Minimalism là chủ nghĩa tối giản: cách nghĩ đề cao sự đơn giản, giữ lại thứ thật sự cần và có ý nghĩa, bỏ bớt phần thừa. Từ này có hai lớp nghĩa. Ban đầu nó là tên một trào lưu nghệ thuật phương Tây sau Thế chiến II; khi giới trẻ Việt hỏi “minimalism là gì” thì đa phần đang nói về lối sống tối giản: ít đồ đạc hơn, mua sắm có cân nhắc, dành thời gian cho điều mình quý.
| Nghĩa ngắn | Chủ nghĩa tối giản; lối sống, phong cách chỉ giữ cái cần thiết |
| Gốc từ | Tiếng Anh: minimal (tối thiểu) + đuôi -ism (chủ nghĩa, trào lưu) |
| Người theo đuổi | Minimalist, người sống tối giản |
| Sắc thái | Tích cực, trung tính; đôi khi bị chế giễu khi thành mốt “sống ảo” |
Minimalism trong nghệ thuật và trong đời sống
Trong lịch sử mĩ thuật, minimalism chỉ trào lưu nổi lên ở New York đầu thập niên 1960. Các nghệ sĩ gạt bỏ chi tiết trang trí, cảm xúc bộc lộ ồn ào để giữ lại khối hình học, màu phẳng, vật liệu công nghiệp. Tinh thần ấy lan sang âm nhạc, với những bản nhạc lặp đi lặp lại một mô-típ ngắn của Steve Reich hay Philip Glass, và sang kiến trúc. Câu “less is more” (ít hơn là nhiều hơn) thường được gắn với kiến trúc sư Ludwig Mies van der Rohe, người dùng nó để nói về thẩm mĩ của mình.
Ở nghĩa đời sống, minimalism là một lựa chọn cá nhân: sở hữu ít đi để được nhẹ hơn. Không có luật nào quy định bao nhiêu món đồ là “tối giản”. Có người giữ ba mươi bộ quần áo, có người chỉ mười; điều chung là mỗi thứ còn lại đều được dùng, được thích, hoặc có lí do rõ ràng để ở đó. Người Nhật có một chữ gần nghĩa là danshari (đoạn – xả – ly): từ chối thứ không cần, bỏ đi thứ đã thừa, buông sự bám víu vào đồ vật.
Một người sống tối giản thường làm gì
Không cần căn phòng trắng trơn như ảnh trên mạng. Minimalism ngoài đời thường hiện ra qua những thói quen khá nhỏ:
- Hỏi “mình có cần không” trước khi mua. Có người tự đặt luật chờ vài ngày rồi mới quyết, để cơn hứng qua đi.
- Chọn ít mà bền. Một đôi giày tốt đi vài năm thay vì ba đôi rẻ hỏng sau một mùa.
- Dọn theo nhóm đồ, như quần áo, sách, giấy tờ, và cho đi, bán lại thứ lâu không dùng.
- Tối giản cả lịch và màn hình: bớt nhóm chat, bớt ứng dụng, nói “không” với cuộc hẹn chỉ vì ngại.
Trong thiết kế, chữ minimalism lại chỉ phong cách: nội thất ít món, tông màu trung tính, logo và giao diện nhiều khoảng trắng. Đó là thẩm mĩ, không nhất thiết đi kèm lối sống.
Vì sao người trẻ tìm đến lối sống tối giản?
Nguyên nhân dễ thấy nhất là cảm giác ngợp vì đồ đạc và lựa chọn. Mua sắm trực tuyến làm việc rước thêm một món về nhà nhanh như một cú chạm; sale giữa tháng, sale cuối tháng nối nhau. Đến lúc tủ chật, phòng trọ chật, người ta mới thấy mình đang làm việc để trả cho những thứ hiếm khi dùng.
Nguyên nhân thứ hai là tiền và chỗ ở. Thuê nhà ở thành phố đắt, phòng nhỏ, chuyển trọ nhiều lần; ít đồ thì dọn đi nhẹ hơn hẳn. Thứ ba là mối quan tâm tới môi trường: tiêu dùng ít, dùng lâu thì rác thải cũng ít đi.
