Phân tích bài thơ Chuyện cổ nước mình (Lâm Thị Mỹ Dạ) – Dàn ý + 6 bài văn mẫu

Tuổi thơ của mỗi người Việt Nam thường gắn với những câu chuyện cổ tích bà kể, mẹ kể. Trân trọng kho báu tinh thần ấy, nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ đã viết bài thơ Chuyện cổ nước mình bằng thể lục bát mềm mại, như một lời cảm ơn gửi tới ông cha.

Ngay từ đầu, nhân vật “tôi” đã nói thẳng lòng yêu mến của mình dành cho truyện cổ quê hương. Lí do thật giản dị: chuyện cổ vừa nhân hậu vừa sâu xa. Đó là những câu chuyện dạy người ta biết thương người như thương mình, biết thủy chung với nhau dù xa cách, tin rằng ở hiền thì gặp lành.

Không chỉ là những bài học, chuyện cổ còn là sợi dây nối các thế hệ. Nhà thơ viết: “Đời cha ông với đời tôi / Như con sông với chân trời đã xa”. Khoảng cách thời gian giữa ông cha và con cháu xa như dòng sông với chân trời, vậy mà nhờ chuyện cổ, con cháu vẫn nhận ra ông cha mình.

Bài thơ còn khéo léo gợi nhắc chuyện cô Tấm, chuyện người đẽo cày và sự tích trầu cau. Mỗi câu chuyện gửi một lời khuyên: sống hiền lành, chăm chỉ, có chủ kiến và trọng tình nghĩa.

Với thể thơ lục bát nhịp nhàng, giọng điệu tâm tình, Chuyện cổ nước mình giúp em thêm yêu những câu chuyện cổ và tự hào về những nét đẹp truyền thống của dân tộc.

Văn học dân gian là dòng sữa ngọt nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ người Việt. Trong đó, truyện cổ tích có sức sống đặc biệt bền bỉ. Lâm Thị Mỹ Dạ, nhà thơ nữ quê Quảng Bình, đã dành cho kho tàng ấy một bài thơ lục bát giàu tình cảm: Chuyện cổ nước mình. Bài thơ không kể lại một câu chuyện cụ thể nào mà nói về ý nghĩa của tất cả những câu chuyện cổ đối với con người hôm nay.

Ngay những dòng đầu, người viết đã nói lên tình yêu của mình bằng lời lẽ giản dị, chân thành. Cái hay là nhà thơ không chỉ nói “tôi yêu” mà còn giải thích vì sao yêu. Chuyện cổ “Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa”. Nhân hậu vì chuyện cổ luôn đứng về phía người hiền, người nghèo, người chịu thiệt. Sâu xa vì đằng sau những tình tiết kì ảo là những triết lí sống mà càng lớn ta càng thấm. Chuyện cổ dạy thương người trước rồi mới nghĩ đến mình, dạy yêu thương thì dù cách xa vẫn tìm đến nhau, dạy niềm tin rằng người ngay thẳng sẽ được giúp đỡ. Đó chính là những giá trị nhân văn mà dân tộc ta trân quý từ ngàn đời.

Phần tiếp theo mở ra một ý nghĩa khác: chuyện cổ là hành trang. “Tôi” mang chuyện cổ theo mình trên mọi nẻo đường, nghe trong cuộc sống hằng ngày vẫn vang lên tiếng xưa. Những hình ảnh nắng vàng, mưa trắng, dòng sông, rặng dừa gợi một làng quê Việt Nam bình dị – nơi chuyện cổ ra đời và sống mãi. Rồi nhà thơ dùng một phép so sánh đặc sắc: “Đời cha ông với đời tôi / Như con sông với chân trời đã xa”. Quãng cách giữa hai lớp người được hình dung bằng không gian rộng lớn, mênh mang. Thế nhưng, chuyện cổ đã thu ngắn khoảng cách ấy, giúp “tôi” nhận mặt ông cha – tức là hiểu được cách nghĩ, cách sống, tâm hồn của người xưa.

Đến phần sau, bài thơ gợi nhắc những tích truyện quen thuộc. Hình ảnh quả thị thơm làm ta nhớ cô Tấm hiền lành được đền đáp; lời khuyên chăm làm thì có cơm ăn áo mặc là bài học về lao động. Câu chuyện anh chàng đẽo cày giữa đường được tóm vào hai dòng thơ ngắn gọn, nhắc ta nếu cứ nghe theo ý người khác mà không có chủ kiến thì sẽ chẳng làm nên trò trống gì. Sự tích trầu cau lại nói về tình nghĩa anh em, vợ chồng thủy chung. Mỗi tích truyện là một bài học, và tất cả đều là lời ông cha dạy dỗ vì con cháu đời sau.

Kết thúc bài thơ là niềm tin rằng truyện cổ tuy cũ mà luôn mới, vẫn soi sáng lòng người. Đó là niềm tin vào sức sống lâu bền của những giá trị đạo đức mà chuyện cổ mang theo.

Về nghệ thuật, thể thơ lục bát với nhịp chẵn nhẹ nhàng làm bài thơ mang âm hưởng ca dao, dân ca – rất hợp với đề tài văn học dân gian. Ngôn ngữ thơ giản dị, giàu hình ảnh; cách gợi tích truyện ngắn gọn mà người đọc nhận ra ngay. Giọng thơ thủ thỉ như lời bà kể chuyện bên bếp lửa.

Chuyện cổ nước mình là bài thơ đẹp về một di sản đẹp. Bài thơ nhắc em hãy yêu, hãy đọc và hãy kể lại những câu chuyện cổ, để những bài học quý của ông cha tiếp tục được trao truyền.

Có những bài thơ viết về một con người, một vùng đất. Lâm Thị Mỹ Dạ lại viết về một thứ vô hình mà thân thuộc: chuyện cổ. Bài thơ Chuyện cổ nước mình vì thế giống như một bài thơ viết về chính văn học, nơi nhà thơ tự hỏi và tự trả lời: chuyện cổ có ý nghĩa gì với mỗi chúng ta?

Câu trả lời đầu tiên nằm trong những phẩm chất của chuyện cổ. Tác giả chọn hai chữ “nhân hậu” và “sâu xa” để khái quát. Nhân hậu là tấm lòng, sâu xa là trí tuệ. Như vậy, chuyện cổ vừa có trái tim vừa có khối óc. Dòng thơ “Thương người rồi mới thương ta” đặt tình thương người lên trước cái tôi, một quan niệm sống rất Việt Nam, gần với lời dạy quen thuộc của ông bà: thương người như thương chính mình. Còn câu “Yêu nhau dù mấy cách xa cũng tìm” gợi những mối tình thủy chung vượt mọi trở ngại. Tiếp theo là niềm tin ở hiền gặp lành, người ngay được phù trợ – niềm tin đã nâng đỡ tinh thần nhân dân lao động qua bao gian khó.

Câu trả lời thứ hai là chuyện cổ chính là ký ức của dân tộc. Đoạn thơ về hành trình mang chuyện cổ theo mình có một vẻ đẹp rất riêng: những hình ảnh nắng mưa, dòng sông, rặng dừa vừa tả cảnh quê vừa gợi bước đi của thời gian. Đặc biệt, phép so sánh “Như con sông với chân trời đã xa” cho thấy nhà thơ ý thức rõ về khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại. Thế hệ cha ông đã lùi vào xa thẳm, ta không thể gặp lại. Nhưng ta vẫn “nhận mặt” họ qua chuyện cổ. Chữ “nhận mặt” rất đắt: nhận ra gương mặt tinh thần, cốt cách, lẽ sống của người xưa. Chuyện cổ vì thế không chỉ là truyện để nghe mà là tấm gương để soi, để hiểu mình là con cháu của ai.

Câu trả lời thứ ba là chuyện cổ chứa những bài học cụ thể. Nhà thơ không kể lại cả câu chuyện, chỉ chọn một chi tiết đắt nhất: quả thị thơm của truyện Tấm Cám, việc đẽo cày theo ý người của truyện ngụ ngôn, miếng trầu đỏ của sự tích trầu cau. Cách gợi tả tiết kiệm này đòi hỏi người đọc cùng tham gia, tự nhớ lại câu chuyện và tự rút ra bài học. Hai dòng “Đẽo cày theo ý người ta / Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì” vừa dí dỏm vừa thâm thúy: nghe ai cũng làm theo, cuối cùng công sức thành vô ích. Bài học ấy với học sinh hôm nay vẫn còn nguyên giá trị.

