)) là kiểu mặt cười gõ tắt trong tin nhắn: bỏ đôi mắt của :)) hay =)), chỉ giữ hai dấu ngoặc đóng làm cái miệng đang cười. Ai nhắn )) cuối câu tức là đang cười, đang nói đùa. Thêm ngoặc thành ))) hay )))) thì tiếng cười to hơn. Có điều, đặt sai chỗ, cùng hai nét cong ấy có thể bị đọc thành cười khẩy.
| Nghĩa | Đang cười, đang đùa; càng nhiều ngoặc càng cười to |
| Tên gọi | Mặt cười rút gọn, “hai ngoặc”; ký tự là dấu ngoặc đơn đóng (tiếng Anh: right parenthesis, mã U+0029) gõ liền hai lần |
| Gốc | Rút từ các mặt cười chữ :)) và =)) quen thuộc thời Yahoo! Messenger |
| Gần nghĩa | hì hì, haha, cười té ghế |
| Sắc thái | Thân mật, suồng sã; không dùng trong văn bản trang trọng |
Vì sao )) lại là tiếng cười?
Nghiêng đầu sang trái mà nhìn 🙂, ta thấy hai dấu chấm là mắt, dấu ngoặc là miệng cong lên. Đó là emoticon, lối vẽ nét mặt bằng ký tự bàn phím có từ trước khi điện thoại có hình mặt cười màu vàng. Thêm một dấu ngoặc, :)), cái miệng như rộng thêm ra, nụ cười thành tiếng cười.
Người nhắn tin vội thì bỏ luôn đôi mắt. Còn lại )) trơ trọi, nhưng người đọc vẫn tự “vẽ” ra cả khuôn mặt, vì mắt đã quá quen với hình ấy. Không có tổ chức nào quy định )) phải hiểu thế nào; nghĩa của nó là quy ước của người dùng mạng, lan dần qua từng đoạn chat. Ký tự ) tự nó chỉ là dấu ngoặc đơn đóng, thứ dấu câu học sinh vẫn dùng để chú thích trong bài văn.
Bảy kiểu ngoặc cười đặt cạnh nhau
Cùng là ngoặc, nhưng số lượng và “đôi mắt” đi kèm làm sắc thái đổi hẳn. Bảng dưới đây ghi cách hiểu phổ biến, không phải luật.
| Ký hiệu | Thường hiểu là | Mức cười | Dễ bị đọc lệch thành |
|---|---|---|---|
| ) | Mỉm nhẹ, nói cho dịu câu | Rất nhẹ | Lạnh nhạt, cho có |
| )) | Cười, đang đùa | Vừa | Cười khẩy nếu đứng sau lời chê |
| ))) / )))) | Cười to, cười không dừng được | Mạnh, tăng theo số ngoặc | Chế giễu nếu đang có người buồn |
| 🙂 | Mỉm cười | Nhẹ | Cười gượng, “ừ, tùy” (với nhiều bạn trẻ) |
| :)) | Cười thành tiếng, vui thật | Vừa đến mạnh | Ít khi lệch |
| =)) | Cười lăn lộn, cười bò | Rất mạnh | Cà khịa khi trả lời chuyện nghiêm túc |
| :v | Mặt Pac-Man, trêu đùa, cười trừ | Vừa | Cà khịa |
Hai dòng cuối có bài riêng: mặt Pac-Man :v trong tin nhắn và kiểu mặt cười XD nhắm tịt mắt, cùng một họ với )).
Một chữ )) mà năm sắc thái
Đọc )) phải đọc cả câu đứng trước nó. Năm tình huống thường gặp:
- Cười thật vì chuyện buồn cười. “Bạn bàn bên ngủ gật, gục trúng vai cô chủ nhiệm ))“
- Báo hiệu “mình đùa thôi”. Câu trêu có thể làm người kia chạnh lòng, nên )) đi kèm như cái nháy mắt: “Bà đi học muộn nữa là lớp mình mất cờ thi đua đó ))“
- Cười trừ khi ngượng. “Hôm qua tớ nhắn nhầm vào nhóm lớp, xóa không kịp )))“
- Làm mềm một lời từ chối. “Thôi tối nay tớ ôn Sử, hẹn cậu dịp khác nhé ))“
- Cười khẩy, mỉa nhẹ. Đặt sau một lời chê, )) không còn vui vẻ: “Ừ, nhóm cậu làm slide đẹp thật đấy ))“. Câu chữ khen nhưng hai cái ngoặc lật nghĩa thành chê.
Muốn biết người gửi đang ở sắc thái nào, nhìn thêm hai thứ: câu trước đó vui hay căng, và người đó vốn hay gõ )) hay hiếm khi dùng.
Từ Yahoo! Messenger đến khung chat bây giờ
Người dùng mạng ở Việt Nam những năm 2000 quen với Yahoo! Messenger. Trong bộ mặt cười của ứng dụng này, gõ :)) sẽ hiện hình mặt cười to (tên trong bộ là laughing), còn =)) hiện hình mặt cười lăn lộn trên sàn (rolling on the floor). Một tài liệu của Unicode năm 2015 so sánh bộ mặt cười Yahoo với emoji cũng ghi đúng hai mã này. Các bài tổng hợp tiếng Việt về emoticon đều nhắc Yahoo là nơi :)) và =)) trở nên quen thuộc.