Tác động thường được kể đến: nhà gọn, tiết kiệm được tiền, đỡ mất thời gian tìm đồ, đầu óc bớt rối. Mặt trái cũng có. Một số người biến tối giản thành cuộc thi vứt bỏ, rồi lại mua đồ “chuẩn minimalism” đắt tiền để chụp ảnh; số khác vứt cả đồ kỉ niệm rồi tiếc. Nếu việc dọn dẹp, vứt bỏ hay tích trữ khiến bạn lo âu kéo dài, nên trò chuyện với chuyên gia tâm lí thay vì tự ép mình theo một trào lưu.
Tối giản không phải là keo kiệt hay sống khổ
| Khái niệm | Trọng tâm | Điểm khác minimalism |
|---|---|---|
| Minimalism | Giữ thứ cần và có ý nghĩa, bỏ phần thừa | Có thể chi nhiều cho một món chất lượng |
| Keo kiệt, hà tiện | Tiếc tiền, chi ít bằng mọi giá | Có thể vẫn tích trữ rất nhiều đồ |
| Sống kham khổ | Thiếu thốn vì hoàn cảnh hoặc tự ép | Minimalism là tự chọn, không bắt buộc thiếu |
| Hygge | Không khí ấm cúng, dễ chịu trong nhà | Hygge chú ý cảm giác, có thể nhiều nến, chăn, đồ trang trí |
Hai lối sống cuối có thể đi cùng nhau: một căn phòng ít đồ nhưng ấm áp. Hygge được giải thích kĩ ở bài lối sống ấm cúng kiểu Đan Mạch. Còn ranh giới giữa biết dùng tiền và bủn xỉn nằm ở bài tiết kiệm khác hà tiện ở đâu.
Bàn về lối sống tối giản trong bài nghị luận
Đề “Suy nghĩ về lối sống tối giản của giới trẻ” hay “Sống đơn giản có phải là sống nghèo nàn?” có thể đi theo ba ý: giải thích tối giản là biết chọn chứ không phải từ bỏ; chỉ ra lợi ích với cá nhân và môi trường; phê phán kiểu tối giản trình diễn và nhắc rằng mỗi người tự tìm mức vừa đủ cho mình. Sách Ngữ văn có văn bản nghị luận bàn đúng chủ đề này, xem văn bản nghị luận về lối sống đơn giản.
Minimalism: người mới bắt đầu thường hỏi gì
Chủ nghĩa tối giản là gì?
Là cách dịch tiếng Việt của minimalism. Trong nghệ thuật, đó là trào lưu dùng hình khối, màu sắc ở mức tối thiểu; trong đời sống, đó là quan niệm sống với ít đồ vật và ít ràng buộc hơn để tập trung vào điều quan trọng.
Lối sống tối giản là gì, bắt đầu từ đâu?
Là lối sống chỉ giữ những gì cần dùng và thật sự quý. Cách bắt đầu dễ nhất là chọn một ngăn kéo hay một góc tủ, giữ lại món dùng thường xuyên, cho đi phần còn lại, rồi để ý cảm giác của mình sau vài tuần.
Minimalist là gì?
Là người theo lối sống hoặc phong cách tối giản. Trong thiết kế, minimalist còn là tính từ: một căn phòng minimalist, một logo minimalist, nghĩa là gọn, ít chi tiết.
Sống tối giản có phải vứt hết đồ không?
Không. Mục tiêu là đồ đạc phục vụ mình chứ không phải mình phục vụ đồ đạc. Đồ kỉ niệm, sách hay đọc lại, dụng cụ cho sở thích vẫn có chỗ, miễn là bạn giữ chúng có chủ ý.
Tối giản là gì, có liên quan phân số tối giản không?
Tối giản là đơn giản đến mức tối đa, chỉ giữ lại phần thật cần. Trong đời sống, lối sống tối giản là cách dịch quen của minimalism. Môn Toán dùng chữ này theo nghĩa riêng: phân số tối giản là phân số có tử và mẫu không còn ước chung nào ngoài 1, như 3/4, còn 6/8 thì vẫn rút gọn được. Hai cách dùng chung một ý: gọn tới mức không bớt được nữa.