Overshare là chia sẻ quá nhiều chuyện riêng tư, nhiều hơn mức người nghe cần hoặc muốn biết, nhất là trên mạng xã hội hay với người mới quen. Danh từ tương ứng là oversharing, người hay làm vậy được gọi là oversharer. Hỏi overshare nghĩa là gì trong tiếng Việt, gần nhất là “kể quá nhiều”, “khai hết”, hay cách nói của dân mạng: “lôi hết ruột gan ra kể”.
| Nghĩa ngắn | Chia sẻ chuyện riêng quá mức cần thiết |
| Gốc từ | Tiếng Anh: over (quá) + share (chia sẻ) |
| Loại từ | Động từ (overshare), danh từ (oversharing, an overshare) |
| Sắc thái | Hơi chê, có khi tự giễu; liên quan chuyện riêng tư, an toàn mạng |
Overshare từng là “từ của năm”
Ghép over- với một động từ để nói “làm quá tay” là cách tạo từ rất quen trong tiếng Anh: overeat (ăn quá nhiều), overthink (nghĩ quá nhiều). Overshare ra đời theo đúng lối đó. Từ điển mở Wiktionary giảng gọn: chia sẻ quá nhiều, vượt mức.
Cuối năm 2008, ban biên tập từ điển Webster’s New World chọn overshare làm từ của năm. Định nghĩa họ đưa ra là tiết lộ quá nhiều thông tin cá nhân, chẳng hạn trên blog hay trong một cuộc phỏng vấn truyền hình, khiến người xem phản ứng đủ kiểu, từ ngượng ngùng tới tán thưởng. Lúc ấy blog cá nhân và mạng xã hội đang nở rộ, chuyện ai cũng có thể kể đời mình cho hàng nghìn người lạ là điều mới, nên chữ này đến đúng lúc.
Nghĩa của overshare khi về tới tiếng Việt
Trong tiếng Anh, overshare dùng cho cả nói chuyện trực tiếp lẫn đăng bài. Sang tiếng Việt, giới trẻ dùng nó nhiều nhất ở hai tình huống. Thứ nhất là trên mạng: đăng story kể chi tiết chuyện cãi nhau với người yêu, chụp màn hình tin nhắn riêng, đưa lịch trình cả ngày lên trang cá nhân. Thứ hai là trong giao tiếp: mới gặp lần đầu đã kể chuyện gia đình, chuyện tiền bạc, vết thương tình cảm.
Ranh giới “quá” ở đâu thì không có con số chung. Kể chuyện chia tay với bạn thân là tâm sự; đăng nguyên câu chuyện ấy cho cả danh sách bạn bè, có sếp, có họ hàng, mới là overshare. Một dấu hiệu dễ nhận ra là cảm giác hối hận sau đó: “Sao mình lại kể chuyện đó nhỉ?”. Nhiều người dùng từ này để tự nhận lỗi một cách vui vẻ: “Xin lỗi, mình overshare rồi”.
Overshare khác tâm sự và khoe ở đâu?
Overshare dễ bị nhập chung với vài khái niệm gần. Bảng dưới tách chúng ra:
| Overshare | Tâm sự | Flex (khoe) | |
|---|---|---|---|
| Kể điều gì | Chuyện riêng, chuyện nhạy cảm | Chuyện riêng, cảm xúc | Thành tích, đồ đắt tiền, điều hay ho |
| Kể với ai | Người chưa đủ thân, hoặc đám đông trên mạng | Người mình tin | Càng nhiều người thấy càng tốt |
| Người nghe thấy | Ngợp, ngượng, không biết đáp sao | Được tin cậy | Tùy, có khi khó chịu |
| Ý định | Thường không cố ý, buột miệng | Mong được lắng nghe | Muốn được ngưỡng mộ |
Tâm sự đúng người, đúng lúc là điều tốt; những cuộc trò chuyện sâu giữa hai người đủ thân khác hẳn việc kể chuyện riêng cho người vừa quen. Còn chuyện dựng hình ảnh đẹp đẽ trên mạng lại thuộc về thói quen sống ảo, không phải overshare. Tiếng Anh còn có viết tắt TMI (too much information), là câu người nghe hay thốt lên khi gặp một màn overshare.
Đặt câu với overshare thế nào cho tự nhiên?
Từ này thường đi với “bị”, “hơi”, “đừng”, hoặc đứng một mình như một lời tự thú. Mỗi ví dụ dưới đây là một hoàn cảnh:
- Nhắn cho bạn sau buổi gặp mặt: “Lần đầu gặp mà mình kể cả chuyện nhà, chắc mình overshare quá rồi.”
- Bình luận dưới một bài đăng dài: “Chị ơi, chuyện này hơi overshare đó, xóa bớt tên người ta đi.”
- Lời nhắc trong nhóm lớp: “Đừng overshare địa chỉ nhà với lịch học lên mạng nha mọi người.”
- Caption tự giễu: “Cảnh báo oversharing: hôm nay mình ăn gì, ngủ mấy tiếng, khóc mấy lần, kể hết.”
- Nói về người khác: “Bạn ấy là kiểu oversharer, quen năm phút đã biết hết chuyện tình cũ.”
Viết văn, viết bài nghị luận thì dùng cách nói tiếng Việt: “chia sẻ quá mức”, “phơi bày đời tư”, “tiết lộ quá nhiều thông tin cá nhân”.
Chỗ nào trên mạng dễ overshare nhất?
Với học sinh, rủi ro lớn nhất của oversharing không nằm ở chuyện ngại ngùng mà ở thông tin cá nhân. Ảnh chụp đồng phục có tên trường, story gắn vị trí theo giờ thực, bài đăng khoe vé có mã số, ảnh căn cước hay giấy báo điểm để lộ số báo danh: từng mảnh nhỏ ghép lại đủ để người lạ biết bạn ở đâu, lúc nào. Các chuyên gia an toàn mạng khuyên trẻ em và phụ huynh tập thói quen dừng lại vài giây trước khi bấm đăng.
Tin nhắn riêng cũng vậy. Một lời tâm sự gửi cho một người có thể bị chụp màn hình và lan đi, chuyện mà dân mạng gọi là tin nhắn bị leak ra ngoài. Câu hỏi đơn giản nhất trước khi kể: nếu dòng này đến tay người mình không muốn, mình có thấy ổn không?
Người lớn cũng không ngoại lệ. Báo chí nước ngoài bàn khá nhiều về chuyện cha mẹ overshare về con: đăng ảnh tắm, ảnh khóc nhè, kể chuyện học hành của con cho cả nghìn người xem, trong khi đứa trẻ lớn lên có thể không muốn ai thấy những tấm ấy.
Overshare trong tình bạn, tình yêu và trên mạng
Overshare có nghĩa là gì trong tình yêu?
Là khi một người kể quá nhiều chuyện riêng quá sớm, như chuyện tình cũ hay chuyện gia đình ngay buổi hẹn đầu, hoặc đưa chuyện của hai người lên mạng quá chi tiết. Người kia dễ thấy ngợp hoặc bị lộ chuyện mình không muốn công khai.
Oversharing là gì, khác overshare không?
Cùng một nghĩa. Overshare là động từ (hành động kể quá nhiều), oversharing là danh từ chỉ thói quen hay hiện tượng đó. “An overshare” là một lần kể quá đà cụ thể.
Overshare có phải là xấu?
Không hẳn. Ai cũng có lúc buột miệng kể nhiều hơn dự định. Nó chỉ thành vấn đề khi lặp lại thường xuyên, làm người nghe khó xử hoặc để lộ thông tin khiến chính mình gặp rủi ro.
Làm sao để bớt overshare?
Thử chờ một nhịp trước khi kể hay đăng, tự hỏi người nghe có cần biết điều này không, và chọn đúng người để tâm sự. Với mạng xã hội, giới hạn người xem và tắt gắn vị trí là hai bước dễ làm nhất.