Cúng thất là lễ cúng dành cho người mới mất, cứ bảy ngày làm một lần, đủ bảy lần thì tròn 49 ngày. Dân gian còn nói làm tuần, cúng tuần, hay đầy đủ là cúng thất tuần. Lần cuối, rơi vào ngày thứ 49, có tên riêng là lễ chung thất, cũng là lúc nhiều nhà thôi dâng cơm hằng ngày cho người đã khuất.
| Nghĩa | Lễ cúng người mới mất theo chu kỳ bảy ngày, bảy lần liền |
| Tên gọi khác | Cúng tuần, cúng thất tuần, làm tuần |
| Thời gian | Từ ngày mất đến ngày thứ 49 |
| Gốc | Quan niệm Phật giáo về 49 ngày sau khi mất, truyền từ Trung Hoa sang |
| Nơi làm | Ở chùa hoặc tại nhà, có hoặc không mời nhà sư |
Cúng thất: chữ thất là số bảy
Nhiều người nghe “thất” dễ nghĩ tới thất trong thất bại, thất lạc. Ở đây không phải vậy. Thất trong cúng thất là chữ 七, nghĩa là bảy, cùng chữ với thất tịch (đêm mùng bảy tháng bảy) hay thất ngôn (câu thơ bảy chữ). Mỗi “thất” là một tuần bảy ngày tính từ lúc người thân qua đời; bảy thất cộng lại thành 49 ngày.
Từ đó sinh ra một loạt tên gọi theo thứ tự: nhất thất (hay tuần đầu), nhị thất, tam thất… cho tới thất thất. Lần thứ bảy được gọi là chung thất, chữ chung ở đây là kết thúc, khép lại. Nghe ai nói “nhà tôi sắp làm tuần thứ ba cho bà”, tức là gia đình đang chuẩn bị lễ ở ngày thứ 21.
Vì sao người mất được cúng đủ bảy tuần?
Cách tính bảy lần bảy ngày đến từ Phật giáo. Theo quan niệm về thân trung ấm, sau khi mất, thần thức của người chết ở trong một giai đoạn trung gian dài nhiều nhất 49 ngày, rồi mới đi tái sinh. Trong khoảng ấy, người nhà tụng kinh, làm việc thiện, cúng dường để hồi hướng công đức, mong người thân được về nơi tốt hơn.
Tục này theo đường Trung Hoa vào Việt Nam rồi hòa vào lễ tang dân gian. Ngày trước lễ thường cử hành ở chùa, nơi gửi tro cốt hoặc bài vị. Giờ nhiều nhà làm ngay tại gia, mời sư thầy về tụng kinh, hoặc con cháu tự thắp hương khấn vái. Với người ở lại, bảy tuần lễ cũng là bảy lần cả nhà ngồi lại với nhau, nhắc chuyện người vừa mất, tập quen dần với khoảng trống họ để lại. Bài vị ở đây là tấm thẻ ghi tên người mất; bài vị nghĩa là gì và vì sao người xưa thờ nó có bài giải thích riêng.
Từ thất đầu đến lễ chung thất ngày 49
Cách đếm ngày
Phổ biến nhất là lấy ngày mất làm ngày thứ nhất, cộng dồn bảy ngày một: thất thứ nhất rơi vào ngày thứ 7, thất thứ hai ngày 14, cứ thế đến ngày 49. Có nơi đếm khác một ngày, có nhà tính theo lịch âm. Khi chưa chắc, gia đình thường hỏi nhà chùa hoặc người lớn trong họ để thống nhất ngày trước khi báo cho con cháu ở xa.
| Lần cúng | Ngày thứ | Cách gọi quen |
|---|---|---|
| Thất 1 | 7 | Tuần đầu, nhất thất |
| Thất 2 đến thất 6 | 14, 21, 28, 35, 42 | Nhị thất… lục thất |
| Thất 7 | 49 | Chung thất, lễ 49 ngày |
Lễ vật và người dự
Mâm lễ gồm hương, đèn, hoa, trái cây, nước, kèm cỗ chay hoặc mặn tùy gia đình; nhiều nhà theo Phật giáo chọn đồ chay. Lễ tuần thường nhỏ hơn đám tang: chủ yếu là người trong nhà và họ hàng gần. Người tới dự ăn mặc kín đáo, màu tối, giữ không khí yên lặng.
Ngày 49
Chung thất thường làm chu đáo hơn các tuần trước. Ở nhiều gia đình, sau lễ này con cháu thôi bày cơm hằng ngày trên bàn thờ người mất. Một số nhà mời họ hàng xa hơn tới dự, như một lần tiễn biệt thứ hai sau lễ đưa linh cữu ra khỏi nhà.
Cúng cơm, cúng thất, tốt khốc: ba việc khác nhau
Trong những tháng đầu sau đám tang, nhà có tang gặp liền mấy tên lễ. Đặt cạnh nhau sẽ dễ hình dung hơn:
| Tên lễ | Khi nào | Làm gì |
|---|---|---|
| Cúng cơm | Mỗi ngày, từ sau khi chôn cất đến chung thất | Dâng cơm cho người mất như khi họ còn ăn cùng nhà |
| Cúng thất | Bảy ngày một lần, bảy lần | Tụng kinh, cúng lễ, cầu siêu |
| Tốt khốc | Ngày thứ 100 | Lễ “thôi khóc”, người nhà bớt dần việc khóc thương |
| Tiểu tường | Tròn một năm | Giỗ đầu |
Sau giỗ đầu còn lễ đại tường và lễ hết tang, được nói kỹ trong bài xả tang và thời hạn để tang. Gia đình theo Công giáo có nghi thức tưởng niệm riêng của đạo mình. Còn chữ tốt trong tốt khốc nghĩa là xong, dứt, chẳng dính gì tới chữ tốt trong tốt đẹp: tốt khốc là thôi khóc.
Tính ngày và sửa soạn lễ thất trong nhà
Cúng thất là cúng mấy ngày?
Cúng bảy lần, mỗi lần cách nhau bảy ngày, kéo dài 49 ngày kể từ ngày mất. Không phải cúng liên tục cả bảy ngày trong một tuần.
Lễ chung thất là gì?
Là lần cúng thất thứ bảy, rơi vào ngày thứ 49. Chữ chung nghĩa là kết thúc, nên đây là lễ khép lại chuỗi cúng tuần.
Cúng thất có bắt buộc mời sư không?
Không. Nhiều nhà mời sư tụng kinh, nhiều nhà chỉ thắp hương khấn trong gia đình. Cách nào cũng được, quan trọng là lòng thành của con cháu.
Cúng thất khác cúng 100 ngày ở đâu?
Cúng thất dừng ở ngày 49. Lễ 100 ngày là một mốc riêng, gọi là tốt khốc, đến sau chung thất gần hai tháng.