXB Văn học). Đến nay, câu hỏi diêu bông là lá gì vẫn được nhiều người tra cứu, dù đáp án nằm ở nghĩa biểu tượng chứ không ở một loài cây.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: thơ tự do, câu thơ dài ngắn khác nhau, mang âm hưởng ca dao, đồng dao.
- Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm kết hợp tự sự (bài thơ có cốt truyện).
- Chủ thể trữ tình: “em” – cậu bé nay đã trưởng thành, nhìn lại mối tình thơ dại.
Bố cục Lá Diêu Bông có mấy phần?
- Phần 1 (hai đoạn đầu): hình ảnh người chị và lời thách đố.
- Phần 2 (bốn đoạn tiếp): bốn lần em tìm thấy lá và phản ứng khác nhau của chị theo thời gian.
- Phần 3 (đoạn cuối): em mang chiếc lá suốt cuộc đời, tiếng gọi diêu bông còn vang vọng.
Ý nghĩa nhan đề và biểu tượng lá diêu bông
Nhan đề lấy tên chiếc lá – hình ảnh trung tâm của bài thơ. Lá diêu bông không có thật, nên nó trở thành biểu tượng cho tình yêu đầu đời đơn phương, trong trẻo mà không thể thành; rộng hơn, cho những ước mơ, khát vọng đẹp con người theo đuổi suốt đời, và cho miền kí ức tuổi thơ gắn với quê hương Kinh Bắc.
Giá trị nội dung
- Kể lại mối tình đầu thơ dại, đơn phương của cậu bé dành cho người chị, với nỗi nhớ thương, thủy chung kéo dài suốt cuộc đời.
- Gợi suy ngẫm về những điều đẹp đẽ không thành hiện thực nhưng vẫn nâng đỡ tâm hồn con người.
- Thể hiện tình yêu tha thiết với quê hương, văn hóa Kinh Bắc.
Giá trị nghệ thuật
- Kết cấu theo mạch thời gian, có cốt truyện như một câu chuyện kể.
- Điệp ngữ em tìm thấy lá lặp lại bốn lần, tạo nhịp điệu và nhấn mạnh sự kiên trì.
- Hình ảnh giàu tính biểu tượng; ngôn ngữ mộc mạc, đậm chất dân gian; giọng thơ hồn nhiên mà ngậm ngùi.
- Kết thúc mở với tiếng gọi diêu bông và dấu chấm lửng, tạo dư âm.
Sơ đồ tư duy Lá Diêu Bông
Sơ đồ tóm lược sáu nội dung chính của bài thơ.
Lời kết
Lá Diêu Bông là bài thơ ngắn mà ám ảnh, nơi một lời đùa của tuổi mới lớn hóa thành nỗi nhớ suốt đời. Nắm chắc mạch thời gian, điệp ngữ, sự đổi thay trong phản ứng của người chị và ý nghĩa biểu tượng của chiếc lá, em sẽ có đủ ý để phân tích, cảm nhận bài thơ.
Xem thêm: