Lão hà tiện là hình mẫu điển hình cho sự keo kiệt trong cuộc sống. Những câu chuyện về ông không chỉ phản ánh tính cách mà còn chứa đựng bài học sâu sắc. Hãy cùng theo dõi những ngụ ngôn thú vị xoay quanh nhân vật này.
Ngày xửa ngày xưa, có một lão hà tiện yêu tiền hơn yêu cuộc sống của mình. Ông ta có một đứa con mười tuổi và rất nhiều nô bộc trong nhà. Lão hà tiện thấy nô bộc của mình cứ ra ra vào vào, trong lòng rất lo lắng. Hắn nghĩ, nếu nô bộc lấy cắp đồ đạc của mình mà mình không biết thì rõ ràng là đã mất quá nhiều!
Lão hà tiện liền đuổi việc tất cả nô bộc trong nhà, bán cả nhà, đổi toàn bộ tài sản của mình thành vàng và chôn xuống đất. Hắn và đứa con trai ở trong hai căn phòng nhỏ, sống cuộc sống bình thường như những người khác. Không lâu sau đó, lão hà tiện lại có nỗi khổ khác, lão e rằng tiền vàng mà mình chôn dưới đất sẽ bị ai đó phát hiện ra. Thế là ngày nào lão cũng đào tiền vàng lên kiểm tra, chỉ khi tận mắt nhìn thấy những đồng tiền vàng óng lão mới yên tâm.
Hành động kỳ quặc đó của lão hà tiện khiến mọi người chú ý, đặc biệt là người chăn cừu hàng xóm. Có một hôm, lão hà tiện lại đến chỗ giấu vàng, đảo mắt nhìn quanh thấy không có ai mới dám nhẹ nhàng đào hòm tiền vàng lên, đếm đi đếm lại, sau đó lại chôn vào chỗ cũ, yên tâm về nhà. Người chăn cừu nấp đằng sau một cái cây đã nhìn thấy tất cả. Thế là anh liền đến chỗ lão hà tiện chôn hòm tiền vàng, đào lên và mang chia cho những người nghèo trong làng.
Ngày hôm sau, lão hà tiện lại đến chỗ chôn tiền vàng kiểm tra, khi phát hiện ra tiền vàng không còn nữa, liền ôm mặt khóc rưng rức. Có người thấy vẻ đau khổ của lão hà tiện liền hỏi nguyên do và an ủi:
– Ông đừng buồn nữa, tiền vàng tuy là của ông, nhưng từ trước đến nay ông chưa dùng gì đến nó, như vậy còn có ý nghĩa gì nữa? Bây giờ tuy không còn tiền nữa, nhưng nếu tiền có thể phát huy được tác dụng của nó, thì ông cũng nên cảm thấy vui mừng thay nó chứ, phải không?
Lời bàn: Tiền dù có nhiều đến mấy nhưng không phát huy được tác dụng của nó thì cũng chỉ giống như đống sắt vụn mà thôi.
Ý nghĩa truyện Lão hà tiện
Giữ của mà khổ vì của
Lão hà tiện đuổi hết người làm vì sợ mất trộm, bán cả nhà để đổi lấy vàng, rồi chôn vàng xuống đất. Tưởng thế là yên, ai ngờ lại sinh nỗi lo mới, ngày nào cũng phải đào lên đếm. Tiền không làm lão sung sướng hơn chút nào; trái lại, nó biến lão thành người canh giữ khổ sở cho chính đống vàng của mình.
Chính sự giữ khư khư làm lộ của
Cái trớ trêu là việc ngày ngày đào lên kiểm tra lại khiến người chăn cừu chú ý. Lão càng giữ chặt thì càng dễ mất. Người chăn cừu mang vàng chia cho người nghèo trong làng, để số tiền ấy lần đầu tiên được dùng vào việc có ích.
Tiền chỉ có giá trị khi được dùng
Lời an ủi cuối truyện là chỗ hay nhất: số vàng ông chưa từng tiêu thì có mất cũng như chưa từng có. Người ta không giàu vì số tiền cất đi, mà vì những gì tiền mang lại. Truyện không bảo phải tiêu hoang, mà nhắc rằng tiết kiệm khác với keo kiệt.
Nguồn gốc truyện Lão hà tiện
Cốt lõi của truyện là ngụ ngôn Aesop về người keo kiệt chôn vàng: hắn bán hết tài sản đổi lấy một khối vàng, ngày nào cũng ra xem, bị kẻ khác để ý lấy mất, và được khuyên rằng chôn một hòn đá vào đó cũng chẳng khác gì. La Fontaine viết lại thành bài “L’Avare qui a perdu son trésor”. Bản tiếng Việt ở đây thêm chi tiết đuổi người làm và để người chăn cừu chia vàng cho người nghèo.
Không nên nhầm truyện này với vở hài kịch “Lão hà tiện” của Molière, được học trong sách Ngữ văn 12 qua đoạn trích Tiền bạc và tình ái. Đọc thêm Tham ăn, Ba giỏ khoai lang và ca dao tục ngữ về tiết kiệm và lãng phí.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lão hà tiện bị mất vàng?
Vì ngày nào lão cũng lén đào hòm vàng lên đếm. Hành động kỳ quặc ấy khiến người chăn cừu hàng xóm để ý, rình xem rồi đào lấy vàng chia cho người nghèo.
Truyện Lão hà tiện có giống vở kịch của Molière không?
Chỉ giống ở nhân vật keo kiệt. Vở kịch của Molière là hài kịch năm hồi về lão Harpagon; còn truyện này là ngụ ngôn ngắn bắt nguồn từ Aesop.