Con chào mào của Mai Văn Phấn là bài thơ đọc kết nối chủ điểm ở Bài 3 (Yêu thương và chia sẻ), sách Ngữ văn 6 Kết nối tri thức tập một. Bài viết tổng hợp những điều em cần nắm khi học và ôn tập: mạch cảm xúc của bài thơ, đôi nét về nhà thơ, xuất xứ, thể thơ, cách chia đoạn, những điểm đặc sắc về nội dung, nghệ thuật cùng sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Con chào mào
Văn bản trong SGK gồm 16 dòng thơ tự do. Bài thơ còn được bảo hộ bản quyền, vì vậy dưới đây chỉ tóm lược mạch cảm xúc kèm vài dòng trích; toàn văn em đọc ở trang 75 SGK.
Ba dòng đầu: chú chim ngoài đời thực. Người viết bắt gặp một chú chào mào có bộ lông “đốm trắng mũ đỏ” đang hót trên ngọn cây rất cao. Dòng thứ ba ghi lại chuỗi tiếng hót của nó bằng những âm tiết mô phỏng, ngắt nhịp bởi dấu chấm lửng.
Năm dòng tiếp: con chim trong ý nghĩ. Mê tiếng hót, “tôi” vội tưởng tượng ra một chiếc lồng để giữ chim lại, vì sợ nó bay mất. Nhưng chiếc lồng vừa hoàn thành thì chim đã cất cánh. “Tôi” cuống quýt đuổi theo, mang theo cả khoảng nắng, làn gió với nhành cây.
Phần còn lại: con chim trong tâm hồn. Khi chim đã bay mất dạng, “tôi” không còn nghĩ tới việc bắt giữ mà hình dung cuộc sống tự do của nó:
Trong vô tăm tích tôi nghĩ
Lát nữa chào mào sẽ mổ những con sâu
Trái cây chín đỏ
Từng giọt nước
Tiếng chim một lần nữa vang lên, và bài thơ khép lại bằng lời khẳng định của “tôi”: chim không cần quay lại nữa, vì tiếng hót đã ở hẳn trong lòng người viết, nghe rõ ràng hơn bao giờ hết.
Thông tin tác giả Mai Văn Phấn
Nhà thơ Mai Văn Phấn chào đời năm 1955, quê ở huyện Kim Sơn (Ninh Bình); ông hiện sống và sáng tác ở thành phố Hải Phòng. Theo các tài liệu giới thiệu tác giả trong chương trình Ngữ văn, ông từng nhập ngũ từ năm 1974 đến năm 1981, sau đó theo học ngành tiếng Nga.
Ông đến với thơ vào khoảng cuối thập niên 1980 và liên tục tìm tòi, đổi mới cách viết, nên thường được nhắc đến như một nhà thơ cách tân của thơ Việt đương đại. Các tập thơ tiêu biểu gồm Giọt nắng (1992), Gọi xanh (1995), Cầu nguyện ban mai (1997), Nghi lễ nhận tên (1999), Vách nước (2003), Bầu trời không mái che (2010), Hoa giấu mặt (2012)… Tập Bầu trời không mái che được trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2010.
Nhiều bài thơ của ông đã được chuyển ngữ sang các thứ tiếng như Anh, Pháp, Thụy Điển, Nhật, Hàn… và in ở nhiều nước. Năm 2017, ông nhận Giải thưởng văn học Cikada, giải thưởng của Thụy Điển dành cho thi sĩ vùng Đông Á.
Bản thân nhà thơ cho biết điều ông tâm đắc nhất là sự hòa nhập giữa con người với thiên nhiên, kiểu thơ ông tạm gọi là thơ sinh thái. Con chào mào là một ví dụ dễ hiểu cho cảm hứng ấy. Em có thể đọc thêm bài Mai Văn Phấn và hành trình thơ vào cõi khác để hiểu rõ hơn con đường thơ của ông.
