DIY là viết tắt của cụm tiếng Anh Do It Yourself, nghĩa là “tự tay làm lấy”: tự sửa, tự chế, tự trang trí thay vì mua sẵn hay thuê người làm. Nghe ai khoe “món đồ DIY” thì hiểu đó là thứ họ tự làm ra. Bài này trả lời luôn mấy câu hay gặp như DIY nghĩa là gì, DIY là viết tắt của từ gì và đồ DIY khác đồ handmade chỗ nào.
| Nghĩa ngắn | Tự làm lấy, không thuê, không mua thành phẩm |
| Gốc từ | Chữ cái đầu của Do It Yourself (tiếng Anh) |
| Cách đọc | Đánh vần từng chữ: “đi – ai – oai” |
| Loại từ | Danh từ, hay đứng sau danh từ khác như tính từ: “quà DIY”, “đèn DIY” |
| Sắc thái | Trung tính đến tích cực, gợi sự khéo tay và tiết kiệm |
DIY là viết tắt của từ gì?
Ba chữ cái D, I, Y lấy từ Do It Yourself. Dịch sát từng chữ là “hãy tự mình làm việc đó”. Wiktionary xếp DIY vào loại từ viết tắt bằng chữ cái đầu, đọc tách từng chữ chứ không đọc liền thành một tiếng. Từ điển Dictionary.com giải thích cụm do-it-yourself theo hai cách: là danh từ thì chỉ thú vui tự đóng, tự sửa đồ dùng trong nhà; là tính từ thì chỉ món đồ được thiết kế để người không qua đào tạo cũng tự lắp hoặc tự dùng được.
Người Việt dùng chữ này rộng hơn một chút. Ngoài chuyện sửa nhà, đóng kệ, “DIY” còn phủ cả làm thiệp, gói quà, may vá, nấu món ăn vặt, tái chế chai lọ. Gần như việc gì tự tay làm ra một sản phẩm cụ thể đều có thể gắn nhãn DIY.
Từ thú vui sửa nhà đến video tự làm trên mạng
Theo Dictionary.com, cụm do-it-yourself được ghi nhận trong văn bản tiếng Anh từ khoảng những năm 1950. Các bài giới thiệu trên báo Việt như VOH cũng kể rằng khi ấy ở Bắc Mỹ và châu Âu, nhiều gia đình bắt đầu tự sơn tường, tự lát sàn để bớt tiền thuê thợ, và các cửa hàng bán dụng cụ cho người tự làm mọc lên theo.
Về sau, chữ DIY thoát khỏi xưởng mộc gia đình. Khi mạng xã hội và các kênh video ngắn phổ biến, những clip hướng dẫn gấp hộp quà, làm đèn ngủ từ hũ thủy tinh, phối lại áo cũ hút rất nhiều lượt xem. DIY dần trở thành một trào lưu được người trẻ hưởng ứng mạnh, nhất là dịp lễ Tết, ngày Nhà giáo hay sinh nhật bạn bè.
Đồ DIY và đồ handmade có phải một?
Hai chữ hay đi chung nên nhiều người coi là một. Chúng chồng lên nhau khá nhiều, nhưng nhấn vào hai điểm khác nhau:
| Tiêu chí | DIY | Handmade |
|---|---|---|
| Nghĩa gốc | Tự làm lấy (Do It Yourself) | Làm bằng tay, không qua máy móc hàng loạt |
| Nhấn vào | Ai làm: chính mình, không thuê | Làm thế nào: thủ công |
| Phạm vi | Rộng, cả sửa xe, lắp tủ, viết phần mềm nhỏ | Chủ yếu đồ thủ công: len, gốm, nến, trang sức |
| Chuyện mua bán | Thường làm để dùng hoặc tặng | Hay gắn với hàng thủ công đem bán |
| Ví dụ | Bộ kit tự lắp mô hình, tự sơn lại xe đạp | Khăn len đan tay bán ở chợ phiên |
Một chiếc thiệp bạn tự cắt dán để tặng cô giáo vừa là đồ DIY, vừa là đồ handmade. Còn chiếc túi đan tay bạn mua của một shop thì là handmade, nhưng với bạn nó không phải DIY, vì bạn đâu có tự làm.
Gắn chữ DIY vào câu nói thường ngày
Chữ này dùng thoải mái trong lời nói, tin nhắn, chú thích ảnh. Mỗi câu dưới đây là một hoàn cảnh riêng:
- Nhắn nhóm lớp: “Năm nay mình DIY thiệp 20/11 đi, mỗi đứa góp một ít giấy màu là đủ.”
- Chú thích ảnh: “Kệ sách DIY từ thùng gỗ cũ, hơi lệch nhưng mình thương.”
- Bình luận dưới video hướng dẫn: “Clip DIY này dễ làm thật, em làm thử được ngay lần đầu.”
- Rao bán trên chợ đồ cũ: “Bán bộ kit DIY nhà búp bê, còn nguyên hộp, chưa lắp.”
- Đùa với bạn: “Tóc cắt kiểu DIY à? Nhìn là biết không ra tiệm.”
Câu cuối cho thấy DIY đôi khi mang ý trêu: “tự làm” nên trông chưa chuyên nghiệp. Trong bài văn hay bản báo cáo, nên viết thẳng tiếng Việt: tự làm, đồ tự chế, sản phẩm thủ công tự làm.
Vài món DIY nhẹ nhàng cho học sinh
Không cần dao rọc giấy hay súng bắn keo nóng mới làm được đồ đẹp. Mấy gợi ý dưới đây chỉ dùng kéo đầu tròn, keo sữa, băng dính và đồ có sẵn trong nhà:
- Bookmark giấy màu: cắt dải bìa cứng, dán giấy màu, viết một câu thơ mình thích lên mặt sau.
- Ống cắm bút từ lõi giấy vệ sinh: quấn len hoặc dán giấy báo cũ quanh lõi, dán đáy bằng bìa.
- Thiệp nổi gấp đôi: gấp tờ giấy A4, cắt hai đường song song ở nếp gấp rồi bẻ vào trong để có phần bật lên, dán hình lên đó.
- Chậu cây nhỏ từ chai nhựa: nhờ người lớn cắt đôi chai, phần đáy dùng làm chậu trồng hành hoặc rau mầm.
- Sổ tay đóng gáy bằng dây: xếp giấy cũ còn trắng một mặt, nhờ người lớn đục lỗ rồi luồn dây ruy băng.
Việc nào cần cắt nhựa, đục lỗ hay dùng nhiệt thì để người lớn làm giúp. Dọn sạch vụn giấy sau khi làm cũng là một phần của DIY.
DIY là một trong khá nhiều chữ cái viết tắt mà người Việt mượn từ tiếng Anh; muốn tra thêm, có bảng những chữ viết tắt quen mắt trên mạng.
Băn khoăn của người mới thử làm đồ DIY
DIY nghĩa là gì khi đứng trước một món đồ?
Khi nói “đèn DIY”, “quà DIY”, chữ DIY cho biết món đó do người nói tự làm hoặc được bán dưới dạng bộ nguyên liệu để người mua tự lắp. Nó giống như một nhãn “tự làm”, đứng sau danh từ chính.
Đồ DIY là gì, có phải đồ rẻ tiền không?
Đồ DIY là đồ tự làm, không nhất thiết rẻ. Có món tận dụng vật liệu bỏ đi nên gần như không tốn tiền, có bộ kit mô hình giá khá cao. Giá trị của đồ DIY thường nằm ở công sức và dấu ấn riêng của người làm.
DIY đọc thế nào cho đúng?
Đọc tách ba chữ cái theo tiếng Anh, gần giống “đi – ai – oai”. Không đọc liền thành một tiếng như “đi-y”. Nếu nói chuyện với người lớn tuổi, nói luôn “đồ tự làm” cho dễ hiểu.
Bộ kit DIY là gì?
Đó là hộp bán sẵn nguyên liệu và hướng dẫn để người mua tự lắp ra sản phẩm, ví dụ mô hình nhà gỗ, tranh đính đá, tranh tô số. Người làm không phải tự đi tìm vật liệu, chỉ cần làm theo các bước.
Học sinh có nên mất thời gian vào DIY không?
Một vài món nhỏ vào cuối tuần giúp đôi tay khéo hơn, biết kiên nhẫn và tiết kiệm. Chỉ cần sắp xếp để không lấn giờ học, và tránh những món phải dùng dao sắc, lửa hay hóa chất khi không có người lớn bên cạnh.