Khép lại, nhà thơ khẳng định sức sống của truyện cổ: có từ rất xưa mà chưa bao giờ cũ. Đó là cái “mới” của chân lí, vì lòng tốt, sự công bằng, tình nghĩa thì chẳng bao giờ cũ.

Thể thơ lục bát được Lâm Thị Mỹ Dạ sử dụng nhuần nhuyễn. Nhịp thơ êm, vần thơ liền mạch, lời thơ mộc mạc khiến bài thơ đọc lên như một câu hát ru. Có thể nói, nhà thơ đã dùng chính hình thức của văn học dân gian để ca ngợi văn học dân gian – một sự lựa chọn rất tinh tế.

Chuyện cổ nước mình giúp người đọc hiểu rằng yêu chuyện cổ cũng là yêu quê hương, yêu cội nguồn. Và giữ gìn chuyện cổ chính là giữ gìn tâm hồn dân tộc.

Đọc Chuyện cổ nước mình của Lâm Thị Mỹ Dạ, em như được bà dắt tay trở lại với những câu chuyện tuổi thơ. Điều khiến em suy nghĩ nhiều nhất là những bài học ông cha gửi lại qua từng câu chuyện cổ.

Bài học đầu tiên là lòng nhân hậu. Chuyện cổ dạy ta biết thương người, biết nghĩ cho người khác trước khi nghĩ cho mình. Em nhớ đến chàng Thạch Sanh hiền lành, dù bị Lý Thông lừa hết lần này đến lần khác vẫn rộng lòng tha thứ.

Bài học thứ hai là niềm tin vào lẽ công bằng: ở hiền thì gặp lành. Cô Tấm chịu bao khổ cực, cuối cùng bước ra từ quả thị thơm để trở về với cuộc sống hạnh phúc. Bài thơ còn nhắc ta chăm chỉ làm lụng thì sẽ có cơm ăn, áo mặc, nhà cửa.

Bài học thứ ba là phải có chủ kiến. Hai dòng thơ về anh chàng đẽo cày làm em bật cười nhưng cũng tự nhắc mình: học tập hay làm việc gì cũng cần suy nghĩ kĩ, biết lắng nghe góp ý nhưng không để người khác quyết định thay mình.

Bài học cuối cùng là tình nghĩa thủy chung, gửi trong sự tích trầu cau. Miếng trầu têm cánh phượng trong ngày cưới, ngày lễ của người Việt chính là biểu tượng cho tình anh em, vợ chồng gắn bó.

Theo nhà thơ, những bài học ấy chưa bao giờ cũ. Em nghĩ điều đó rất đúng. Dù thế giới đổi thay, lòng tốt, sự chăm chỉ, chính kiến và tình nghĩa vẫn là những điều mỗi người cần có. Cảm ơn bài thơ đã giúp em nhìn những câu chuyện cổ quen thuộc bằng con mắt mới.

Bài thơ Chuyện cổ nước mình của Lâm Thị Mỹ Dạ đã để lại trong em nhiều cảm xúc ấm áp. Bằng thể thơ lục bát nhẹ nhàng như lời ru, nhà thơ bày tỏ tình yêu với những câu chuyện cổ vừa nhân hậu vừa sâu sắc của dân tộc. Em đặc biệt xúc động trước hai dòng thơ “Đời cha ông với đời tôi / Như con sông với chân trời đã xa”, bởi nó cho em thấy ông cha đã ở rất xa, nhưng chuyện cổ vẫn giúp em hiểu được họ. Những hình ảnh quả thị thơm, người đẽo cày giữa đường, miếng trầu cau gợi lại bao câu chuyện bà kể ngày bé, mỗi câu chuyện là một bài học làm người. Đọc bài thơ, em tự hứa sẽ đọc nhiều hơn, nhớ lâu hơn và kể lại cho em nhỏ những câu chuyện cổ của quê hương mình.

Trong bài thơ Chuyện cổ nước mình, Lâm Thị Mỹ Dạ đã phát hiện ra một vai trò rất đẹp của chuyện cổ: làm nhịp cầu nối liền thế hệ ông cha với thế hệ con cháu.

