Queerbaiting là cách làm truyền thông, quảng bá dùng những gợi ý về tình cảm đồng giới hay nhân vật LGBTQ+ để kéo người xem, nhưng tác phẩm không bao giờ thể hiện điều đó một cách rõ ràng. Hỏi queerbaiting nghĩa là gì thì có thể hình dung như “thả mồi” bằng chuyện đồng giới. Trong giới fan, queerbaiting trong phim, truyện hay nhóm nhạc thường bị nhắc tới khi khán giả thấy mình bị dắt mũi.
| Nghĩa ngắn | Nhá hàng chuyện đồng giới để câu khách mà không thể hiện thật |
| Gốc từ | Tiếng Anh: queer (người LGBTQ+) + bait (mồi câu) |
| Loại từ | Danh từ; tiếng Anh còn dùng như động từ queerbait |
| Sắc thái | Phê phán, thường dùng khi chê một tác phẩm hoặc chiến dịch quảng bá |
Queerbaiting ghép từ những chữ nào?
Chữ queer trong tiếng Anh từng là lời miệt thị người đồng tính. Về sau chính cộng đồng LGBTQ+ nhận lại chữ này, dùng nó như một cách gọi chung cho những ai không thuộc khuôn dị tính hay khuôn giới tính nam – nữ quen thuộc. Chữ bait thì đơn giản hơn: miếng mồi móc vào lưỡi câu.
Ghép lại, queerbaiting là “câu bằng mồi queer”. Nhà sản xuất cho hai nhân vật cùng giới nhìn nhau thật lâu, tung đoạn hậu trường mờ ám, đặt câu thoại nước đôi trong trailer. Khán giả LGBTQ+ và những người ủng hộ thấy mình sắp được kể chuyện, nên xem, bàn, chia sẻ. Đến lúc phim chiếu xong, mọi thứ lại được khép bằng một câu “chỉ là bạn thân thôi”, hoặc một cái kết đưa hai người về hai mối tình khác giới.
Điểm cốt lõi nằm ở chỗ có gợi mà không có thật, và cái gợi ấy phục vụ việc bán hàng. Tác phẩm giữ được khán giả LGBTQ+ mà vẫn không mất lòng nhóm người xem khó chịu với chuyện đồng giới, hay vướng kiểm duyệt.
Từ diễn đàn fan ra khắp mạng xã hội
Theo các tài liệu tổng hợp về văn hóa đại chúng, từ queerbaiting phổ biến trong cộng đồng fan trên mạng vào khoảng đầu thập niên 2010. Người hâm mộ phim truyền hình phương Tây khi ấy dùng nó để gọi tên một cảm giác quen thuộc: series liên tục “nhá hàng” một cặp đồng giới để giữ lượt xem, rồi phủ nhận khi được hỏi thẳng. Từ đó, chữ này lan sang bàn chuyện phim ảnh, âm nhạc, quảng cáo và cả cách một số người nổi tiếng xây hình ảnh.
Ở Việt Nam, giới trẻ biết đến queerbaiting chủ yếu qua các cộng đồng mê truyện và phim đam mỹ, Boys’ Love, cộng đồng K-pop và các bài viết bình luận văn hóa. Người Việt ít khi dịch chữ này; nếu cần, có thể diễn đạt là “câu khách bằng chủ đề đồng giới”.
Queerbaiting khác gì queer coding và thả hint?
Ba khái niệm này hay bị trộn vào nhau, vì đều xoay quanh chuyện “không nói thẳng”.
| Queerbaiting | Queer coding | Thả hint, fan service | |
|---|---|---|---|
| Là gì | Nhá chuyện đồng giới để kéo khán giả rồi không thực hiện | Gán cho nhân vật những nét ngầm hiểu là queer, không gọi tên | Những cử chỉ, chi tiết nhỏ chiều lòng fan |
| Động cơ hay bị nói tới | Lợi nhuận, lượt xem | Thời kỳ kiểm duyệt gắt, không được nói thẳng | Giữ chân người hâm mộ |
| Sắc thái | Chê trách | Trung tính, dùng khi phân tích tác phẩm | Trung tính đến hơi tiêu cực |
Không phải cú thả hint giữa hai nhân vật nào cũng là queerbaiting. Fan có quyền đẩy thuyền một cặp đôi mà mình thích dù tác phẩm không hứa hẹn gì; lời chê queerbaiting chỉ đứng vững khi phía làm phim, làm nhạc cố tình dùng sự mập mờ ấy làm chiêu quảng bá. Chính vì khó chứng minh “cố tình”, nhiều cuộc cãi nhau trên mạng về chữ này không đi đến hồi kết.
