Sát sao là theo dõi, nắm việc một cách kĩ càng và liên tục, ở gần đến mức không để lọt chi tiết nào. Từ này hay đứng sau các động từ như theo dõi, chỉ đạo, kiểm tra, quản lý. Người hỏi “sát sao nghĩa là gì” thường gặp nó trong văn bản hành chính, lời nhận xét của thầy cô hoặc bản tin thời sự.
| Nghĩa ngắn | Kĩ càng, chặt chẽ, bám gần và đều đặn để nắm rõ người hay việc |
| Loại từ | Tính từ, thường làm phụ cho động từ đứng trước: theo dõi sát sao |
| Cấu tạo | Từ “sát” (gần, kĩ) thêm tiếng “sao” để nói khái quát |
| Sắc thái | Trung tính đến khen; hơi trang trọng, hợp văn bản công việc |
Theo dõi sát sao là theo dõi thế nào?
Hình dung một cô giáo chủ nhiệm có học trò vừa ốm dậy. Cô không hỏi han một lần rồi thôi. Mỗi sáng cô nhìn xem em ăn sáng chưa, giờ ra chơi để ý em có mệt không, cuối tuần nhắn cho phụ huynh. Đó là theo dõi sát sao: gần, đều, và biết rõ từng thay đổi nhỏ.
Từ điển giải nghĩa sát sao bằng chính chữ sát, nói theo lối khái quát. Mà chữ sát, ngoài nghĩa gần như chạm vào (kê bàn sát tường), còn có nghĩa thường xuyên tiếp xúc nên hiểu kĩ người, việc; ví dụ quen thuộc là chỉ đạo sát, theo sát phong trào. Nghĩa thứ hai này chính là phần lõi của sát sao. Thêm tiếng “sao” vào, từ nghe tròn hơn và mang ý bao quát: không sát một chỗ mà sát cả quá trình.
Vì thế khi khen ai “làm việc sát sao”, người ta khen hai điều cùng lúc: chịu khó có mặt và nắm chi tiết. Một trưởng nhóm chỉ giao việc rồi đợi báo cáo cuối tháng thì chưa gọi là sát sao được.
Những cụm hay đi với sát sao
Sát sao ít khi đứng một mình. Nó gần như luôn bám theo một động từ chỉ việc trông nom, điều hành:
- Theo dõi sát sao: Bố mẹ theo dõi sát sao việc học của con trong mùa thi.
- Chỉ đạo sát sao: Lãnh đạo xã chỉ đạo sát sao việc gia cố đê trước mùa lũ.
- Kiểm tra sát sao: Bếp trưởng kiểm tra sát sao hạn dùng của từng lô thực phẩm.
- Quản lý sát sao: Cửa hàng quản lý sát sao hàng tồn để không bị thất thoát.
Cũng có lúc sát sao đứng làm vị ngữ: Cô ấy rất sát sao với từng khoản chi của nhóm. Câu này không sai, chỉ hơi mang giọng nói hơn viết. Ai muốn hiểu sâu hơn chuyện người đứng đầu điều hành công việc ra sao có thể đọc thêm bài phân biệt lãnh đạo với quản lý và chỉ đạo.
Còn về cách viết, cả “sát xao” lẫn “xát xao” đều sai; lí do được giải thích trong bài chọn sát sao hay sát xao khi viết.
Gần nghĩa với sát sao, trái nghĩa với sát sao
| Từ | Điểm giống | Chỗ khác |
|---|---|---|
| Chặt chẽ | Không để lỏng, không để lọt | Nói về cách tổ chức, lập luận; sát sao nói về sự bám theo của người |
| Kĩ lưỡng | Làm cẩn thận từng chi tiết | Có thể chỉ làm một lần; sát sao hàm ý đều đặn, liên tục |
| Sâu sát | Gần gũi, hiểu tình hình thực tế | Nhấn vào chuyện xuống tận nơi, gần dân, gần cơ sở |
| Chu đáo | Lo đủ mọi mặt | Thiên về sự quan tâm, ân cần; không nhất thiết là giám sát |
| Lỏng lẻo, qua loa, buông lỏng | Trái nghĩa: theo dõi cho có, để mặc, không nắm được việc | |
Sát sao và sâu sát hay bị dùng thay nhau. Cách tách nhanh: “sâu sát cơ sở” là đến tận nơi để hiểu; “sát sao tiến độ” là bám theo để không chậm. Một cán bộ có thể sâu sát với bà con mà vẫn chưa sát sao giấy tờ, và ngược lại.
Chữ sao trong sát sao có nghĩa không?
Tách riêng ra, tiếng “sao” ở đây không mang nghĩa nào: không phải ngôi sao, cũng không phải chữ “sao” trong câu hỏi. Nó chỉ có mặt để lặp lại phụ âm đầu s của “sát”, tạo thành một cặp đọc liền hơi. Kiểu cấu tạo này rất quen trong tiếng Việt: xinh xắn, nhỏ nhẻ, mờ mịt, mỗi từ một tiếng chính và một tiếng đi kèm theo âm.
Chính vì tiếng thứ hai “rỗng nghĩa” nên nhiều người không có chỗ dựa để nhớ cách viết, rồi viết theo cảm giác thành “xao”. Mẹo nhớ đơn giản: tiếng đi kèm lặp lại âm đầu của tiếng chính, “sát” bắt đầu bằng s thì “sao” cũng vậy.
Chỗ dễ dùng lệch nhất là gắn sát sao cho đồ vật: “chiếc áo may sát sao” nghe rất lạ tai. Áo thì vừa sát, ôm sát; còn sát sao chỉ dành cho cách con người dõi theo một việc, một người.
Sát sao trong lời ăn tiếng nói hằng ngày
Sát sao là tính từ hay động từ?
Sát sao là tính từ. Trong câu nó thường đứng sau động từ để bổ nghĩa (chỉ đạo sát sao), đôi khi làm vị ngữ (anh ấy rất sát sao). Nó không tự mình làm động từ, nên câu “tôi sẽ sát sao dự án” nghe gượng; nói “tôi sẽ theo sát dự án” tự nhiên hơn.
Sát sao tiếng Anh là gì?
Tùy cụm mà dịch. “Theo dõi sát sao” là monitor closely hoặc keep a close eye on; “chỉ đạo sát sao” có thể dịch direct closely hay give close guidance. Chữ close gánh phần lớn nghĩa của “sát”.
Quan tâm sát sao có phải là kiểm soát không?
Không hẳn. Quan tâm sát sao là để ý kĩ để kịp giúp; kiểm soát là muốn mọi việc theo ý mình. Ranh giới nằm ở chỗ người kia còn được tự quyết hay không. Bố mẹ hỏi han lịch học là sát sao; đọc trộm tin nhắn của con thì đã sang chuyện khác.
Đặt câu với từ sát sao thế nào cho tự nhiên?
Ghép nó với một động từ trông nom và một đối tượng cụ thể: Huấn luyện viên theo dõi sát sao nhịp tim của vận động viên trong buổi tập. Có đối tượng rõ ràng, câu sẽ không bị chung chung.