Thời gian là thứ không ai níu giữ được. Ông bà, cha ông của chúng ta từng sống, từng lao động, từng chiến đấu, rồi lần lượt đi xa. Nhà thơ hình dung khoảng cách ấy bằng dòng sông và chân trời: con sông ở ngay trước mắt, còn chân trời thì mờ xa tít tắp. Hình ảnh ấy vừa đẹp vừa buồn, bởi nó gợi sự xa cách tưởng như không thể vượt qua.

Nhưng rồi bài thơ mở ra niềm vui: chuyện cổ vẫn còn, và nhờ chuyện cổ, con cháu nhận ra gương mặt ông cha. Gương mặt ấy không phải là hình dáng bên ngoài mà là tâm hồn, là cách nghĩ, cách sống: hiền hậu, sáng suốt, bao dung, công minh và giàu tình nghĩa. Mỗi lần nghe một câu chuyện cổ là một lần ta trò chuyện với người xưa.

Nhà thơ còn cho thấy cây cầu ấy được bắc bằng tình yêu thương. Ông cha gửi lời dạy vào chuyện cổ là vì lo cho đời sau, mong con cháu sống tốt đẹp hơn. Còn con cháu đón nhận chuyện cổ bằng sự trân trọng, thiết tha.

Em nghĩ cây cầu ấy chỉ bền vững khi thế hệ hôm nay tiếp tục đi qua nó: đọc, kể, giữ gìn và sống theo những bài học của chuyện cổ. Nếu một ngày không còn ai kể chuyện cổ nữa, cây cầu sẽ đứt. Vì vậy, bài thơ không chỉ là lời ca ngợi mà còn là lời nhắc nhở nhẹ nhàng gửi đến mỗi chúng ta.

Mở bài, kết bài tham khảo về bài thơ Chuyện cổ nước mình

Các đoạn dưới đây giúp em có thêm lựa chọn khi mở bài và kết bài.

Mở bài trực tiếp: Chuyện cổ nước mình của Lâm Thị Mỹ Dạ là bài thơ lục bát giàu cảm xúc, ca ngợi kho tàng truyện cổ của dân tộc. Qua bài thơ, nhà thơ bày tỏ tình yêu, niềm tự hào và lòng biết ơn đối với những bài học quý báu mà ông cha gửi gắm.

Mở bài gián tiếp: Tuổi thơ mỗi người đều gắn với những câu chuyện cổ bà kể bên ngọn đèn dầu: chuyện cô Tấm hiền lành, chàng Thạch Sanh dũng cảm, cây khế ăn một quả trả cục vàng. Những câu chuyện ấy theo ta suốt cuộc đời. Lâm Thị Mỹ Dạ đã nói hộ tình cảm của biết bao người đối với truyện cổ qua bài thơ Chuyện cổ nước mình.

Mở bài từ một câu hỏi: Vì sao những câu chuyện có từ hàng nghìn năm trước vẫn được kể mãi đến hôm nay? Bài thơ Chuyện cổ nước mình của Lâm Thị Mỹ Dạ đã trả lời câu hỏi ấy bằng những vần lục bát dịu dàng mà sâu sắc.

Kết bài 1: Chuyện cổ nước mình giúp em hiểu rằng mỗi câu chuyện cổ là một lời dạy của ông cha. Em sẽ đọc nhiều hơn, nhớ lâu hơn và kể lại những câu chuyện ấy cho các em nhỏ, để truyện cổ mãi sống trong lòng các thế hệ.

Kết bài 2: Bằng thể thơ lục bát mang âm hưởng ca dao, Lâm Thị Mỹ Dạ đã viết nên một bài thơ đẹp về một di sản đẹp. Bài thơ khép lại nhưng tình yêu với truyện cổ và lòng biết ơn ông cha thì còn ở lại mãi trong em.

Kết luận

Khi phân tích Chuyện cổ nước mình, em nên nêu được ba ý lớn: tình yêu với chuyện cổ nhân hậu, sâu xa; chuyện cổ là hành trang và cầu nối với ông cha; những bài học cụ thể qua các tích truyện. Kết hợp nhận xét về thể lục bát mang âm hưởng ca dao, bài viết của em sẽ đầy đủ và thuyết phục.

Xem thêm:

• Soạn bài Chuyện cổ nước mình – Ngữ văn 6
• Tuyển tập thơ Lâm Thị Mỹ Dạ
• Phân tích Cây tre Việt Nam (Thép Mới)