Khi Yahoo! Messenger không còn được dùng nữa, thói quen gõ vẫn ở lại. Sang Facebook, Messenger, Zalo, :)) và =)) chỉ còn là ký tự trơn, không biến thành hình, nhưng ai đọc cũng hiểu. Từ đó, nhiều người rút gọn tiếp thành )). Chưa có tài liệu nào ghi lại ai gõ )) trước hay từ năm nào; chỉ thấy rằng kiểu viết này rất phổ biến trong bình luận và tin nhắn của người trẻ.
Dấu câu biết cười: chuyện ngôn ngữ
Nói chuyện trực tiếp, ta có giọng, có nét mặt, có tiếng cười đi kèm câu chữ. Những thứ ấy là ngôn ngữ phi lời, và chúng giữ nhiều ý nghĩa hơn ta tưởng: cùng câu “giỏi quá nhỉ”, cười tươi là khen, nhếch mép là mỉa. Tin nhắn thì mất sạch phần đó. )) ra đời để bù lại, nó đóng vai một trợ từ tình thái viết bằng dấu câu, như chữ “hì” hay “nha” ở cuối câu nói.
Tiếng Việt vốn giàu từ tả tiếng cười: hì hì, hi hí, ha hả, khanh khách, khúc khích, sằng sặc. Người viết chọn từ để cho biết cười kiểu gì. )) thì không có âm thanh, chỉ có số lượng: ) nhẹ, )) vừa, )))) thả ga. Cách tăng mức độ bằng cách lặp lại khá giống lối láy và điệp trong lời nói: “cười, cười mãi, cười không dứt”. Dân chat tiếng Anh cũng có thang đo riêng với lol và lmao của dân chat tiếng Anh, chỉ khác là họ dùng chữ viết tắt thay cho dấu câu.
Gõ )) với ai thì ổn?
Với bạn bè, nhóm lớp, anh chị em trong nhà: thoải mái. Với thầy cô, phụ huynh, người lớn tuổi hoặc trong email xin việc, nên bỏ. Nhiều người lớn không quen kiểu gõ này và có thể tưởng bạn bấm nhầm phím, hoặc thấy câu trả lời thiếu nghiêm túc. Nếu muốn câu nhắn mềm hơn, một chữ “ạ”, “nhé” hay một emoji 🙂 rõ ràng vẫn dễ hiểu hơn.
Không gõ )) khi người kia đang kể chuyện buồn, đang xin lỗi hay đang góp ý nghiêm túc. Lúc đó nó gần như chắc chắn bị đọc thành coi thường. Nhận được )) mà không rõ ý, cứ hỏi lại nhẹ nhàng: “Cậu đang đùa hay nói thật đấy?”. Còn về cách gõ: trên bàn phím máy tính là Shift + phím số 0, trên điện thoại mở bảng ký hiệu (nút ?123) rồi chạm vào dấu ).
Một chi tiết nhỏ: thầy cô chấm bài đôi khi gặp học sinh lỡ tay để )) sau câu đùa trong bài văn. Ngoặc đơn trong bài làm chỉ dùng để chú thích, nên một dấu ) thừa cũng đủ khiến câu văn trông như tin nhắn.
Từ ) đến )))) qua vài tình huống
))) nghĩa là gì?
Ba dấu ngoặc là mức cười to hơn )). Người gửi thấy chuyện rất buồn cười, hoặc muốn nhấn mạnh rằng mình đang đùa. Nghĩa vẫn là cười, chỉ khác ở độ lớn.
)))) có nghĩa là gì?
Bốn ngoặc trở lên là cười không dừng được, kiểu “cười chảy nước mắt”. Có người gõ cả chục dấu ngoặc liền nhau cho thấy họ cười đến mức nào. Nhưng nếu dãy ngoặc dài ấy đáp lại một lời phàn nàn, nó dễ thành chế giễu.
Gõ một dấu ) thì khác gì ))?
Một dấu ) nhẹ hơn nhiều, gần với mỉm cười cho câu nói đỡ cộc. Với một số người, ) đơn lẻ nghe hơi hờ hững, giống 🙂 khi bị hiểu là cười gượng.
Bạn nữ nhắn )) có phải đang cười thật không?
Phần lớn là có, nhất là khi câu trước vui vẻ. Nếu )) đi sau một câu khen nghe hơi lạ hoặc sau một lời trách, đó có thể là cười mỉa. Chuyện này không phân biệt trai hay gái, chỉ phụ thuộc ngữ cảnh.
)) tiếng Anh là gì?
Không có kiểu gõ tương đương phổ biến. Người nói tiếng Anh thường dùng lol, haha hoặc mặt cười :D, XD. Ký tự ) trong tiếng Anh gọi là right parenthesis hay closing bracket.