Những ngôi sao xa xôi (Lê Minh Khuê): Tác giả, bố cục, sơ đồ

Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê là văn bản đọc thứ ba trong Bài 7 “Tin yêu và ước vọng”, Ngữ văn 8 Kết nối tri thức (tập 2). Bài viết dưới đây giúp em nắm nhanh thông tin về tác giả, hoàn cảnh sáng tác, thể loại, ngôi kể, bố cục, giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện, kèm sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt ngắn để ôn trước giờ học.

Nội dung văn bản Những ngôi sao xa xôi

Truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi vẫn trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả, vì vậy em nên đọc toàn văn đoạn trích trong SGK. Dưới đây là phần tóm lược theo mạch truyện, kèm vài câu trích tiêu biểu.

Những ngôi sao xa xôi (Lê Minh Khuê) – tác giả, tác phẩm

Cuộc sống của tổ trinh sát mặt đường. Người kể chuyện là Phương Định. Cô cùng Nho và chị Thao sống trong một cái hang dưới chân cao điểm, bên con đường bị bom đánh lở loét trên tuyến Trường Sơn. Truyện mở ra bằng những câu văn ngắn, gọn như lời tự giới thiệu:

“Chúng tôi có ba người. Ba cô gái. Chúng tôi ở trong một cái hang dưới chân cao điểm.”

Việc của họ là chạy lên khi bom nổ, đo khối lượng đất lấp hố bom, đếm bom chưa nổ và phá bom. Bị bom vùi là chuyện thường; lúc trở về, mặt mũi nhem nhuốc chỉ còn đôi mắt lấp lánh, nên các cô tự gọi nhau là “những con quỷ mắt đen”.

Những ước mơ và nét riêng. Giữa những phút nghỉ, Nho thêu gối, chị Thao chép bài hát, Phương Định hát. Nho mơ sau chiến tranh vào nhà máy thủy điện làm thợ hàn, chơi bóng chuyền; chị Thao muốn làm y sĩ. Chị Thao bình tĩnh đến “phát bực” trước bom đạn nhưng lại sợ máu, sợ vắt.

Những giờ phút căng thẳng. Một lần máy bay đến, chị Thao để Định ở nhà trực điện thoại, còn mình và Nho đi. Định sốt ruột, lo cho đồng đội: “Có gì lí thú đâu, nếu các bạn tôi không quay về?”. Trong một lần phá bom, Định bình tĩnh đào đất, đặt mìn, châm ngòi rồi chờ tiếng nổ. Bom nổ, Nho bị sập hầm, bị thương ở cánh tay; Định rửa vết thương, tiêm, pha sữa cho Nho, còn chị Thao lúng túng vì thương em.

Cơn mưa đá và niềm hạnh phúc trên cao điểm. Một trận mưa đá bất ngờ khiến Định vui như trẻ con, rồi khơi dậy trong cô những kỉ niệm về mẹ, về thành phố với “những ngôi sao to trên bầu trời”. Đoạn trích khép lại khi Định và Nho đứng trên cao điểm nhìn đoàn xe ra mặt trận, thấy yêu tất cả mọi người: “Chúng tôi hiểu nhau và cảm thấy hạnh phúc.”

Thông tin tác giả Lê Minh Khuê

Lê Minh Khuê sinh ngày 6 tháng 12 năm 1949, quê ở Tĩnh Gia, Thanh Hóa. Năm 1965, khi còn rất trẻ, bà gia nhập lực lượng thanh niên xung phong và sống, làm việc trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ ác liệt nhất.

Năm 1967, Lê Minh Khuê có những bài báo đầu tiên; năm 1969, bà bắt đầu viết văn. Bà từng làm phóng viên, sau đó nhiều năm làm biên tập viên tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn. Lê Minh Khuê được trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam và Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật; nhiều truyện của bà đã được dịch ra tiếng Anh, Đức, Thụy Điển, Ý, Hàn.

Lê Minh Khuê chủ yếu viết truyện ngắn. Ngòi bút của bà giàu nữ tính, tinh tế, đặc biệt thành công khi miêu tả tâm lí nhân vật nữ. Trước năm 1975, bà viết về cuộc sống chiến đấu của thanh niên xung phong và bộ đội trên tuyến lửa Trường Sơn; sau 1975, sáng tác của bà hướng tới những đổi thay của đời sống xã hội và con người thời hậu chiến, thời đổi mới, với giọng văn sắc sảo, nhiều trăn trở.

Tác phẩm chính: Những ngôi sao xa xôi (truyện ngắn, 1971), Cao điểm mùa hạ, Bi kịch nhỏ (1993), Trong làn gió heo may, Màu xanh man trá, Nhiệt đới gió mùa, Tôi đã không quên…

Thông tin tác phẩm Những ngôi sao xa xôi

Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác

Những ngôi sao xa xôi là một trong những truyện ngắn đầu tay của Lê Minh Khuê, được viết năm 1971 – thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra vô cùng ác liệt, tuyến đường Trường Sơn trở thành túi bom của địch. Khi đó, chính tác giả đang là chiến sĩ thanh niên xung phong trên tuyến đường này, nên những gì bà viết về cuộc sống của tổ trinh sát mặt đường đều thấm đẫm trải nghiệm thật. Văn bản trong SGK Ngữ văn 8 Kết nối tri thức là một đoạn trích đã được lược bớt một số phần (đánh dấu […]).

Những ngôi sao xa xôi thuộc thể loại gì?

Những ngôi sao xa xôi thuộc thể loại truyện ngắn hiện đại, viết về đề tài chiến tranh và người lính (cụ thể là nữ thanh niên xung phong).

Phương thức biểu đạt

Phương thức biểu đạt chính là tự sự, kết hợp với miêu tả (cảnh chiến trường, tâm lí nhân vật) và biểu cảm (dòng cảm xúc, hồi ức của Phương Định).

Ngôi kể và người kể chuyện

Truyện được kể theo ngôi thứ nhất, người kể là Phương Định – nhân vật chính, xưng “tôi”. Cách kể này giúp tác giả đi sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật, tái hiện chân thực hiện thực chiến trường qua cái nhìn của người trong cuộc và làm giọng kể trở nên tự nhiên, trẻ trung như lời tâm sự.

Nhân vật trong truyện Những ngôi sao xa xôi

Phương Định: cô gái Hà Nội, người kể chuyện; nhạy cảm, hồn nhiên, thích hát, hay mơ mộng, dũng cảm và bình tĩnh khi phá bom.
Nho: em út của tổ, hồn nhiên như trẻ nhỏ, thích thêu thùa, mơ làm thợ hàn và cầu thủ bóng chuyền; gan góc, bị thương vẫn không muốn đồng đội lo lắng.
Chị Thao: tổ trưởng, từng trải, cương quyết, táo bạo trong công việc nhưng sợ máu, sợ vắt; thích chép bài hát, hay tỉa lông mày.

Những ngôi sao xa xôi có mấy phần? Bố cục

Đoạn trích trong SGK Ngữ văn 8 Kết nối tri thức có thể chia thành 4 phần:

Phần 1 (từ đầu đến “…những con quỷ mắt đen”): hoàn cảnh sống và công việc của tổ trinh sát mặt đường.
Phần 2 (tiếp đến “…họ sẽ chạy đến ngay”): ước mơ, nét riêng của từng cô gái; giờ phút chờ đợi căng thẳng khi đồng đội ra cao điểm.
Phần 3 (tiếp đến “…đọc thấy trong mắt nhau điều đó”): Phương Định phá bom, Nho bị thương, hai chị em lo lắng chăm sóc.
Phần 4 (còn lại): cơn mưa đá gợi kỉ niệm tuổi thơ; tình yêu đồng đội và niềm hạnh phúc trên cao điểm.

Một số tài liệu chia truyện thành 3 hoặc 5 phần (dựa theo bản đầy đủ của truyện); cách nào cũng cần làm rõ ba mạch chính: công việc – lần phá bom Nho bị thương – cơn mưa đá và kỉ niệm.

Giá trị nội dung

Truyện khắc họa chân thực cuộc sống chiến đấu gian khổ, luôn cận kề cái chết của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. Qua đó, tác giả ngợi ca tâm hồn trong sáng, mơ mộng, tinh thần lạc quan, dũng cảm và tình đồng đội gắn bó của họ – hình ảnh đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mỹ.

Giá trị nghệ thuật

Ngôi kể thứ nhất, người kể là nhân vật chính, tạo điểm nhìn chân thực, gần gũi.
Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, đặc biệt ở cảnh phá bom và cảnh mưa đá.
Ngôn ngữ trẻ trung, tự nhiên; nhiều câu văn ngắn, câu đặc biệt tạo nhịp nhanh, gấp gáp phù hợp với không khí chiến trường.
Kết hợp hài hòa tự sự, miêu tả và biểu cảm; giọng văn vừa hồn nhiên vừa giàu chất trữ tình.

Ý nghĩa nhan đề Những ngôi sao xa xôi

Nhan đề trước hết gợi hình ảnh những ngôi sao to trên bầu trời thành phố mà Phương Định nhớ về sau cơn mưa đá – biểu tượng của tuổi thơ bình yên, của Hà Nội và của ước mơ. Ở tầng nghĩa sâu hơn, “những ngôi sao xa xôi” chính là các cô gái thanh niên xung phong: lặng lẽ tỏa sáng ở nơi xa xôi, khốc liệt nhất của Trường Sơn, với vẻ đẹp tâm hồn trong trẻo và phẩm chất anh hùng.

Sơ đồ tư duy Những ngôi sao xa xôi

Sơ đồ tư duy truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi (Lê Minh Khuê)

Tóm tắt Những ngôi sao xa xôi

Mẫu 1 – Tóm tắt Những ngôi sao xa xôi ngắn nhất

Phương Định, Nho và chị Thao là tổ trinh sát mặt đường trên một cao điểm ở Trường Sơn, ngày ngày đo hố bom và phá bom. Trong một lần phá bom, Nho bị thương, Định và chị Thao hết lòng chăm sóc. Một cơn mưa đá bất chợt làm Định sống lại những kỉ niệm về mẹ và thành phố, rồi cùng Nho cảm thấy hạnh phúc khi nhìn đoàn xe ra trận.

Mẫu 2 – Tóm tắt Những ngôi sao xa xôi trong một đoạn văn

Ba cô gái thanh niên xung phong – Phương Định, Nho và tổ trưởng Thao – sống trong một cái hang dưới chân cao điểm trên tuyến đường Trường Sơn. Công việc của họ là chạy lên khi bom nổ, đo khối lượng đất lấp hố bom, đếm bom chưa nổ và phá bom; bị bom vùi là chuyện thường ngày. Dù vậy, họ vẫn hồn nhiên: Nho thêu gối, chị Thao chép bài hát, Định thích hát, mỗi người ấp ủ một ước mơ riêng. Có lần Định ở lại trực điện thoại, sốt ruột lo cho hai đồng đội ngoài cao điểm. Trong một lần phá bom, Định bình tĩnh đặt mìn giữa những giây phút căng như dây đàn; bom nổ làm sập hầm, Nho bị thương. Định và chị Thao hết lòng chăm sóc em. Sau đó, một trận mưa đá bất ngờ khiến Định vui thích như trẻ con, rồi thẫn thờ nhớ về mẹ, về thành phố. Cuối đoạn trích, đứng trên cao điểm nhìn đoàn xe ra trận, Định và Nho thấy yêu tất cả mọi người và cảm thấy hạnh phúc.

Lời kết

Những ngôi sao xa xôi là trang văn đẹp về tuổi trẻ Việt Nam thời chống Mỹ: gan góc trước bom đạn mà vẫn trong trẻo, mơ mộng và giàu yêu thương. Khi học văn bản, em cần nắm chắc ngôi kể thứ nhất, bố cục, nét chung – nét riêng của ba nhân vật và tâm lí Phương Định trong cảnh phá bom, cảnh mưa đá – đây là những ý thường gặp trong câu hỏi đọc hiểu và đề phân tích.

Xem thêm:

Tài liệu cùng tác phẩm trên Văn VN: