Phân tích nhân vật Giang (Bảo Ninh) – Dàn ý + 5 bài văn mẫu hay nhất

Trong truyện ngắn Giang, Bảo Ninh không miêu tả nhiều về dung nhan cô gái; người đọc thậm chí không biết cô cao thấp, xinh đẹp ra sao. Vậy mà Giang vẫn hiện lên thật rõ, bởi nhà văn để cô sống bằng hành động và tấm lòng.

Giang là nữ sinh Hà Nội, học trò trường Trung Vương, vừa vào trường Tổng hợp. Mẹ cô mất năm trước, anh trai vừa đi B, Tết năm ấy cô lên thị trấn nhỏ ở cùng bố. Chính trong hoàn cảnh nhiều thiếu vắng ấy, cô gặp anh lính trẻ ở giếng nước.

Nét đẹp đầu tiên của Giang là sự ân cần, hồn nhiên. Thấy người lính lạ lấm bùn, cô không chỉ cho mượn gầu mà còn cúi xuống dội nước, cọ bùn ở chân, cọ sạch cả đôi dép cho anh. Cô làm điều đó tự nhiên như chăm sóc người nhà, khiến anh xúc động đến lặng người.

Giang còn là cô gái nhanh trí, tinh nghịch. Khi bố về, thấy người lạ trong nhà, cô lập tức giới thiệu anh là “Hùng”, bạn học lớp 10. Rồi cô nũng nịu xin bố xe đạp để đưa anh về đơn vị cho kịp giờ. Lời nói dối vô hại ấy xuất phát từ lòng tốt và sự tin cậy.

Qua lời người cha ở chiến trường, ta biết Giang còn là người chung tình: cô nhắc “Hùng” mãi, buồn vì không gặp lại, gửi ảnh cho anh. Nhưng người cha hi sinh, và cô ở lại một mình.

Nhân vật Giang là hình ảnh đẹp của tuổi trẻ Hà Nội thời chiến: trong sáng, nhân hậu, giàu tình cảm. Qua cô, Bảo Ninh vừa ca ngợi tình người vừa gợi nỗi xót xa trước những mất mát chiến tranh gây ra.

Có những nhân vật văn học ở lại với người đọc nhờ số phận éo le hay hành động phi thường. Giang, cô gái trong truyện ngắn cùng tên của Bảo Ninh, lại ở lại nhờ những điều rất nhỏ: một gầu nước, một mâm cơm, một chuyến xe đạp. Chỉ trong một buổi chiều tối giáp Tết, cô đã trở thành kí ức không phai của người lính trẻ suốt hơn ba mươi năm.

Trước hết, cần hiểu hoàn cảnh của Giang. Cô là học trò trường Trung Vương vừa tốt nghiệp, nay là sinh viên trường Tổng hợp, nhà ở ngõ Chợ, phố Khâm Thiên. Gia đình cô chịu nhiều mất mát: mẹ mất năm ngoái, anh trai vừa đi B tháng trước. Bố cô là sĩ quan quân đội, bận việc đơn vị, phải mượn một túp nhà ở thị trấn Lương Sơn để đón con gái lên ăn Tết. Một cô gái Hà Nội giữa thị trấn vắng vẻ, trong căn nhà “mái gianh vách đất” gần như không có đồ đạc – hoàn cảnh ấy vừa gợi sự thiếu thốn thời chiến, vừa gợi nỗi cô đơn. Hiểu điều này, ta mới hiểu vì sao cô đón người lính lạ bằng tất cả sự nhiệt thành.

Nét tính cách đầu tiên và nổi bật nhất của Giang là sự ân cần, chu đáo. Người lính trẻ gọi tên cô nhờ đọc được dòng chữ trong vành nón; cô ngập ngừng một chút rồi chào hỏi, đưa gầu. Thấy anh lấm bùn, cô xối nước cho anh rửa tay, rồi cúi xuống, một tay nghiêng gầu, một tay cọ bùn ở bàn chân, bắp chân anh. Cô cọ kĩ cả đôi dép đúc. Người kể gọi đó là “cái ân tình hồn nhiên và bất ngờ ấy”. Hai chữ “hồn nhiên” rất đúng: Giang không nghĩ đến chuyện nam nữ, không nghĩ đến chuyện quen hay lạ; cô chỉ thấy một anh bộ đội đang cần giúp đỡ. Hành động ấy chứa đựng tình cảm của cả hậu phương dành cho người lính.