Thông tin tác phẩm Con chào mào
Xuất xứ bài thơ Con chào mào
Bài thơ thuộc tập Bầu trời không mái che, do NXB Hội Nhà văn ấn hành năm 2010. SGK Ngữ văn 6 Kết nối tri thức chọn bài thơ làm văn bản đọc kết nối chủ điểm, đặt sau hai truyện Cô bé bán diêm và Gió lạnh đầu mùa.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể thơ: tự do, dòng dài dòng ngắn, không gieo vần theo luật cố định.
- Phương thức biểu đạt: chủ yếu bộc lộ cảm xúc, có kết hợp miêu tả (màu lông, tiếng hót, vị trí của con chim).
- Nhân vật trữ tình: “tôi”, người trực tiếp ngắm chim, nảy ra ý muốn giữ chim rồi thay đổi suy nghĩ.
Bố cục Con chào mào có mấy phần?
Theo cách chia phổ biến, bài thơ gồm 3 phần:
- Phần 1 (3 dòng đầu): chú chim ngoài thiên nhiên, với màu sắc và tiếng hót.
- Phần 2 (5 dòng tiếp theo): chú chim trong ý muốn chiếm giữ của “tôi”.
- Phần 3 (8 dòng còn lại): chú chim đã ở trong tâm hồn, khi “tôi” đã hiểu và tôn trọng tự do của chim.
Một số tài liệu chia gọn thành 2 phần: ba dòng đầu (con chim thực) và phần còn lại (con chim trong suy nghĩ, cảm xúc của “tôi”).
Giá trị nội dung
Bài thơ là tiếng nói của tình yêu thiên nhiên và khát khao tự do. Qua sự thay đổi của nhân vật “tôi”, từ muốn nhốt con chim trong chiếc lồng tưởng tượng đến chỗ để nó tự do bay đi, bài thơ gợi ra một cách yêu thiên nhiên đúng đắn: trân trọng, để mọi sinh vật được sống theo cách của chúng, còn con người lưu giữ vẻ đẹp ấy bằng cảm nhận và kí ức.
Giá trị nghệ thuật
- Thể thơ tự do, câu chữ giản dị mà giàu sức gợi.
- Miêu tả ngắn gọn bằng màu sắc và âm thanh: “đốm trắng mũ đỏ”, cây “cao chót vót”.
- Từ tượng thanh mô phỏng tiếng chim, đặt riêng thành một dòng và lặp lại hai lần, vừa tạo nhạc điệu vừa tạo kết cấu đầu cuối tương ứng.
- Hình ảnh mang tính biểu tượng: chiếc lồng vẽ trong ý nghĩ tượng trưng cho mong muốn chiếm hữu cái đẹp; con chim tượng trưng cho thiên nhiên tự do.
- Mạch cảm xúc chuyển biến rõ, có yếu tố tưởng tượng xen với thực tại.
Ý nghĩa nhan đề Con chào mào
Nhan đề gọi thẳng tên nhân vật chính của bài thơ. Con chào mào vừa là một chú chim cụ thể người viết bắt gặp, vừa đại diện cho vẻ đẹp tự nhiên nói chung. Cách đặt tên mộc mạc, gần gũi giúp người đọc nhỏ tuổi dễ hình dung, nhưng càng đọc càng thấy con chim mang nhiều tầng nghĩa: cái đẹp, sự tự do và bài học về cách con người cư xử với muôn loài.
Sơ đồ tư duy Con chào mào
Sơ đồ dưới đây gói gọn sáu ý chính cần nhớ.
Lời kết
Con chào mào là bài thơ ngắn, dễ đọc nhưng chứa một thông điệp đáng suy ngẫm về cách yêu thương thiên nhiên. Nắm chắc xuất xứ, bố cục ba phần, hình ảnh chiếc lồng trong ý nghĩ và tác dụng của dòng thơ mô phỏng tiếng chim sẽ giúp em soạn bài và viết đoạn văn cảm nghĩ dễ dàng hơn.
Xem thêm: