Mở bài Chí khí anh hùng (Truyện Kiều) hay nhất – 13 mẫu trực tiếp, gián tiếp

Trong Truyện Kiều, Từ Hải là nhân vật được Nguyễn Du dồn vào nhiều ngưỡng mộ nhất. Đoạn trích Chí khí anh hùng, gồm mười tám câu thơ từ câu 2213 đến câu 2230, ghi lại phút chàng chia tay Thúy Kiều để lên đường gây dựng cơ nghiệp, qua đó làm hiện rõ tầm vóc phi thường cùng ý chí quyết liệt của một bậc trượng phu.

Nguyễn Du (1765–1820), tự Tố Như, hiệu Thanh Hiên, là nhà thơ lớn nhất của thơ ca trung đại nước ta, người để lại kiệt tác Truyện Kiều với hơn ba nghìn hai trăm câu lục bát. Tác phẩm chủ yếu kể đời chìm nổi của Thúy Kiều, nhưng ở quãng giữa, khi nàng rơi vào chốn lầu xanh thêm một lần nữa, nhà thơ cho xuất hiện Từ Hải, người chuộc Kiều ra rồi lấy nàng làm vợ. Đoạn trích Chí khí anh hùng kể chuyện sau nửa năm chung sống, Từ Hải quyết rời Kiều để đi lập sự nghiệp. Chỉ mười tám câu thơ, đoạn trích đã khắc họa rõ khát vọng vẫy vùng, lí tưởng sống và tư thế hiên ngang của nhân vật, qua đó kí thác mơ ước của chính tác giả về một con người dám đứng lên đòi lẽ công bằng.

Ở thời trung đại, chí làm trai là chuẩn mực mà kẻ sĩ nào cũng tự đặt cho mình: đã sinh ra giữa đất trời thì phải để lại tên tuổi, phải làm được việc lớn cho đời. Từ thơ Phạm Ngũ Lão thời Trần đến thơ Nguyễn Công Trứ thế kỉ XIX, lí tưởng ấy vang lên nhiều lần với âm hưởng hào sảng. Nguyễn Du cũng góp vào dòng cảm hứng đó một hình tượng rất riêng là Từ Hải. Có điều người anh hùng của Truyện Kiều không lập công để chờ vua ban tước, mà ra đi để tự tay mở ra một cõi trời cho mình. Đoạn trích Chí khí anh hùng chính là nơi lí tưởng nam nhi ấy được thắp sáng rực rỡ nhất.

Suốt mười lăm năm lưu lạc, Thúy Kiều gặp nhiều người đàn ông. Kim Trọng là chàng thư sinh hào hoa nhưng không đủ sức che chở người yêu. Thúc Sinh có tình mà nhu nhược, đành để vợ cả hành hạ Kiều. Còn Mã Giám Sinh, Sở Khanh chỉ coi nàng như món hàng để mua bán, lừa lọc. Giữa những con người ấy, Từ Hải xuất hiện như một luồng gió lạ: mạnh mẽ, phóng khoáng, đủ bản lĩnh trả lại cho Kiều danh dự và niềm tin. Đoạn trích Chí khí anh hùng của Nguyễn Du cho thấy rõ nhất cốt cách ấy, khi chàng gác lại hạnh phúc lứa đôi để đi theo giấc mộng lớn.

Nguyễn Du sống ở cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX, khi các tập đoàn phong kiến tranh giành nhau, khởi nghĩa nông dân nổ ra liên tiếp và phận người nhỏ bé bị cuốn đi như chiếc lá trước gió. Chứng kiến bao cảnh bể dâu như thế, nhà thơ không chỉ khóc thương mà còn khao khát một sức mạnh có thể đứng ra bênh vực kẻ yếu. Từ Hải trong Truyện Kiều là kết tinh của niềm khao khát đó. Đoạn trích Chí khí anh hùng, dựng lại cảnh chàng từ biệt Kiều, cho người đọc gặp một con người sinh ra để làm việc phi thường, không chịu bó mình trong vòng hạnh phúc nhỏ hẹp.

Trong sử sách nhà Minh, Từ Hải chỉ là thủ lĩnh một nhóm cướp biển vùng duyên hải Giang Nam, cuối cùng bị Hồ Tôn Hiến dùng mưu chiêu hàng rồi tiêu diệt. Thế nhưng khi bước vào Truyện Kiều, nhân vật ấy được Nguyễn Du nâng lên thành một bậc anh hùng lí tưởng, có tầm vóc sánh cùng trời đất và tấm lòng biết quý người tri kỉ. Sự đổi khác đó cho thấy ngòi bút sáng tạo cùng cái nhìn nhân đạo của nhà thơ. Đoạn trích Chí khí anh hùng là một trong những trang tiêu biểu cho cách Nguyễn Du lí tưởng hóa nhân vật: một người dứt khoát rời chốn êm ấm để tìm sự nghiệp xứng với chí lớn của mình.

Trong văn chương cổ, chim bằng là loài chim khổng lồ, mỗi lần vỗ cánh là cưỡi gió bay lên tận chín nghìn dặm, nên hay được dùng làm biểu tượng cho người mang chí lớn. Nguyễn Du đã mượn chính hình ảnh ấy để khép lại đoạn trích Chí khí anh hùng: “Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi”. Câu thơ cho thấy Từ Hải ra đi không như kẻ bỏ nhà, mà như cánh chim lớn gặp đúng thời cơ để tung bay. Có thể nói cả đoạn thơ là sự chuẩn bị cho lần cất cánh ấy, nơi tác giả Truyện Kiều khắc họa trọn vẹn ý chí và tầm vóc hơn người của nhân vật.

Chia li là cảnh quen thuộc của thơ ca xưa, thường gắn với giọt nước mắt, chén rượu tiễn đưa và lời dặn dò bịn rịn. Vậy mà cuộc chia tay giữa Từ Hải và Thúy Kiều trong đoạn trích Chí khí anh hùng lại diễn ra rất khác. Mới nửa năm sum họp, giữa lúc tình vợ chồng đang mặn mà nhất, người anh hùng đã nghe trong lòng tiếng gọi của bốn phương và lập tức lên đường. Không có lời than thở, chỉ có những câu hẹn ước đầy tự tin. Qua cuộc tiễn biệt ấy, Nguyễn Du khắc họa một Từ Hải đặt lí tưởng lên trên tình riêng, mang dáng dấp của bậc trượng phu hiếm thấy trong văn học trung đại.

Truyện Kiều của Nguyễn Du không chỉ có những phận người bị vùi dập mà còn có một con người dám thách thức cả trật tự đương thời. Ngay khi xuất hiện, Từ Hải đã được giới thiệu là kẻ “Đội trời đạp đất ở đời”, mang dáng vẻ oai phong và tính cách phóng khoáng hiếm có. Nhân vật này chỉ góp mặt trong một quãng ngắn của tác phẩm nhưng để lại ấn tượng rất sâu. Đoạn trích Chí khí anh hùng là nơi những phẩm chất ấy bộc lộ tập trung, khi chàng khước từ lời xin đi cùng của Kiều và dứt áo lên đường lập nghiệp. Tìm hiểu đoạn trích giúp ta hiểu vì sao Từ Hải được xem là nhân vật lí tưởng nhất trong Truyện Kiều.

Mở đầu đoạn trích Chí khí anh hùng, Nguyễn Du chỉ dùng bốn câu thơ để kể khoảnh khắc Từ Hải quyết định rời xa Thúy Kiều. Thế nhưng trong bốn câu ấy đã có đủ hoàn cảnh, tâm thế và dáng đi của bậc trượng phu. Hạnh phúc lứa đôi đang độ nồng ấm mà không giữ nổi chân chàng; một chữ thoắt đủ cho thấy quyết định đến nhanh và dứt khoát; rồi hình ảnh một người, một gươm, một ngựa giữa trời bể mênh mang dựng nên dáng vóc của kẻ tự tin bước vào thử thách. Bốn câu thơ mở đầu ấy là bức chân dung cô đọng về chí khí của Từ Hải.

Sức hấp dẫn của đoạn trích Chí khí anh hùng nằm nhiều ở cuộc đối thoại ngắn giữa Thúy Kiều và Từ Hải. Kiều xin được theo chồng đúng như đạo tòng phu, còn Từ Hải nhẹ nhàng trách nàng chưa vượt qua được những bận lòng thường tình của phận nữ nhi. Rồi chàng vẽ ra trước mắt Kiều viễn cảnh ngày trở về cùng mười vạn quân, cờ xí phủ kín đường đi, và hẹn trong vòng một năm. Qua những lời ấy, Nguyễn Du cho người đọc thấy ở Từ Hải vừa có niềm tin mãnh liệt vào bản thân, vừa có tình thương và sự trân trọng dành cho người tri kỉ.

Văn học trung đại từng có nhiều cuộc tiễn biệt người ra đi. Trong Chinh phụ ngâm, người chinh phu lên đường theo lệnh triều đình, để lại người vợ trẻ với nỗi sầu thương dằng dặc. Cũng là cảnh vợ chồng xa nhau, nhưng ở đoạn trích Chí khí anh hùng của Nguyễn Du, Từ Hải ra đi không vì mệnh lệnh của ai, mà vì chính ý chí muốn tự mình làm nên sự nghiệp. Người ở lại cũng không được tả bằng những dòng than khóc, bởi tâm điểm của đoạn thơ là tư thế của kẻ lên đường. Đặt hai cảnh chia li cạnh nhau, ta càng thấy rõ nét mới mẻ trong hình tượng anh hùng mà Nguyễn Du xây dựng.

Mỗi thời đại đều có giấc mơ riêng về người anh hùng. Ở thời Nguyễn Du, khi xã hội phong kiến đã mục ruỗng, khi những người như Thúy Kiều bị chà đạp mà chẳng ai đứng ra bênh vực, giấc mơ ấy mang khát khao về một sức mạnh vượt lên trên cả triều đình, có thể đòi lại lẽ phải cho người bị áp bức. Từ Hải ra đời từ niềm khao khát đó. Nhà thơ không tả chàng bằng chiến công cụ thể mà bằng tầm vóc: người ấy ngang tàng giữa trời đất, coi bốn bể là nhà, chẳng chịu cúi đầu trước ai. Đoạn trích Chí khí anh hùng, từ câu 2213 đến câu 2230 của Truyện Kiều, là khoảnh khắc tầm vóc đó lộ rõ nhất. Trong phút chia tay, Từ Hải gạt đi sự quyến luyến thường tình, chỉ để lại lời hẹn ước chắc nịch và dáng đi của cánh chim bằng gặp gió. Đọc đoạn trích, ta không chỉ gặp một nhân vật đẹp mà còn chạm tới khát vọng tự do, công bằng mà Nguyễn Du gửi gắm vào trang thơ.