Soạn bài Phong cách Hồ Chí Minh (Lê Anh Trà) – Ngữ văn 9 chương trình cũ

Vốn tri thức văn hóa nhân loại của Chủ tịch Hồ Chí Minh sâu rộng như thế nào? Vì sao Người lại có được vốn tri thức sâu rộng như vậy?

Trả lời:

a. Mức độ sâu rộng: Bác hiểu biết văn hóa của nhiều dân tộc, nhiều miền đất, từ phương Đông tới phương Tây; tác giả nhận xét hiếm có vị lãnh tụ nào rành rẽ về các dân tộc, các nền văn hóa đến thế. Hiểu biết ấy không dừng ở bề mặt mà đạt tới mức khá uyên thâm về văn hóa, nghệ thuật.

b. Vì sao Bác có được vốn tri thức ấy:

• Đi nhiều, sống nhiều nơi: trên những con tàu vượt đại dương, Bác ghé nhiều hải cảng, đặt chân lên đất châu Á, châu Phi và châu Mĩ, có thời gian dài ở Pháp, ở Anh.
• Nắm vững phương tiện giao tiếp: Bác nói và viết thạo nhiều ngoại ngữ như Pháp, Anh, Hoa, Nga.
• Học trong lao động: Bác làm nhiều nghề để sống và hoạt động, nhờ đó hiểu đời sống của người lao động ở nhiều nước.
• Ham học hỏi, có chọn lọc: ở nơi nào Bác cũng chịu khó học hỏi về nghệ thuật, phong tục; Người giữ lại điều tốt đẹp và lên tiếng phê phán những mặt trái của xã hội tư bản.

Điều quan trọng nhất là mọi ảnh hưởng quốc tế ấy được nhào nặn trên nền móng bản sắc Việt vững vàng, để tạo nên một nhân cách “rất Việt Nam, rất phương Đông, nhưng cũng đồng thời rất mới, rất hiện đại”.

Lối sống rất bình dị, rất Việt Nam, rất phương Đông của Bác Hồ được biểu hiện như thế nào?

Trả lời: Văn bản nêu những biểu hiện cụ thể trong sinh hoạt hằng ngày:

• Nơi ở, nơi làm việc: dù đứng đầu Nhà nước, Bác vẫn chọn “chiếc nhà sàn nhỏ bằng gỗ bên cạnh chiếc ao” làm nơi ở; nhà chỉ vài gian dùng để tiếp khách, hội họp, làm việc và nghỉ ngơi, đồ dùng giản đơn.
• Trang phục: áo bà ba màu nâu, áo trấn thủ, đôi dép cao su cắt từ lốp xe giống của bộ đội.
• Ăn uống: đạm bạc, toàn món quê của người Việt: cá kho, rau luộc, dưa cà, bát cháo trắng.
• Tư trang: ít ỏi, chỉ một chiếc va li nhỏ với vài bộ quần áo và mấy kỉ vật.

Đó là nếp sống của người lao động Việt Nam bình thường, gắn với làng quê, với truyền thống phương Đông chuộng sự giản dị, tiết chế.

Vì sao có thể nói lối sống của Bác là sự kết hợp giữa giản dị và thanh cao?

Trả lời:

• Giản dị vì nơi ở, cách ăn mặc, bữa ăn, đồ dùng của Bác đều bình thường như của mọi người dân, không có gì cầu kì, xa hoa, dù Người ở cương vị cao nhất.
• Thanh cao vì sự giản dị ấy không phải do thiếu thốn hay để làm ra vẻ khác người. Tác giả khẳng định Bác sống như vậy không phải để tự tôn mình thành thánh nhân hay tỏ ra khác người, mà đó là “lối sống thanh cao, một cách di dưỡng tinh thần”, một quan niệm về cái đẹp trong đời sống. Bác tự nguyện chọn lối sống ấy và tìm thấy niềm vui, sự thanh thản trong đó.
• Tác giả liên hệ với những bậc hiền nhân như Nguyễn Trãi khi về Côn Sơn, Nguyễn Bỉnh Khiêm vui thú điền viên:
  

  Thu ăn măng trúc, đông ăn giá
  Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao…

  Sự so sánh cho thấy cái giản dị của Bác có chiều sâu văn hóa, nối tiếp truyền thống thanh cao của người hiền xưa.

Nêu cảm nhận của em về những nét đẹp trong phong cách Hồ Chí Minh.

Trả lời: (gợi ý) Đọc văn bản, em cảm nhận được ba nét đẹp nổi bật. Thứ nhất là sự hòa quyện giữa dân tộc và nhân loại: Bác tiếp nhận tinh hoa của nhiều nền văn hóa nhưng không hề đánh mất cốt cách người Việt. Thứ hai là sự hòa quyện giữa vĩ đại và bình dị: một vị lãnh tụ có tầm vóc thế giới lại sống như một người dân thường, gần gũi, khiêm nhường. Thứ ba là sự thống nhất của hai phẩm chất giản dị, thanh cao: lối sống đạm bạc của Bác xuất phát từ một quan niệm sống đẹp, đem lại sự thanh thản cho tâm hồn. Những nét đẹp ấy khiến em thêm kính yêu Bác và hiểu rằng muốn hội nhập với thế giới, mỗi người cần vừa học hỏi rộng rãi vừa giữ vững bản sắc của dân tộc mình.

Tìm đọc và kể lại một số câu chuyện về lối sống giản dị mà cao đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trả lời: (gợi ý) Em có thể tìm trong các tập hồi kí của những người từng phục vụ Bác, rồi kể lại bằng lời của mình. Một vài câu chuyện quen thuộc:

• Đôi dép cao su: Bác dùng một đôi dép cắt từ lốp ô tô suốt nhiều năm, đi từ chiến khu Việt Bắc về Hà Nội, cả khi tiếp khách quốc tế. Dép hỏng quai, Bác nhờ sửa lại chứ không muốn thay đôi mới.
• Bữa cơm của Bác: bữa ăn thường chỉ có vài món đơn sơ; ăn xong, Bác xếp gọn thức ăn còn lại để người phục vụ dễ dọn, không để phí phạm.
• Chiếc quạt lá cọ: những ngày hè nóng, Bác dùng quạt lá cọ mộc mạc thay vì những vật dụng đắt tiền.

Khi kể, em nên nêu rõ hoàn cảnh, diễn biến và điều mình rút ra từ câu chuyện.