Giang cũng là cô gái cởi mở, tinh nghịch và hiếu khách. Khi bị gọi đúng tên, cô ngạc nhiên rồi trêu anh “tọa độ”, đoán mò như các anh bộ đội vẫn làm. Cô hỏi anh đóng quân ở đâu, rồi chủ động mời anh vào nhà nghỉ chân. Ở nhà, thấy anh định ăn bánh bít cốt với chè tươi, cô vội kêu lên: “Ôi em quên. Có cơm mà, để em dọn mời anh.” Cô lúi húi xâu lại quai dép cho anh, rồi xuống bếp hâm cơm canh để anh ăn cho nóng. Sự chu đáo ấy giản dị mà ấm lòng, nhất là với một người lính đang đói và rét.

Nét đáng yêu tiếp theo là sự nhanh trí. Khi bố bất ngờ về và nghiêm giọng tra hỏi, anh lính trẻ lúng túng, còn Giang bình tĩnh giới thiệu: “Bố ơi, đây là Hùng, bạn học lớp 10 với con.” Chỉ một câu, cô đã gỡ rối cho cả ba người: anh lính khỏi khó xử, người cha yên lòng, còn cô thì giữ được vị khách. Rồi cô nũng nịu xin bố cho giữ bạn lại, xin cả chiếc xe đạp để đưa bạn về. Người cha phải cười: “Con gái con lứa thế đấy. Chiều bạn hơn bố.” Qua câu nói ấy, ta thấy Giang là cô con gái được cha thương, và cũng thấy cô sẵn sàng nhận phần vất vả – đạp xe một mình về giữa đêm – để người lính kịp giờ điểm danh.

Trên quãng đường đồi tối, Giang hiện lên thêm một vẻ khác: tin cậy và chân thành. Cô ngồi sau xe, kể chuyện học hành, chuyện nhà, mời anh Tết ra chơi, hứa sẽ “nói khó” để bố vào đơn vị đón anh. Những dự định ấy vừa hồn nhiên vừa cho thấy cô quý anh thật lòng. Nhưng lúc chia tay, cô hỏi đùa có nên trốn vào đây ăn Tết với anh không, và “không hiểu sao lại thở dài”. Tiếng thở dài ấy hé lộ nỗi buồn sâu kín của cô gái mất mẹ, xa anh, sắp đón một cái Tết buồn; có lẽ còn là linh cảm về sự chia xa.

Phần cuối truyện, Giang không xuất hiện trực tiếp mà hiện lên qua lời người cha. Ông kể Giang “cứ nhắc cậu mãi”, buồn vì không gặp lại anh trước khi đơn vị lên đường, và có gửi ảnh cho anh. Điểm nhìn của người cha cho thấy tình cảm của Giang là thật, bền bỉ, không chỉ là phút xúc động thoáng qua. Nhưng rồi người cha hi sinh, và Giang “ở lại ngoài đó có một mình”. Số phận cô gái gợi bao xót xa: mất mẹ, mất cha, anh trai ở chiến trường, người lính mà cô nhớ thương thì mang một cái tên không có thật.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Bảo Ninh rất đáng chú ý. Nhà văn gần như không tả ngoại hình Giang; cô hiện lên qua hành động, lời nói và những chi tiết nhỏ. Nhân vật được nhìn từ nhiều điểm nhìn: người lính trẻ ngày ấy, người lính già hôm nay, và người cha. Nhờ vậy, Giang vừa gần gũi vừa có phần bí ẩn, vừa tươi tắn vừa buồn.