Vì sao nhiều khán giả LGBTQ+ thấy bị tổn thương?
Với người trong cộng đồng, được nhìn thấy câu chuyện giống mình trên màn ảnh là chuyện lớn. Queerbaiting cho họ hy vọng rồi lấy lại, giống một lời hứa chỉ để bán vé. Có người còn cho rằng cách làm này giữ cho tình cảm đồng giới mãi ở dạng “ẩn ý”, như thể đó là điều phải giấu.
Ở đây có nét gần với chiêu clickbait câu tương tác: hứa một điều để có lượt nhấp, lượt xem, còn nội dung thật thì khác. Khác biệt là mồi câu ở đây chạm vào bản sắc của một nhóm người, nên phản ứng thường mạnh hơn.
Đặt chữ queerbaiting vào câu
- Bình luận phim: “Trailer cho hai nam chính ôm nhau ba lần mà phim không có lấy một cảnh, đúng là queerbaiting.”
- Nhắn tin với bạn: “Đừng hy vọng quá, team mình bị queerbait mấy mùa rồi.”
- Bài review sách: “Tác giả xây tình bạn của hai cô gái rất đẹp và không hề nhá hàng gì thêm, nên không thể gọi là queerbaiting.”
- Thảo luận trong lớp truyền thông: “Nhóm em chọn đề tài queerbaiting trong quảng cáo, so với cách các thương hiệu làm chiến dịch tháng Tự hào.”
- Caption phản biện: “Hai thành viên thân nhau thì cứ để họ thân, gọi gì cũng là queerbaiting thì oan cho người ta.”
Câu cuối cho thấy một lưu ý dễ quên: queerbaiting là lời chê nhắm vào cách làm sản phẩm, không phải nhãn để dán lên đời tư hay xu hướng tính dục của một người cụ thể.
Mồi câu, cú nhá hàng và những chỗ dễ nói oan
Queerbaiting nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Chưa có từ dịch thống nhất. Cách hiểu sát nhất là “dùng chủ đề đồng giới làm mồi câu khách” hoặc “nhá hàng LGBTQ+ để thu hút người xem”. Trong bài viết tiếng Việt, người ta thường giữ nguyên chữ tiếng Anh rồi giải thích kèm.
Queerbaiting trong phim là như thế nào?
Thường là hai nhân vật cùng giới được dàn dựng như sắp thành một cặp: ánh mắt, câu thoại hai nghĩa, cảnh quảng bá đầy ẩn ý. Nhưng phim không bao giờ xác nhận, hoặc đến cuối thì gạt mạch truyện ấy đi. Nếu phim kể rõ một chuyện tình đồng giới thì không còn là queerbaiting.
Người thật có thể bị gọi là queerbaiting không?
Có, từ này đôi khi được dùng cho nghệ sĩ cố ý tạo hình ảnh mập mờ về giới tính để gây chú ý. Tuy vậy, đây là điểm dễ gây tổn thương: không ai buộc phải công khai xu hướng tính dục, nên trước khi gán chữ này cho một người, nên nghĩ tới chuyện mình có thể đang suy diễn đời tư của họ.
Queerbaiting có phải là kỳ thị không?
Không hẳn là kỳ thị trực tiếp, nhưng nhiều người cho rằng nó gián tiếp có hại vì xem câu chuyện LGBTQ+ như món hàng để nhử chứ không phải một phần bình thường của đời sống. Đó là lý do chữ này luôn mang sắc thái phê phán.