Giang là một trong những hình tượng cô gái Hà Nội đẹp trong văn học viết về chiến tranh. Cô không cầm súng, không làm việc phi thường, nhưng tấm lòng của cô đã sưởi ấm một người lính trước khi ra trận. Qua nhân vật này, Bảo Ninh nhắc chúng ta rằng lòng tốt giản dị có sức sống lâu bền, và chiến tranh đã lấy đi của những người như Giang biết bao điều.

Một nhân vật văn học thường hiện lên đầy đặn hơn khi được nhìn từ nhiều phía. Trong truyện ngắn Giang, Bảo Ninh để cô gái Hà Nội hiện ra qua ba điểm nhìn: của anh tân binh ở giếng nước, của anh trong căn nhà có mặt người cha, và của chính người cha nơi chiến trường. Mỗi điểm nhìn soi thêm một nét tính cách của cô.

Ở giếng nước công cộng, Giang hiện ra qua đôi mắt anh lính mười bảy tuổi. Ban đầu chỉ là “một cái dáng con gái” mờ trong mưa bụi, rồi một cái tên đọc lén trong vành nón. Nhưng rất nhanh, anh bị chinh phục bởi sự ân cần của cô: cô dội nước, cọ bùn, cọ kĩ cả đôi dép cho anh. Với điểm nhìn này, Giang là hiện thân của sự dịu dàng, chu đáo, hồn nhiên. Anh lính thấy mình được chăm sóc như người thân, và sững sờ vì điều đó.

Trong căn nhà trọ, điểm nhìn vẫn là của “tôi”, nhưng Giang được đặt trong quan hệ ba người, có thêm người cha. Lúc này, cô bộc lộ sự nhanh trí và tinh nghịch: giới thiệu anh là Hùng, bạn học lớp 10; xin bố cho giữ bạn lại; xin cả chiếc xe đạp để đưa bạn về. Người cha chiều con, còn anh lính thì “hãi quá” trước sự bạo dạn của cô. Qua cảnh này, Giang không chỉ tốt bụng mà còn là cô con gái được yêu thương, biết cách thuyết phục bố, biết lo cho người khác.

Ở chiến trường, Giang không có mặt. Cô hiện lên qua lời người cha – giờ là tham mưu trưởng sư đoàn. Ông kể Giang nhắc anh mãi, buồn vì không gặp lại, đã gửi ảnh cho anh. Đây là điểm nhìn của người thân yêu nhất của cô, nên ta tin đó là tình cảm thật. Giang hiện ra là người chung tình, sâu sắc, giàu nhớ thương. Nhưng cũng qua lời ông, ta biết cô “ở lại ngoài đó có một mình” – một hình ảnh cô đơn đến xót xa, càng xót xa hơn khi người cha hi sinh ngay sau đó.

Ba điểm nhìn bổ sung cho nhau, giúp Giang trở nên sống động, nhiều chiều: hồn nhiên mà sâu sắc, tinh nghịch mà chu đáo, vui tươi mà cô đơn. Đáng chú ý, người kể chuyện không bao giờ biết trực tiếp Giang nghĩ gì. Mọi điều về cô đều qua quan sát hoặc qua lời người khác. Chính khoảng trống ấy khiến Giang thành một hình bóng vừa gần vừa xa, và khiến nỗi nhớ của người lính kéo dài hơn ba chục năm.

Cách xây dựng nhân vật qua nhiều điểm nhìn là một thành công của Bảo Ninh. Nó giúp em hiểu rằng để phân tích một nhân vật, cần đặt nhân vật vào từng hoàn cảnh giao tiếp và tự hỏi: ai đang nhìn, và người đó thấy gì.

Văn học viết về kháng chiến chống Mỹ có nhiều hình ảnh cô gái đẹp: những cô thanh niên xung phong trên cao điểm, những cô gái giao liên, những người vợ, người mẹ hậu phương. Giang trong truyện ngắn của Bảo Ninh mang một vẻ đẹp khác: vẻ đẹp của cô nữ sinh Hà Nội mới lớn, trong trẻo và đầy tình người.

Giang là con gái Hà Nội từ dòng chữ đầu tiên người đọc biết về cô: “Phạm Nhật Giang 10 B3” viết bằng mực tím trong vành nón. Mực tím, chiếc nón, lớp học – những chi tiết gợi cả một thời học trò. Cô là “trò Trung Vương”, nhà ở ngõ Chợ phố Khâm Thiên, những địa danh gắn với Hà Nội. Nhưng cô gái phố thị ấy không kiểu cách: cô gánh nước ở giếng công cộng, ở trong túp nhà mái gianh, dọn cơm mời khách, đạp xe đường đồi trong đêm. Sự thanh lịch của cô không nằm ở vẻ ngoài mà ở cách đối xử với người khác.

Vẻ đẹp nổi bật nhất ở Giang là lòng nhân hậu. Cô chăm sóc một người lính lạ như chăm sóc người thân: dội nước, cọ bùn, xâu lại quai dép, hâm cơm cho ấm bụng. Trong những năm chiến tranh, khi anh trai cô vừa lên đường vào chiến trường, có lẽ cô nhìn anh lính trẻ bằng ánh mắt của một người em gái, và dồn vào đó cả tình thương dành cho những người đang ra trận. Đó là tình cảm của hậu phương với tiền tuyến, được thể hiện một cách tự nhiên nhất.

Giang còn đẹp ở sự hồn nhiên, tinh nghịch và bản lĩnh. Cô dám mời một người lính lạ vào nhà, dám nhận anh là bạn học trước mặt bố, dám xin xe đạp để đưa anh về. Những việc làm ấy xuất phát từ lòng tốt và sự tin người, không phải từ sự dễ dãi. Người cha hiểu điều đó, nên ông cười mà chiều con. Trong hoàn cảnh chiến tranh, niềm tin giữa con người với nhau là một điều quý giá, và Giang giữ được niềm tin trong trẻo ấy.

Nhưng vẻ đẹp của Giang cũng nhuốm màu buồn. Cô mất mẹ, xa anh, bố bận việc quân; Tết của cô là Tết ở một thị trấn “buồn ơi là buồn”. Tiếng thở dài lúc chia tay, nỗi nhớ “Hùng” mãi không nguôi, tấm ảnh gửi mà không đến tay người nhận – tất cả làm hình ảnh cô thêm xót xa. Khi người cha hi sinh, cô gái Hà Nội ấy ở lại một mình. Bảo Ninh không kể tiếp số phận của Giang, nhưng khoảng lặng ấy đủ khiến người đọc thương cô.

Qua nhân vật Giang, Bảo Ninh ghi lại một vẻ đẹp rất Hà Nội và rất thời chiến: dịu dàng mà can đảm, hồn nhiên mà sâu sắc. Cô gái ấy nhắc thế hệ hôm nay rằng tuổi trẻ nào cũng có thể đẹp bằng lòng tốt, và rằng hòa bình hôm nay được làm nên từ cả những hi sinh lặng lẽ của những người như cô.

Trong truyện ngắn Giang, cô gái nhận anh bộ đội mới gặp lần đầu là bạn học, “phịa” ra cái tên Hùng để giới thiệu với bố, rồi mượn xe đạp của bố để đưa anh về đơn vị. SGK Ngữ văn 10 nêu ra hai luồng ý kiến: có người cho rằng cách xử sự ấy phù hợp với hoàn cảnh, có người không đồng tình. Theo em, Giang đã xử sự phù hợp, và hành động của cô càng làm nổi bật vẻ đẹp nhân vật.

Trước hết, cần đặt hành động của Giang vào hoàn cảnh cụ thể. Người lính trẻ vào nhà cô vì được mời, đang nằm nghỉ trong lúc chờ cơm thì bố cô – một trung tá – bước vào. Nếu Giang nói thật rằng đây là người lạ vừa gặp ở giếng, người cha có thể nổi giận, người lính trẻ sẽ vô cùng khó xử, thậm chí bị nghi ngờ. Lời giới thiệu “bạn học lớp 10” là cách nhanh nhất để giữ thể diện cho khách và sự yên lòng cho cha. Đó là lời nói dối thiện ý, không làm hại ai.

Thứ hai, việc mượn xe để đưa anh về xuất phát từ sự quan tâm thực tế. Trời tối, đường đồi vắng, anh phải có mặt trước giờ điểm danh. Nếu đi bộ, anh có thể chậm giờ và bị kỉ luật. Chính người cha cũng nhận ra điều này: ông để xe lại vì sợ “cuốc bộ” thì Hùng chậm giờ. Giang đã nghĩ cho người lính trước khi nghĩ cho mình, dù cô sẽ phải đạp xe một mình về giữa đêm lạnh.

Thứ ba, hành động của Giang phù hợp với tình cảm thời chiến. Khi ấy, bộ đội được nhân dân coi như con em trong nhà. Anh trai Giang vừa ra trận; người lính trước mặt cũng sắp ra trận. Tấm lòng của cô là tấm lòng của hậu phương.

Tất nhiên, có người băn khoăn: một cô gái mời người lạ vào nhà, nói dối cha, như vậy có nên? Em cho rằng băn khoăn này đáng lưu ý khi áp vào cuộc sống hôm nay, khi ta cần cẩn trọng với người lạ và trung thực với cha mẹ. Nhưng trong truyện, mọi điều Giang làm đều minh bạch về thiện ý, và người cha – người có quyền phán xét nhất – đã đồng tình. Vì vậy, không nên dùng chuẩn mực của hoàn cảnh này để phán xét hoàn cảnh khác một cách máy móc.

Cách xử sự của Giang cho thấy cô là người tốt bụng, nhanh trí và dũng cảm. Nó cũng khiến câu chuyện có thêm chiều sâu: cái tên Hùng ra đời từ lòng tốt ấy lại trở thành nỗi day dứt, vì người lính không bao giờ kịp cải chính. Một hành động nhỏ, phù hợp với lúc ấy, lại mang dư âm suốt ba mươi năm – đó cũng là cách Bảo Ninh nói về sự mong manh của mọi thứ trong chiến tranh.

Giang trong truyện ngắn cùng tên của Bảo Ninh là một cô gái Hà Nội để lại trong em nhiều thương mến. Cô không có hành động phi thường, chỉ có những việc làm giản dị: múc nước, cúi xuống cọ bùn cho người lính lạ, cọ sạch cả đôi dép, dọn cơm mời anh ăn, rồi nhanh trí nhận anh là “Hùng”, bạn học cũ, để anh khỏi khó xử trước người cha nghiêm khắc. Cô còn xin bố chiếc xe đạp để đưa anh về đơn vị cho kịp giờ điểm danh. Mỗi việc làm đều toát lên sự ân cần, hồn nhiên và tấm lòng quý trọng người lính của hậu phương. Nhưng phía sau nụ cười ấy là một hoàn cảnh buồn: mẹ mất, anh trai ra trận, và rồi người cha cũng hi sinh, để lại cô một mình. Tiếng thở dài lúc chia tay và nỗi nhớ “Hùng” mãi không nguôi khiến em thấy Giang vừa đáng yêu vừa đáng thương. Qua nhân vật này, em hiểu lòng tốt dù nhỏ bé cũng có thể theo người khác suốt đời, và chiến tranh đã lấy đi của tuổi trẻ biết bao điều tốt đẹp.

Kết luận

Khi phân tích nhân vật Giang, em nên đi theo ba hoàn cảnh (giếng nước – ở nhà – qua lời người cha nơi chiến trường), chỉ ra nét tính cách qua hành động, lời nói, và đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật qua nhiều điểm nhìn. Đừng quên liên hệ hoàn cảnh gia đình và số phận của Giang để thấy rõ vẻ đẹp lẫn nỗi thiệt thòi của cô gái thời chiến.

Xem thêm:

• Những tác phẩm tiêu biểu của nhà văn Bảo Ninh
• Nỗi buồn chiến tranh (Bảo Ninh) – Ngữ văn 12 Kết nối tri thức
• Tác giả – tác phẩm: Xuân về (Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo)